آب «چغاخور» که برگشت، تازه قصه شروع می‌شود
آب چغاخور در حال برگشت است، اما قصه این تالاب با برگشت آب تمام نمی‌شود؛ مهم این است که دوباره به روزهای سخت این تابستان برنگردد.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| چغاخور آب می‌خواهد، اما این بار فقط پر شدن تالاب کافی نیست؛ باید فهمید چه شد که کار به اینجا رسید و چطور می‌توان جلوی تکرار آن را گرفت.
تالاب بین‌المللی چغاخور در شهریورماه امسال با کاهش جدی حجم آب مواجه شد؛ به‌گونه‌ای که به گفته محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال‌وبختیاری، برآوردها نشان می‌دهد نزدیک به ۵۰ درصد آب عرصه تالاب تخلیه شده و همچنان حدود ۵۰ درصد دیگر آب دارد. کریمی عامل این وضعیت را تنها خشکسالی نمی‌داند و بر نقش مدیریت منابع آب و رعایت حق‌آبه زیست‌محیطی تأکید کرده است.
چغاخور فقط به باران وابسته نیست
کاهش بارندگی و خشکسالی‌های سال‌های گذشته، ذخیره آب تالاب را تحت تأثیر قرار داده است، اما مسئله چغاخور فقط میزان بارش نیست.
کریمی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم توضیح داده است که هر سال با بررسی حجم آب ذخیره‌شده، برنامه منابع و مصارف تالاب تدوین می‌شود و میزان تخصیص‌ها بر اساس همین شرایط تعیین می‌شود؛ بنابراین وقتی ذخیره آب پایین باشد، مدیریت منابع و رعایت سهم زیست‌محیطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال‌وبختیاری، این دستگاه از زمستان سال گذشته موضوع مدیریت آب چغاخور را پیگیری کرده و در چند نوبت نیز پیگیری قضایی انجام داده است؛ موضوعی که در نهایت به مسدود شدن خروجی تالاب در ۳۰ شهریورماه انجامید.
کشاورزی هم با کم‌آبی روبه‌رو بوده است
در سوی دیگر ماجرا، کشاورزی پایین‌دست نیز با محدودیت منابع آب مواجه بوده است.
حسین بهرامی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری، در گفت‌وگو با تسنیم از کاهش تخصیص آب کشاورزی سد چغاخور از ۱۲ میلیون مترمکعب در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به ۷ میلیون مترمکعب در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ خبر داده است.
بهرامی گفته است حجم مخزن سد در ابتدای بهار امسال حدود ۲۲ میلیون مترمکعب بوده و ۷ میلیون مترمکعب آب تخصیص‌یافته برای کشاورزی میان محدوده‌ها و روستاهای بهره‌مند، متناسب با سطح زیرکشت توزیع شده است. به گفته او، حدود ۹۶۰ هکتار کشت بهاره انجام شده و کشاورزان نیز بیش از میزان تخصیص‌یافته از منابع سد برداشت نکرده‌اند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همچنین توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، استفاده از کانال‌های سیمانی و لوله، اصلاح زمان کشت و استفاده از ارقام زودرس را از اقداماتی دانسته که برای کاهش مصرف آب در پایین‌دست سد چغاخور انجام شده است.
این اعداد نشان می‌دهد مسئله چغاخور را نمی‌توان تنها با یک مصرف‌کننده یا یک دستگاه توضیح داد؛ آب محدود است و در چنین شرایطی نحوه تنظیم و اجرای برنامه منابع و مصارف، سهم محیط‌زیست و نیازهای سایر حق‌آبه‌بران باید همزمان دیده شود.
۱۴ میلیون مترمکعب هم برای جبران کافی نبود
مسلم صادقی نیز در گزارش منتشرشده درباره وضعیت چغاخور، بر چندساله بودن فشار بر منابع آب تأکید کرده است. بر اساس توضیحات او، از ابتدای سال آبی تا اردیبهشت‌ماه حدود ۱۴ میلیون مترمکعب آب از محل روان‌آب‌ها، چشمه‌ها و سیلاب‌ها وارد تالاب شده بود، اما این میزان برای جبران کاهش ذخیره سال‌های گذشته کافی نبوده است.
صادقی همچنین توضیح داده است که منابع آب چغاخور تنها به یک رودخانه دائمی محدود نیست و چشمه‌ها، بارش‌ها و روان‌آب‌های پیرامونی در تغذیه آن نقش دارند؛ بنابراین وضعیت تالاب به میزان بارش، ذخیره موجود، ورودی‌ها و نحوه مدیریت مصارف وابسته است.
حالا نوبت مدیریت بعد از بحران است
در شرایط فعلی، محیط زیست تلاش کرده است هم خروج آب از تالاب را متوقف کند و هم ورودی‌های آن را افزایش دهد.
