کشف گسل‌های عمیق در صفحه تکتونیکی زیر ایران
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی- پایش‌های لرزه‌نگاری نشان داده‌اند که سنگ‌کره (لیتوسفر) اقیانوسی در منطقه مکران تا عمق ۴۵۰ کیلومتری فرورانش کرده است، در حالی که سنگ‌کره قاره‌ای در منطقه زاگرس تنها تا عمق ۳۰۰ کیلومتری فرورانش داشته است.
به گزارش نشریه «نیچر ژئوساینس» (Nature Geoscience)، زمین‌شناسان بر این باورند که این اختلاف منجر به شکل‌گیری گسل‌هایی شده است که ممکن است در نهایت به یکدیگر بپیوندند.
این گسل‌ها به دلیل تفاوت در ویژگی‌های سنگ‌ها پدید آمده‌اند: بخش اقیانوسی صفحه که نازک‌تر و چگال‌تر است به زیر بخش مجاور می‌لغزد — فرآیندی که «فرورانش» نامیده می‌شود — در حالی که سنگ‌های قاره‌ای که ضخیم‌تر و کم‌چگال‌تر هستند در برابر این حرکت مقاومت می‌کنند که این امر منجر به تشکیل کوه‌ها می‌شود.
پژوهشگران برای مطالعه این فرآیند‌های عمیق، از شبکه‌ای متشکل از ۶۹ ایستگاه لرزه‌نگاری استفاده کردند و داده‌های ثبت‌شده بین مارس ۲۰۱۷ تا سپتامبر ۲۰۱۸ را مورد تحلیل قرار دادند. آنها یک گسل افقی را در محل تلاقی مناطق زاگرس و مکران، و همچنین یک گسل عمودی کوچک‌تر را در نزدیکی «گودال مکران» شناسایی کردند.
محاسبات دانشمندان نشان می‌دهد که سنگ‌کره اقیانوسی در منطقه مکران تا عمق دست‌کم ۴۵۰ کیلومتری پایین رفته است، در حالی که سنگ‌کره قاره‌ای در منطقه زاگرس به عمقی بیش از ۳۰۰ کیلومتر نرسیده است. این ناهمسانی باعث شکستگی صفحه شده است.
مدل‌ها نشان می‌دهند که شکل‌گیری این گسل‌ها میلیون‌ها سال به طول انجامیده و احتمالاً در آینده به هم خواهند پیوست. این یافته می‌تواند به توضیح گذار از مرحله «فرورانش صفحات اقیانوسی» به مرحله «برخورد صفحات قاره‌ای» کمک کند؛ مرحله‌ای بنیادین در «چرخه ویلسون» که فرآیند پیدایش و بسته شدن اقیانوس‌ها را توصیف می‌کند.
منبع: science.mail.ru
