رسالت رسانه؛ انتشار حقیقت با ملاحظه‌ی خیر و امنیت جامعه
سعید جلیلی، نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت ملی، با تبیین نقش رسانه در نگاه قرآن کریم، تأکید کرد که رسانه نباید با تحریف واقعیت و تحریک غرایز مخاطبان به دنبال اثرگذاری باشد، بلکه باید با رعایت مسئولیت اجتماعی و حقوق افراد، زمینه تفکر، تشخیص حقیقت و هدایت جامعه را فراهم کند.
روز سه‌شنبه ۲۸ مهرماه، دکتر سعید جلیلی، نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت ملی، در صد و پنجاه و نهمین جلسه از سلسله جلسات حکمت سیاسی اسلام در قرآن که با حضور مدیر مسئول روزنامه کیهان، آقای حاج حسین شریعتمداری برگزار شد، به تبیین نقش و نحوه کارکرد رسانه در جامعه، از دید قرآن کریم پرداخت.
یکی از نویسندگان غربی در کتابی که طی دو سه سال اخیر نوشته، می‌گوید: «ما در عصری هستیم که قوی‌ترین استدلال‌ها در فضای رسانه‌ای، مغلوب سست‌ترین گزاره‌های رسانه‌ای می‌شوند.» رسانه می‌تواند با قلب واقعیت و وارونه جلوه‌دادن حقایق، جای جلاد و شهید را عوض کند؛ ازاین‌رو، جریان انقلابی و معتقد به نظام که می‌خواهد در این عرصه فعال باشد، باید تمایزات و امتیازات رسانه را بشناسد، بر مبانی درست عمل کند و بداند چه چیزی را منتشر می‌کند.
نگاه رسانه به هستی و انسان، چارچوب فعالیت آن را مشخص می‌کند. هرچه دامنه هستی در نگاه انسان گسترده‌تر باشد، دامنه فعالیت رسانه‌ای او نیز گسترش می‌یابد؛ زیرا خبر فقط به اتفاقات روزمره محدود نیست، بلکه در نگاهی عمیق‌تر، رفتارها و خبرهای امروز در نسبت با فرجام و عاقبت انسان معنا پیدا می‌کنند. از همین رو، رسانه نمی‌تواند خود را از مبانی اندیشه سیاسی و هستی‌شناسی جدا بداند؛ چراکه نوع نگاه به هستی، تعیین می‌کند چه چیزی خبر مهم تلقی شود و خبرگیری و خبررسانی در چه چارچوبی صورت بگیرد.
رسانه دو رویکرد متفاوت دارد: رویکرد نخست، ویژگی‌های طبیعی انسان مانند غضب، حرص، حسد، طمع و ترس را تحریک می‌کند تا به اهداف خود برسد؛ در این نگاه، انسان به کالا و مناسبات انسانی به خریدوفروش تبدیل می‌شود. نمونه آن را می‌توان در بازاریابی سیاسی، دروغ، تهمت، تحریف و تحریک طمع مردم در انتخابات دید؛ چنان‌که در مثال مطرح‌شده از آمریکا، وعده پرداخت پنج‌هزار دلار برای تحریک طمع افراد به کار گرفته می‌شود. در مقابل، رسانه می‌تواند در مسیر فطرت و حقیقت قرار بگیرد و به‌جای بهره‌برداری از ضعف‌های انسان، حجاب‌های فطرت را کنار بزند و زمینه هدایت او را فراهم کند. چنان‌که در کتاب جنود عقل و جهل امام خمینی (ره) به فطرت مخمور و فطرت محجوب اشاره شده است؛ فطرتی که اساس آن توجه به حق، حقیقت، کمال و خداوند است، اما قوای طبیعی می‌توانند آن را بپوشانند.
در نگاه قرآنی، اثرگذاری رسانه تنها به جلب توجه مخاطب محدود نمی‌شود، بلکه باید دید این توجه چگونه به بازنگری در باورها و تغییر نگرش انسان منجر می‌شود. ماجرای حضرت ابراهیم(ع) و بت بزرگ، نمونه‌ای از این شیوه است؛ ایشان با طرح پرسشی غیرمستقیم، مردم را به تأمل و مواجهه با تناقض باورهایشان واداشتند. قرآن از این لحظه با عبارت «فَرَجَعُوا إِلَیٰ أَنْفُسِهِمْ» (انبیاء، ۶۴) یاد می‌کند؛ بازگشت به خویشتن، نقطه‌ای است که زمینه تشخیص حقیقت را فراهم می‌کند. بر همین اساس، روایت‌پردازی رسانه‌ای زمانی به هدایت نزدیک می‌شود که مخاطب را به تفکر و داوری برساند، نه اینکه صرفاً واکنش او را برانگیزد.
این نگاه، مسئولیت رسانه را نیز سنگین‌تر می‌کند؛ چنان‌که در تعبیر نقل‌شده از پیامبر(ص) آمده است: «إِنَّ الَّذِی یَنْظُرُ إِلَی مَا یَقُولُ وَیَنْظُرُ إِلَی مَا یُقَالُ لَهُ»؛ انسان باید نسبت به آنچه می‌گوید و آنچه به او گفته می‌شود، توجه و دقت داشته باشد. در این چارچوب، هر روایت، توییت یا پیام رسانه‌ای صرفاً یک اقدام گذرا نیست، بلکه می‌تواند در شکل‌گیری باورها و رفتارها اثر بگذارد و مسئولیت به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، مسئله فقط سرعت انتشار یا غلبه در رقابت رسانه‌ای نیست؛ مهم آن است که ابزار رسانه در خدمت بیداری و تشخیص حقیقت قرار گیرد، نه پوشاندن آن.
در نگاه قرآنی، کار رسانه‌ای باید علاوه بر رعایت حقوق افراد، خیر و امنیت جامعه را نیز در نظر بگیرد. قرآن کریم با نکوهش اشاعه زشتی‌ها می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفَاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا»؛ بر این اساس، انتشار یک خبر صرفاً به دلیل صحت یا امکان بازنشر آن، بدون توجه به پیامدهایش قابل توجیه نیست؛ زیرا عادی‌سازی رفتارهای زشت می‌تواند جامعه را تخریب کند، حتی اگر به تغییر یا سقوط یک نظام منجر نشود.