کریمی گفته است از ابتدای شهریورماه با کشاورزان بالادست و منابع تغذیه‌کننده تالاب برای رهاسازی آب رایزنی شده و بخشی از مسیرهای تغذیه‌کننده و چشمه‌های بالادست لایروبی و برای هدایت آب به سمت تالاب فعال شده‌اند. او ابراز امیدواری کرده است با ورود آب و بسته بودن خروجی، بخش خشک‌شده تالاب طی دو تا سه هفته احیا شود.
این بازه زمانی البته یک امید و برآورد مدیریتی است، نه تضمین احیای کامل تالاب؛ نتیجه به میزان ورود آب، شرایط منابع بالادست، بارش‌های پیش‌رو و ادامه همکاری حق‌آبه‌بران وابسته خواهد بود.
کریمی در عین حال تأکید کرده است که کاهش آب در پایان تابستان و آغاز پاییز در منابع آب سطحی پدیده‌ای نادر نیست و با شروع بارش‌های پاییزی و زمستانی و همچنین رهاسازی آب کشاورزی، شرایط منابع تغذیه‌کننده تالاب‌ها می‌تواند تغییر کند.
اما چغاخور به یک بررسی علمی هم نیاز دارد
عباس شفیعی، فعال حوزه آب، در گفت‌وگو با فارس، پیشنهاد کرده است وضعیت چغاخور در قالب یک بررسی علمی و مستند از سوی متخصصان محیط‌زیست و آب بررسی شود.
او پیشنهاد برگزاری یک نشست یا همایش علمی در محل تالاب با حضور استادان دانشگاه، متخصصان، فعالان محیط‌زیست و صاحب‌نظران حوزه آب را مطرح کرده و معتقد است وضعیت تالاب باید با داده‌های دقیق، تصویربرداری مستند و بررسی کارشناسی ثبت و تحلیل شود.
شفیعی همچنین نگرانی‌هایی درباره برخی مداخلات انسانی و احتمال اثرگذاری فعالیت‌های پیرامونی بر منابع تغذیه‌کننده تالاب مطرح کرده است، اما این موارد را در حد نگرانی و احتمال بیان کرده و برای تبدیل آن به نتیجه قطعی، بررسی علمی و مستند را ضروری دانسته است.
از همین رو، این بخش از ماجرا نباید با حدس و گمان پیش برود؛ آنچه درباره چغاخور نیاز به پاسخ دارد، باید با داده‌های منابع آب، میزان ورودی و خروجی، وضعیت چشمه‌ها، برداشت‌ها، اجرای برنامه منابع و مصارف و سهم حق‌آبه زیست‌محیطی بررسی شود.
آب که برگشت، آزمون اصلی شروع می‌شود
چغاخور حالا در نقطه‌ای قرار گرفته که بازگشت آب، پایان مسئله نیست؛ بلکه فرصتی برای اصلاح مسیر مدیریت منابع آب است. از یک طرف، کریمی بر رعایت حق‌آبه زیست‌محیطی و اجرای دقیق برنامه منابع و مصارف تأکید دارد؛ از طرف دیگر، آمار جهاد کشاورزی نشان می‌دهد کشاورزان نیز در سال کم‌آبی با کاهش تخصیص مواجه بوده‌اند و برای حفظ تولید، به سمت مدیریت مصرف و اصلاح شیوه کشت رفته‌اند.
بنابراین سؤال اصلی برای آینده چغاخور فقط این نیست که چه زمانی آب برمی‌گردد؛ مسئله مهم‌تر این است که پس از بازگشت آب، چه سازوکاری تضمین می‌کند سهم محیط‌زیست در برنامه‌های سال‌های کم‌آب فراموش نشود و همزمان تکلیف سایر مصارف نیز بر اساس منابع واقعی مشخص باشد.
چغاخور هنوز کاملاً خشک نشده و برای احیای بخش ازدست‌رفته آن اقداماتی در حال انجام است؛ اما اگر قرار باشد این تالاب دوباره به روزهای سخت شهریور برسد، صرفاً پر شدن موقت آب نمی‌تواند مسئله را حل کند. آب چغاخور که برگشت، تازه باید دید این بار مدیریت آب چگونه ادامه پیدا می‌کند.
#چغاخور
#تالاب_بین‌المللی_چغاخور
#حق‌آبه_زیست‌محیطی
#محیط_زیست
#مدیریت_منابع_آب
#منابع_آب
#احیای_تالاب
#تالاب‌های_ایران
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
https://farsnews.ir/z_heidari/1790750207447680160
https://farsnews.ir/z_heidari/1790664073275663128
https://farsnews.ir/z_heidari/1790581628367624679
https://farsnews.ir/z_heidari/1790490806415742896
