دانش‌آموزان چگونه از ابتلا به شپش سر پیشگیری کنند
یک فلوشیپ پوست کودکان درباره نحوه تشخیص شپش در مدارس گفت: تشخیص آلودگی در محیط مدرسه با معاینه تخصصی پزشک تفاوت دارد و مهمترین یافته برای تشخیص آلودگی فعال، مشاهده حشره زنده است.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، با بازگشایی مدارس و افزایش تماس نزدیک دانش‌آموزان، شیوع شپش سر بار دیگر به یکی از دغدغه‌های والدین و مسئولان بهداشت مدارس تبدیل شده است. کارشناسان می‌گویند این انگل از طریق تماس سر به سر و استفاده مشترک منتقل می‌شود و تراکم بالای دانش‌آموزان در کلاس‌ها، سرعت انتشار آن را افزایش می‌دهد. هرچند آلودگی به شپش سر بیماری خطرناکی محسوب نمی‌شود، اما خارش شدید، کم‌خوابی، کاهش تمرکز، غیبت از مدرسه و انگ اجتماعی از پیامدهای آن است.
متخصصان تأکید می‌کنند شپش نشانه بی‌بهداشتی نیست و پنهان‌کاری خانواده‌ها می‌تواند چرخه انتقال را طولانی‌تر کند.
آمار ابتلا به شپش در کشور
به گفته سنا عیب‌پوش رئیس اداره بیماری‌های آب و غذای وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۴ درمجموع ۳۵۵ هزار و ۵۳۷ مورد آلودگی به شپش سر در کشور گزارش شده است که ۷۸ درصد موارد، معادل ۲۷۶ هزار و ۹۳۱ مورد، در گروه سنی ۶ تا ۱۸ سال و در سنین مدرسه رخ داده است.
عیب‌پوش درباره وضعیت بیماری شپش در کشور افزوده است: نسبت جنسی زن به مرد در میان مبتلایان گروه سنی ۶ تا ۱۸ سال، ۵.۹ بوده است؛ به‌طوری که ۸۵.۵ درصد مبتلایان را افراد مؤنث تشکیل داده‌اند.
به گفته وی، تهران با ۲۲ هزار و ۸۵۳ مورد آلودگی دومین استان کشور از نظر شیوع بوده است.
بهاره سادات ابطحی نائینی، فلوشیپ پوست کودکان، در گفت‌وگو با فارس با اشاره به اینکه ابتلا به شپش سر به‌معنای رعایت نکردن بهداشت فردی نیست، اظهار کرد: هر کودکی، صرف‌نظر از وضعیت اقتصادی و اجتماعی و تمیزی موها، ممکن است به شپش مبتلا شود؛ بنابراین برخورد تحقیرآمیز، تنبیهی یا محروم کردن دانش‌آموزی که مبتلا به شپش است و تحت درمان قرار دارد، از حضور در مدرسه، رویکرد علمی و صحیحی نیست.
وی افزود: شپش سر در کودکان سن مدرسه، به‌ویژه دختران، شیوع بیشتری دارد و علائم آن معمولاً به شکل خارش و تحریک پوستی بروز می‌کند. در برخی موارد نیز ممکن است در اثر خراشیدن پوست سر، عفونت‌های پوستی ثانویه ایجاد شود.
انتقال شپش؛ تماس مستقیم سر با سر مهمترین عامل ابتلا
این متخصص پوست کودکان با بیان اینکه شناخت شیوه انتقال شپش، نخستین گام برای پیشگیری از شیوع آن در مدارس است، گفت: مهمترین راه انتقال شپش، تماس مستقیم سر با سر فرد آلوده است؛ برای مثال، زمانی که دانش‌آموزان هنگام گرفتن عکس گروهی، بازی یا ورزش سرهای خود را به یکدیگر نزدیک می‌کنند، احتمال انتقال افزایش می‌یابد.
