زهرا باقری: «ولات» از یک فقدان پنجاه‌ساله شکل گرفت
باشگاه خبرنگاران جوان؛ دل‌آرا ودودی - مستند «ولات» جایزه بهترین فیلم مستند بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کازان «منبر طلایی» را از آن خود کرد؛ فیلمی که به گفته کارگردان، داستان یک فقدان پنجاه‌ساله و نپذیرفتن آن از سوی مردی سالخورده را روایت می‌کند و در نهایت به روایتی درباره مهاجرت، تعلق و پیوند انسان با سرزمین تبدیل شده است.
باقری درباره شکل‌گیری ایده «ولات» گفت: حدود دو سال پیش تصمیم داشتم فیلمی درباره مهاجرت بسازم و در جست‌وجوی یکی از وجوه این موضوع بودم، اما هیچ‌کدام از ایده‌های اولیه من را به خود جذب نمی‌کرد. تا اینکه یک روز خواهرم ویدیویی از گندمزار روستایی که پدربزرگم، صیفور، بنا کرده بود برایم فرستاد.
او ادامه داد: همین تصویر، سرگذشت پنجاه‌ساله پدربزرگم را برایم زنده کرد؛ سرگذشتی که تا آن زمان تنها روایت‌هایی کلی و مبهم از آن شنیده بودم. پس از بازگشت به خانه، درباره گذشته صیفور از پدرم پرس‌وجو کردم و با شناخت بیشتر این ماجرا به این نتیجه رسیدم که با همان سوژه‌ای روبه‌رو شده‌ام که می‌تواند مستندم را شکل دهد.
کارگردان «ولات» افزود: ایده اولیه فیلم درباره مهاجرت بود، اما در جریان پژوهش و شناخت شخصیت صیفور، به یکی از وجوه این مفهوم رسیدم و مسیر فیلم شکل گرفت.
باقری درباره اینکه چه چیزی یک شخصیت را به سوژه‌ای سینمایی تبدیل می‌کند، گفت: به نظرم چیزی که یک شخصیت را چه در زندگی واقعی و چه در سینما به سوژه‌ای برای دنبال کردن تبدیل می‌کند، وجود یک کشمکش در زندگی اوست. در مورد صیفور نیز همین کشمکش، نپذیرفتن از دست رفتن سرزمینش بود.
او ادامه داد: صیفور بعد از گذشت پنج دهه همچنان نتوانسته بود با فقدان «ولات» کنار بیاید و همین ویژگی، از نگاه من ظرفیت قصه‌پردازی و تبدیل شدن او به یک کاراکتر سینمایی را ایجاد می‌کرد.
باقری درباره انتخاب فرم و زبان بصری «ولات» نیز اظهار کرد: برای شکل دادن به روایت، به تجربه‌های زیسته و خاطرات و لحظاتی که در کنار پدربزرگم گذرانده بودم رجوع کردم و تلاش کردم فرم فیلم را متناسب با شخصیت او پیش ببرم. می‌خواستم روایتی صادقانه و آرام شکل بگیرد که بازتابی از جهان صیفور باشد.
او درباره دشواری‌های تولید فیلم گفت: یکی از چالش‌های مسیر، کم‌توانی سوژه در انجام برخی امور بود؛ مسئله‌ای که در روند همراهی با صیفور و ثبت روایت او اهمیت داشت.
این مستند در ادامه مسیر خود در بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کازان «منبر طلایی» به نمایش درآمد. باقری درباره تجربه حضور فیلم در این جشنواره گفت: بازخورد تماشاگران کازان برایم فوق‌العاده بود و داستان «ولات» آنها را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد. واکنش مخاطبان و شگفتی آنها نسبت به فیلم برایم قابل توجه بود.
کارگردان «ولات» درباره مهمترین دریافتی که از مواجهه فیلم با مخاطبان کازان داشت، بیان کرد: این تجربه برای من تأکیدی بر این بود که یک مضمون انسانی و جهان‌شمول می‌تواند فارغ از جغرافیا روی آدم‌ها تأثیر بگذارد. یک اثر می‌تواند از یک منطقه و فرهنگ مشخص آغاز شود، اما اگر بر یک تجربه انسانی مشترک تکیه داشته باشد، می‌تواند برای انسان‌های مختلف در نقاط دیگر جهان نیز قابل لمس باشد و تنها متعلق به یک منطقه نباشد.
باقری درباره مسیر کاری آینده خود نیز گفت: همچنان به روایت‌های انسانی علاقه‌مندم؛ موضوعاتی که به لایه‌های عمیق وجود انسان مربوط می‌شوند و من را به جست‌وجو درباره مسائل درونی و انسانی وامی‌دارند. «ولات» و آثار بعدی‌ام نیز در همین مسیر حرکت خواهند کرد.
«ولات» روایت صیفور، پیرمرد ۹۴ ساله‌ای است که پس از ۵۰ سال به سرزمین غرق‌شده‌اش بازمی‌گردد؛ سرزمینی که در پی ساخت سد زیر آب رفته است. در حالی که خانواده‌اش این سفر را بیهوده می‌دانند، صیفور به دل جاده می‌زند تا بار دیگر به سرزمینی بازگردد که بخش مهمی از گذشته و زندگی او را در خود جای داده است.
این مستند تولید خانه مستند است و در بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کازان «منبر طلایی» موفق شد جایزه بهترین فیلم مستند را دریافت کند.
