ضرورت بازنگری در سیاست‌های گردشگری /تعطیلی دفاتر خدمات مسافرتی به دلیل تحریم‌های هوایی
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - محسن قادری، عضو انجمن دفاتر خدمات مسافرتی و هواپیمایی، در نشست خبری با اشاره به شرایط حاکم بر صنعت گردشگری کشور اظهار کرد: گردشگری بیش از بسیاری از بخش‌های اقتصادی به ثبات، ارتباطات بین‌المللی، حمل‌ونقل و قدرت خرید وابسته است و هرگونه اختلال در پروازها، صدور روادید، نقل‌وانتقال مالی و روابط بین کشورها به‌صورت مستقیم بر این صنعت اثر می‌گذارد.
وی افزود: در سال‌های اخیر این مشکلات با نوسانات اقتصادی و کاهش قدرت خرید خانوارها نیز همراه شده و در نتیجه، سفر برای بسیاری از خانواده‌ها به یکی از نخستین اقلام قابل حذف از سبد هزینه تبدیل شده است.
قادری ادامه داد: در چنین شرایطی نمی‌توان با همان مدل‌های سنتی گذشته به فعالیت ادامه داد و بنگاه‌های گردشگری برای بقا باید شناخت دقیق‌تری از بازار داشته باشند، محصولات خود را متنوع کنند و به سمت ایجاد زنجیره‌ای از خدمات به‌هم‌پیوسته حرکت کنند.
گردشگری باید از فروش سفر به خلق ارزش حرکت کند
عضو انجمن دفاتر خدمات مسافرتی و هواپیمایی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به صنعت گردشگری گفت: گردشگری نباید صرفاً به فروش بلیت و تور محدود شود، بلکه باید به‌عنوان یک زنجیره اقتصادی شامل آموزش، حمل‌ونقل، اقامت، خدمات تجاری، فرهنگی و نیروی انسانی دیده شود.
وی با اشاره به تجربه فعالیت بخش خصوصی در این حوزه اظهار کرد: مجموعه‌های فعال گردشگری باید از مدل صرفاً آژانس مسافرتی عبور کرده و به سمت ایجاد یک اکوسیستم گردشگری حرکت کنند؛ به این معنا که آموزش نیروی انسانی، خدمات سفر، اقامت، گردشگری تجاری، فعالیت‌های فرهنگی و حتی کاریابی بین‌المللی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
قادری افزود: شناخت جامعه، رفتار مصرف‌کننده، نیازسنجی بازار و سرمایه‌گذاری مستمر روی نیروی انسانی از الزامات توسعه گردشگری است و بدون نیروی انسانی متخصص نمی‌توان انتظار داشت این صنعت در بازار منطقه‌ای و بین‌المللی رقابت کند.
گردشگری تخصصی ظرفیت بیشتری برای ارزآوری دارد
وی یکی از تغییرات مهم بازار گردشگری را حرکت بخشی از تقاضا به سمت سفرهای تخصصی دانست و گفت: گردشگری تجاری و نمایشگاهی، همایش‌ها و رویدادها، گردشگری سلامت و طبیعت‌گردی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند ارزش افزوده بیشتری برای اقتصاد ایجاد کنند.
عضو انجمن گردشگری با اشاره به صنعت MICE شامل جلسات، مشوق‌ها، کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌ها تصریح کرد: گردشگر الزاماً فردی نیست که برای تفریح سفر می‌کند؛ یک تاجر، پزشک، پژوهشگر یا شرکت‌کننده در یک نمایشگاه و کنفرانس نیز بخشی از بازار گردشگری است و سفر این افراد می‌تواند برای هتل‌ها، حمل‌ونقل، رستوران‌ها، مراکز نمایشگاهی و سایر خدمات تقاضا ایجاد کند.
گردشگری سلامت؛ ظرفیت مغفول برای جذب گردشگر خارجی
قادری گردشگری سلامت را یکی از ظرفیت‌های مهم کشور برای جذب گردشگر خارجی دانست و گفت: ایران از نظر برخورداری از پزشکان متخصص، مراکز درمانی و برخی خدمات پزشکی ظرفیت قابل توجهی دارد و هزینه برخی خدمات درمانی نیز در مقایسه با کشورهای منطقه رقابتی است.
وی ادامه داد: برای استفاده از این ظرفیت باید یک زنجیره حرفه‌ای میان نظام سلامت و صنعت گردشگری ایجاد شود؛ از بازاریابی و اعتبارسنجی مراکز درمانی گرفته تا صدور روادید، انتقال بیمار، مترجم، اقامت بیمار و همراهان و خدمات پس از درمان.
وی تأکید کرد: صرف داشتن پزشک و بیمارستان برای توسعه گردشگری سلامت کافی نیست و زمانی می‌توان مزیت پزشکی را به درآمد گردشگری تبدیل کرد که مجموعه خدمات مورد نیاز بیمار در یک زنجیره منسجم ارائه شود.
بازار کشورهای همسایه باید جدی گرفته شود
قادری با اشاره به اهمیت بازار کشورهای پیرامونی اظهار کرد: در شرایطی که سفر به برخی مقاصد دوردست با موانع بیشتری مواجه شده، بازار کشورهای همسایه و منطقه باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
وی افزود: عراق، عمان، افغانستان و اقلیم کردستان عراق از جمله بازارهایی هستند که می‌توانند در حوزه سفر، تجارت، گردشگری سلامت و تعاملات اقتصادی مورد توجه قرار گیرند.