ابطحی نائینی ادامه داد: شپش توانایی پرواز ندارد و در شرایط معمول، صرف نشستن دانش‌آموزان در کنار یکدیگر در کلاس درس، به‌تنهایی عامل انتقال محسوب نمی‌شود. بنابراین، در صورت شناسایی دانش‌آموز مبتلا، باید از تماس مستقیم سر با سر جلوگیری کرد، نه اینکه با ایجاد ترس و اضطراب، او را از کلاس درس بیرون فرستاد.
وی تصریح کرد: دانش‌آموز مبتلا می‌تواند با رعایت نکات لازم و پرهیز از تماس مستقیم سر با سر دیگران، در کلاس درس حضور داشته باشد. همچنین توصیه می‌شود در صورت ابتلا، مقنعه یا کلاه خود را از سر برندارد و از وسایلی که با مو و پوست سر در تماس هستند، به‌صورت مشترک استفاده نکند.
این فلوشیپ پوست کودکان با اشاره به نقش کمتر وسایل شخصی در انتقال شپش بیان کرد: شانه، برس، کلاه، مقنعه و گل‌سر از جمله وسایلی هستند که بهتر است به‌صورت اختصاصی استفاده شوند. همچنین لباس‌ها و وسایل شخصی مرتبط با سر نباید به‌گونه‌ای روی هم انباشته شوند که امکان انتقال از طریق وسایل مشترک افزایش یابد.
وی با تأکید بر اینکه ابتلا به شپش سر از طریق حیوانات و پرندگان خانگی اتفاق نمی‌افتد، خاطرنشان کرد: تمرکز اقدامات پیشگیرانه باید بر شناخت راه‌های واقعی انتقال و اصلاح رفتارهای پرخطر باشد.
هر ذره سفید روی مو، تخم شپش نیست
ابطحی نائینی درباره نحوه تشخیص شپش در مدارس اظهار کرد: تشخیص آلودگی در محیط مدرسه با معاینه تخصصی پزشک تفاوت دارد و مهمترین یافته برای تشخیص آلودگی فعال، مشاهده حشره زنده است.
وی افزود: گاهی به‌ویژه در کودکانی که موهای قهوه‌ای روشن دارند، تشخیص حشره به دلیل شباهت رنگ آن به موها دشوارتر می‌شود. از سوی دیگر، وجود ضایعاتی شبیه تخم شپش به‌تنهایی به معنای ابتلای فعال نیست؛ چراکه تخم‌هایی که از پوست سر فاصله گرفته‌اند، ممکن است قدیمی و غیرزنده باشند.
این متخصص پوست کودکان ادامه داد: هر ضایعه سفیدرنگی روی موها نیز الزاماً تخم شپش نیست و ممکن است شوره یا پوسته‌های معمول پوست سر باشد. به همین دلیل، تشخیص باید با دقت انجام شود و در صورت وجود آلودگی قابل‌توجه یا ابهام در تشخیص، دانش‌آموز برای بررسی تخصصی به پزشک ارجاع داده شود.
وی گفت: معاینه کودکان در مدرسه باید به‌صورت خصوصی انجام شود و در صورت شناسایی آلودگی، نتیجه به‌طور محرمانه به خانواده اطلاع داده شود. اعلام نام دانش‌آموز مبتلا، انگ‌زنی یا ایجاد فضای ترس و نگرانی در میان همکلاسی‌ها، اقدامی نادرست است.
خانواده‌ها چگونه از ابتلای مجدد جلوگیری کنند؟
ابطحی نائینی با اشاره به مسئولیت خانواده‌ها در پیشگیری از ابتلا به شپش گفت: والدین باید به‌صورت دوره‌ای موهای فرزندان خود را بررسی کنند و درباره وجود خارش یا تحریک پوست سر از آنها سؤال بپرسند. در صورت مشاهده حشره زنده، لازم است برای تشخیص و درمان مناسب اقدام شود.
وی افزود: در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده، سایر اعضا نیز باید از نظر وجود آلودگی بررسی شوند؛ زیرا ممکن است فرد پس از درمان مجدداً در محیط خانه در معرض شپش قرار گیرد.
