آسمان به تهران هدیه زیرزمینی داد

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست می‌گوید که بارندگی‌ها می‌توانند به درون زمین نفوذ کرده و بر افزایش سطح آب‌های زیرزمینی تأثیر بگذارد.

گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ هشدار کارشناسان محیط‌زیست درباره فرونشست زمین، به‌ویژه در تهران، هر بار ابعاد تازه‌ای از این بحران را یادآوری می‌کند. فرونشست تنها به ترک خوردن ساختمان‌ها و آسیب به زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود و ریشه‌های آن را باید در برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی جست‌وجو کرد؛ برداشتی که با خالی شدن آبخوان‌ها، لایه‌های زمین را فشرده و محیط زیست را نیز با تهدید روبه‌رو کرده است.

همچنین خشک شدن چشمه‌ها و تالاب‌ها، کاهش آب در دسترس پوشش گیاهی و از بین رفتن زیستگاه‌ها از جمله پیامدهای زیست‌محیطی افت منابع آب زیرزمینی است. فرونشست همچنین می‌تواند مسیر جریان آب‌های زیرزمینی را تغییر دهد و ظرفیت طبیعی آبخوان‌ها برای ذخیره آب را کاهش دهد.

در چنین شرایطی، بارندگی برای محیط زیست ایران یک نعمت است. بارش‌ها می‌توانند بخشی از منابع آبی از دست‌رفته را جبران کنند و در صورت فراهم بودن شرایط، به تغذیه آبخوان‌ها کمک کنند. افزایش ذخایر آب زیرزمینی نیز می‌تواند فشار ناشی از برداشت‌های بی‌رویه را کاهش دهد.

علی بیت‌اللهی، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در گفت‌وگو با خبرنگار فارس درباره تأثیر بارندگی‌های اخیر بر کاهش فرونشست زمین اظهار کرد: بارندگی‌هایی که در یک سال یا یک دوره کوتاه رخ می‌دهد، تنها بخش بسیار ناچیزی از حجم روان‌آب‌های آن می‌تواند به درون زمین نفوذ کرده و بر افزایش سطح آب‌های زیرزمینی تأثیر بگذارد.

وی افزود: این بارندگی‌ها از چند جهت می‌توانند اثر مثبت داشته باشند. با افزایش منابع آب سطحی و کاهش نیاز آبی، برداشت از منابع آب زیرزمینی نیز کمتر می‌شود. همچنین بخشی از آب‌های سطحی ناشی از روان‌آب‌ها به درون زمین نفوذ کرده و سفره‌های آب زیرزمینی را تغذیه می‌کند.

وی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در مدیریت منابع آب گفت: در بسیاری از این کشورها، روان‌آب‌های سطحی کنترل و از طریق گودال‌ها یا چاه‌ها به زیر زمین هدایت می‌شوند. در صورت انجام چنین اقداماتی، تأثیر بارندگی‌ها بر تغذیه منابع آب زیرزمینی بسیار بیشتر خواهد شد، زیرا بخش زیادی از آبی که در سطح زمین باقی می‌ماند و تبخیر می‌شود، مستقیماً به لایه‌های زیرین زمین منتقل خواهد شد.

این کارشناس حوزه فرونشست افزود: اجرای این اقدامات به تمهیدات و طرح‌های مهندسی از پیش تعیین‌شده نیاز دارد که متأسفانه در بسیاری از مناطق کشور وجود ندارد. تنها در یک مورد در محدوده شهریار مشاهده کردم که بخشی از روان‌آب‌ها به گودال‌های عمیق ناشی از برداشت شن و ماسه هدایت شده بود.

وی خاطرنشان کرد: البته در اجرای چنین طرح‌هایی باید مراقب بود که شرایط ناپایداری زمین و ریزش‌های ناگهانی ایجاد نشود، اما اگر شرایط زمین منطقه اجازه دهد، هدایت آب به این مناطق می‌تواند نفوذ آب به لایه‌های زیرین را افزایش داده و روند تغذیه منابع آب زیرزمینی را سرعت ببخشد.

بیت‌اللهی درباره ارتباط تغذیه آب‌های زیرزمینی با کاهش فرونشست گفت: وقتی از تغذیه آب زیرزمینی صحبت می‌کنیم، در واقع از تأثیر آن بر فرونشست نیز سخن می‌گوییم. فرونشست زمین در نتیجه افت سطح آب زیرزمینی رخ می‌دهد و اگر بتوانیم از پایین رفتن بیشتر سطح آب‌های زیرزمینی جلوگیری کنیم، به تبع آن فرونشست نیز کاهش یافته و حتی متوقف می‌شود.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: امروز در تهران حجم زیادی از روان‌آب‌ها به سمت پایین‌دست و دشت جنوبی تهران حرکت می‌کند. اگر این آب‌ها به مسیرهایی هدایت شوند که امکان نفوذ آسان‌تر به لایه‌های زیرین زمین را داشته باشند، به طور قطع می‌توانند از افت بیشتر سطح آب زیرزمینی جلوگیری کرده و در نتیجه به کاهش فرونشست زمین کمک کنند.