باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - بارنامه و باربرگ قرار است یکی از ابزارهای ثبت و کنترل جابهجایی کالا و عملکرد ناوگان حملونقل باشد اما بررسیهای پلیس نشان میدهد همین اسناد در برخی موارد به ابزاری برای دریافت غیرواقعی سوخت یارانهای تبدیل شدهاند.
سردار حسین رحیمی، رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا، در تشریح یکی از پروندههای در حال رسیدگی، از شناسایی بیش از یک میلیون بارنامه و باربرگ صوری خبر داد و گفت: در این موارد، بارنامه صادر شده، اما در عمل حتی یک متر پیمایش انجام نشده و با این حال سوخت یارانهای به این اسناد اختصاص یافته است.
بر اساس اظهارات رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا، در جریان رسیدگی به این پرونده هزار و ۵۴۶ شرکت حملونقل که در صدور باربرگهای صوری نقش داشتهاند، احضار شدهاند و تاکنون مصرف یا خروج غیرقانونی ۱۹۱ میلیون لیتر سوخت در ارتباط با این پرونده شناسایی شده است. رسیدگی به پرونده همچنان ادامه دارد.
بارنامهای که سفرش در جاده اتفاق نیفتاد
سازوکار تخلف در ظاهر ساده است؛ برای یک خودرو بارنامه صادر میشود و اطلاعات آن به عنوان یک سفر واقعی در سامانه ثبت میشود. در حالی که ممکن است خودرو اساساً حرکت نکرده باشد یا پیمایش ثبتشده با واقعیت مطابقت نداشته باشد.
از آنجا که عملکرد و پیمایش ناوگان یکی از مبناهای تخصیص سوخت است، ثبت سفر غیرواقعی میتواند به دریافت سهمیهای منجر شود که در قبال آن حمل بار واقعی صورت نگرفته است.
به این ترتیب، نقطه آغاز یک تخلف بزرگ ممکن است نه در مرز یا هنگام انتقال سوخت، بلکه در زمان ثبت یک بارنامه غیرواقعی باشد.
پرونده بارنامههای صوری تازه نیست
موضوع بارنامههای صوری پیش از این نیز از سوی مسئولان مختلف مطرح شده است.
سردار رحیمی در تیرماه ۱۴۰۴ از شناسایی ۵۴۰ هزار بارنامه صوری خبر داده بود. در آن پرونده، بخشی از بارنامههای جعلی به حمل فرآوردههای سوختی مربوط میشد و پلیس از خروج حدود ۳۰۰ میلیون لیتر نفتگاز یارانهای از شبکه توزیع در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ خبر داده بود.
همچنین در همان پرونده، شماری از مدیران شرکتهای حملونقل احضار و پرونده برخی شرکتها برای رسیدگی به تخلفات به سازمان راهداری ارجاع شده بود.
این آمار نشان میدهد بارنامه صوری، یک تخلف محدود و موردی نیست و طی سالهای اخیر در چند پرونده با ابعاد قابل توجه شناسایی شده است.
سازمان راهداری چه میگوید؟
در سوی دیگر، سازمان راهداری و حملونقل جادهای نیز از شناسایی صدها هزار سند حمل غیرواقعی خبر داده است.
مهدی خضری، معاون حملونقل سازمان راهداری، اعلام کرده بود که از شهریور ۱۴۰۲ بیش از ۶۰ میلیون سند حمل صادر شده و ۴۳۵ هزار سند حمل صوری شناسایی و کنترل شده است.
به گفته او، حذف این اسناد از چرخه دریافت سهمیه موجب جلوگیری از مصرف یا خروج حدود ۱۷۵ میلیون لیتر سوخت شده است.
این اظهارات نشان میدهد کنترل سند حمل، تنها یک اقدام انتظامی یا قضایی نیست و سازمان متولی حملونقل نیز در شناسایی و حذف اسناد غیرواقعی نقش مستقیم دارد.
تخلف فقط به جادههای بینشهری محدود نیست
اظهارات اخیر رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا نکته دیگری را نیز برجسته کرده است؛ اینکه باربرگهای صوری میتوانند در بخش حملونقل درونشهری نیز زمینه انحراف سهمیه سوخت را فراهم کنند.
در برخی بررسیهای پلیس، حجم باربرگهای صادرشده در بعضی مناطق با تعداد واقعی خودروهای فعال در آن مناطق همخوانی نداشته است؛ موضوعی که میتواند یکی از نشانههای صدور اسناد غیرواقعی باشد.
به همین دلیل، مقابله با این پدیده تنها به وزارت راه و سازمان راهداری محدود نمیشود و نیازمند همکاری میان دستگاههای متولی حملونقل، شهرداریها، شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی و پلیس است.
وقتی یک بارنامه میتواند به میلیونها لیتر سوخت برسد
اهمیت این پروندهها زمانی بیشتر مشخص میشود که حجم مصرف سوخت ناوگان دیزلی کشور را در نظر بگیریم. هرگونه خطا یا سوءاستفاده در سازوکار تخصیص سوخت، وقتی در تعداد زیادی سند تکرار شود، میتواند به ارقام بسیار بزرگی برسد.
در پرونده اخیر نیز صحبت از یک یا چند بارنامه نیست؛ بیش از یک میلیون بارنامه و باربرگ صوری شناسایی شده و طبق اعلام پلیس، ۱۹۱ میلیون لیتر سوخت در ارتباط با این پرونده مورد بررسی قرار گرفته است.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی فقط برخورد با شرکت یا فرد متخلف نیست؛ بلکه باید پرسید چگونه سندی که نشاندهنده یک سفر واقعی نیست، میتواند از مراحل مختلف سامانههای حملونقل عبور کند و در نهایت مبنای دریافت سوخت یارانهای قرار گیرد؟
حلقه مفقوده؛ تطبیق سند با واقعیت
تجربه پروندههای کشفشده نشان میدهد مقابله مؤثر با بارنامههای صوری نیازمند اتصال اطلاعات دستگاههای مختلف است؛ از اطلاعات شرکت حملونقل و بارنامه گرفته تا اطلاعات پلاک خودرو، دوربینهای جادهای، سوختگیری و پیمایش.
اگر بارنامهای برای یک خودرو صادر شده است، باید بتوان مشخص کرد خودرو واقعاً از مبدأ حرکت کرده، در مسیر موردنظر تردد داشته، مسافت متناسب را پیموده و در صورت نیاز در مقصد نیز حضور داشته است.
به بیان دیگر، بارنامه نباید صرفاً یک سند ثبتشده در سامانه باشد؛ بلکه باید امکان راستیآزمایی آن با حرکت واقعی خودرو وجود داشته باشد.
پرونده بیش از یک میلیون بارنامه صوری و ۱۹۱ میلیون لیتر سوخت، بار دیگر ضرورت چنین نظارتی را نشان میدهد؛ پروندهای که به گفته رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا هنوز بسته نشده و تحقیقات درباره ابعاد و عوامل دخیل در آن ادامه دارد.
12301805
مهمترین اخبار اجتماعی