ین متخصص پوست کودکان ادامه داد: اگر در یک کلاس دانش‌آموزی به شپش مبتلا شود، لازم است سایر دانش‌آموزان از نظر علائم بررسی شوند و در صورت نیاز، معاینه صورت گیرد؛ اما استفاده از داروهای ضدشپش برای کودکانی که آلودگی آنها تأیید نشده است، به‌عنوان اقدام پیشگیرانه توصیه نمی‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از رفتارهای وسواس‌گونه در خانواده‌ها اظهار کرد: شست‌وشوی وسایل و لباس‌هایی که با سر فرد مبتلا در تماس بوده‌اند، باید متناسب با دستورالعمل‌های درمانی انجام شود. نیازی به پاکسازی افراطی محیط خانه یا استفاده بی‌رویه از مواد شیمیایی و حشره‌کش‌ها نیست.
کوتاه کردن مو، راه درمان شپش نیست
ابطحی نائینی در پاسخ به این پرسش که آیا کوتاه کردن موها به درمان یا پیشگیری از شپش کمک می‌کند، گفت: کوتاه کردن مو به‌تنهایی موجب درمان یا پیشگیری از ابتلا نمی‌شود و هم موهای کوتاه و هم موهای بلند ممکن است به شپش آلوده شوند.
وی افزود: مدیریت و شانه کردن موهای بلند و استفاده از داروهای درمانی در این شرایط ممکن است دشوارتر باشد، اما کوتاه کردن اجباری موها، به‌ویژه در دختران، می‌تواند پیامدهای روانی قابل‌توجهی داشته باشد و توصیه نمی‌شود.
این متخصص پوست کودکان بیان کرد: محروم کردن طولانی‌مدت کودک مبتلا از حضور در کلاس، اقدام مناسبی نیست. دانش‌آموز می‌تواند پس از شروع درمان و مطابق دستورالعمل‌های بهداشتی مربوط، به مدرسه بازگردد و باقی ماندن رشک یا تخم شپش به‌تنهایی نباید مبنای طرد او از محیط آموزشی قرار گیرد.
هشدار درباره درمان‌های خانگی و غیرعلمی
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از روش‌های علمی برای درمان شپش سر گفت: خانواده‌ها و بهداشت‌یاران مدارس باید از توصیه یا استفاده از روش‌های غیرعلمی مانند مالیدن سس مایونز، حنا، نفت یا سایر موادی که تصور می‌شود حشره را خفه می‌کنند، خودداری کنند.
ابطحی نائینی خاطرنشان کرد: این روش‌ها ممکن است اثربخشی درمانی قابل‌اعتمادی نداشته باشند و برخی از آنها نیز با ایجاد تحریک پوستی، خارش و عوارض دیگر همراه شوند. بنابراین، درمان باید با استفاده از روش‌های معتبر و متناسب با شرایط کودک و با راهنمایی پزشک یا داروساز انجام شود.
این متخصص پوست کودکان تأکید کرد: شپش سر اگرچه معمولاً بیماری خطرناکی محسوب نمی‌شود، برای کنترل آن باید خانواده‌ها و مدارس با آگاهی و همکاری عمل کنند. آموزش راه‌های انتقال، بررسی صحیح دانش‌آموزان، درمان افراد مبتلا، حفظ محرمانگی اطلاعات و پرهیز از سرزنش و طرد کودکان، از مهمترین اقدامات برای کنترل این آلودگی در محیط‌های آموزشی است.
شپش سر یک مشکل بهداشتی قابل پیشگیری و درمان است، نه نشانه بی‌بهداشتی یا بحرانی غیرقابل کنترل. آنچه شیوع آن در مدارس را مهار می‌کند، ترکیبی از آموزش خانواده‌ها، غربالگری دوره‌ای، درمان همزمان و پرهیز از انگ‌زدگی است.
به‌منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه‌بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#شپش #بهداشت #غربالگری #بیماری‌های_پوستی