وی گفت: نزدیکی جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و ظرفیت‌های تجاری از مزیت‌های این بازارهاست، اما استفاده از این فرصت نیازمند ثبات مقررات، تسهیل روادید، توسعه حمل‌ونقل و شناخت دقیق نیازهای هر بازار است.
قادری تأکید کرد: گردشگری منطقه‌ای نباید صرفاً به سفر زیارتی و تفریحی محدود شود، بلکه باید به‌عنوان بخشی از دیپلماسی اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد.
وی یکی از پیامدهای مهم رکود گردشگری را آسیب به اشتغال و سرمایه انسانی این صنعت عنوان کرد و گفت: تعداد قابل توجهی از دفاتر خدمات مسافرتی در سال‌های اخیر از چرخه فعالیت خارج شده‌اند یا با ظرفیت بسیار پایین‌تری فعالیت می‌کنند.
قادری افزود: این وضعیت تنها دفاتر مسافرتی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه راهنمایان گردشگری، رانندگان، نیروهای اجرایی، هتل‌ها و سایر کسب‌وکارهای وابسته به سفر نیز از کاهش تقاضا آسیب می‌بینند.
وی تصریح کرد: سیاست‌های حمایتی باید کل زنجیره ارزش گردشگری را دربرگیرد و صرف حمایت از یک بنگاه نمی‌تواند مشکلات این صنعت را حل کند.
قادری با انتقاد از ناکافی بودن حمایت‌های مالی از صنعت گردشگری اظهار کرد: تسهیلات مقطعی نمی‌تواند جایگزین اصلاح ساختاری محیط کسب‌وکار شود.
وی گفت: یک بنگاه گردشگری برای فعالیت به پرواز، هتل، نیروی انسانی، بیمه، حمل‌ونقل، خدمات بانکی، دسترسی‌های بین‌المللی و مقررات باثبات نیاز دارد و اگر مشکلات ساختاری برطرف نشود، حتی ارائه تسهیلات نیز نمی‌تواند رشد پایدار ایجاد کند.
وی افزود: گردشگری بیش از بسته‌های حمایتی کوتاه‌مدت، به یک محیط قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذاری و فعالیت نیاز دارد.
وی افزود:گردشگری با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی کشور گفت: ایران از مناطق کوهستانی و جنگلی تا سواحل جنوبی، کویرها، مناطق غربی و روستاهای تاریخی، ظرفیت‌های متنوعی برای توسعه اکوتوریسم دارد، اما میان «ظرفیت» و «محصول گردشگری» فاصله وجود دارد.
قادری افزود: یک منطقه طبیعی زمانی به مقصد گردشگری تبدیل می‌شود که دسترسی مناسب، اقامت، راهنمای حرفه‌ای، ایمنی، خدمات بهداشتی و برنامه سفر مشخص داشته باشد.
وی همچنین توسعه گردشگری رویدادمحور را یکی از راه‌های رونق سفر داخلی دانست و گفت: کنسرت‌ها، جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، همایش‌ها و رویدادهای فرهنگی می‌توانند بهانه‌ای برای سفر به شهرهای مختلف ایجاد کنند و در کنار خود برای هتل‌ها، رستوران‌ها، مراکز خرید و سایر خدمات تقاضا ایجاد کنند.
قادری با اشاره به تجربه شبکه‌سازی در صنعت گردشگری اظهار کرد: رقابت در این صنعت نباید الزاماً به معنای حذف رقیب باشد، بلکه فعالان بازار می‌توانند با همکاری یکدیگر اندازه کل بازار را افزایش دهند.
وی افزود: برگزاری رویدادهایی که در آن هتل‌ها، آژانس‌ها و سایر فعالان امکان معرفی خدمات خود را داشته باشند، می‌تواند نمونه‌ای از همکاری برای خلق ارزش مشترک باشد.
او تأکید کرد: اگر اندازه کل بازار گردشگری افزایش پیدا کند، سهم بیشتری برای همه فعالان ایجاد خواهد شد و این رویکرد می‌تواند جایگزین رقابت فرسایشی شود.
قادری گفت: بخش خصوصی برای سازگاری با شرایط موجود ناچار به حرکت به سمت آموزش، فناوری، داده‌محوری، تنوع محصول و همکاری شبکه‌ای است، اما این اقدامات به تنهایی کافی نیست.
وی افزود: گردشگری برای توسعه به سیاست‌گذاری پایدار، تسهیل صدور روادید، توسعه حمل‌ونقل هوایی، بهبود زیرساخت‌ها، حمایت از سرمایه‌گذاری، کاهش موانع اداری و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف نیاز دارد.
وی خاطرنشان کرد: گردشگری می‌تواند در کنار نفت، معدن، صنعت و تجارت یکی از پایه‌های متنوع‌سازی اقتصاد و ایجاد درآمد ارزی و اشتغال باشد و اکنون مسئله اصلی این نیست که آیا ایران ظرفیت گردشگری دارد یا خیر، بلکه باید دید آیا می‌توان این ظرفیت را به ارزش اقتصادی، اشتغال پایدار و اعتبار بین‌المللی تبدیل کرد.
