دیزل روسیه و سلاح‌های اوکراین؛ تناقض سیاست آمریکا
باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - تفاهمات آمریکا و روسیه درباره تامین گازوئیل، دریچه‌ای برای درک ارتباط میان قیمت سوخت در ایالات متحده، نحوه مواجهه با پرونده انرژی روسیه و فشار بر اوکراین برای توقف حمله به تاسیسات انرژی می‌گشاید. پرسش محوری این است که این مسیر‌ها تا چه اندازه به یکدیگر مرتبط‌اند و چه میزان از تغییر در سیاست آمریکا را منعکس می‌کنند.
گزارش‌های مطبوعات چین نشانه‌های روشنی از تلاقی منافع و انگیزه‌های طرفین ارائه کرده‌اند و در عین حال، احتمال شکل‌گیری یک توافق جامع را محدود ارزیابی می‌کنند. با این حال، این گزارش‌ها پرسش مهمی را برای دیگر خریداران مطرح می‌کنند: آیا تفاهمات جدید به روشن‌تر شدن نحوه تعامل با انرژی روسیه منجر می‌شوند یا بر ابهام در قواعد و خطر اجرای گزینشی آنها می‌افزایند؟
از تحریم‌ها تا گازوئیل
بر اساس روایت روزنامه «هوان‌چیو»، روند تحولات از ۱۸ سپتامبر آغاز می‌شود؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، «قانون گراهام» را برای تحریم روسیه و ایران امضا کرد. این قانون به او اجازه می‌دهد تعرفه‌های ثانویه‌ای تا سقف ۱۰۰ درصد بر کشور‌های واردکننده انرژی روسیه اعمال کند.
اما ترامپ در ۹ اکتبر از تفاهم خود با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برای تامین فوری بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل برای آمریکا و بازار‌های جهانی خبر داد. بر اساس این اعلام، قرار است ۵۰۰ هزار تن دیگر در ماه نوامبر و یک میلیون تن نیز در مدت کوتاهی پس از آن تامین شود. این روزنامه همچنین از سه میلیون تن محموله اضافی خبر می‌دهد که تحویل آن به وضعیت بخش پالایش نفت روسیه وابسته است.
برای تحلیل این ارقام باید میان خرید نفت خام روسیه و موضوع توافق، یعنی گازوئیل به‌عنوان یک فرآورده پالایش‌شده، تفاوت قائل شد. همچنین، مقادیر اعلام‌شده با محموله‌هایی که تحویل آنها به‌طور قطعی تایید شده، یکسان نیستند. برآورد‌های مربوط به زمان رسیدن سوخت نیز صرفا پیش‌بینی‌هایی درباره اجرای توافق‌اند و تکمیل آن را تایید نمی‌کنند.
ترامپ در ۱۱ اکتبر از برقراری آتش‌بس در حوزه انرژی خبر داد. روزنامه «ساوث چاینا مورنینگ پست» گزارش داد که کی‌یف از این تفاهم مطلع نشده بود؛ این در حالی است که حملات روسیه به نیروگاه‌ها و تاسیسات برق آن ادامه داشت.
روزنامه «پکن دیلی» نیز به نقل از مقام‌های اروپایی گزارش داد که واشنگتن اوکراین را به تعلیق تبادل اطلاعات و توقف سازوکار تامین تسلیحات تهدید کرده است تا کی‌یف را به پایان دادن به حملات علیه تاسیسات روسیه وادار کند.
سوخت و انتخابات
روزنامه «ساوث چاینا مورنینگ پست» این توافق را به افزایش قیمت سوخت در آمریکا و نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، که برای سوم نوامبر تعیین شده است، مرتبط می‌داند. ما بو، دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه نانجینگ، معتقد است این تفاهم ماهیتی مبادله‌ای دارد و ممکن است اقدامی موقت باشد که پس از انتخابات دوباره مورد بازنگری قرار گیرد.
این ارزیابی با دیدگاه لین بوچیانگ، مدیر موسسه مطالعات سیاست انرژی چین در دانشگاه شیامن، هم‌راستاست. او در گفت‌و‌گو با روزنامه «هوان‌چیو»، توافق را اقدامی اضطراری در آستانه انتخابات آمریکا توصیف کرده است.
این روزنامه همچنین دیدگاه کارشناسان روس را نقل می‌کند که درباره کفایت این حجم از عرضه برای کاهش چشمگیر قیمت سوخت در آمریکا تردید دارند. به باور آنان، اعلام توافق ممکن است بر انتظارات بازار و فعالیت‌های سفته‌ای تاثیر بگذارد، اما اثر اصلی آن در بعد ژئوپلیتیکی نهفته است.
بنابراین، باید میان سه سطح از تاثیر توافق تفاوت قائل شد: وعده ترامپ برای کاهش سریع قیمت‌ها، اثر واقعی توافق بر بازار که شواهد محدودی درباره آن وجود دارد و دستاورد سیاسی معرفی این تفاهم به‌عنوان پاسخی به فشار‌های معیشتی مردم آمریکا. در این میان، ممکن است ارزش انتخاباتی و دیپلماتیک اعلام توافق از تاثیر مستقیم آن بر عرضه سوخت بیشتر باشد.
محدودیت‌های معافیت
روزنامه «هوان‌چیو» به نقل از گزارش‌های رسانه‌های غربی می‌نویسد که این توافق شامل تعلیق شش‌ماهه تحریم‌های صادرات انرژی روسیه و اجازه فروش گازوئیل روسیه با قیمت‌های بازار است. با این حال، هیچ متن مقرراتی مشخصی درباره دامنه این تعلیق، شرایط آن و طرف‌های بهره‌مند از آن منتشر نشده است؛ بنابراین، ارزیابی ابعاد حقوقی و تجاری این توافق مستلزم احتیاط است.
در اینجا باید میان اجازه انجام یک معامله مشخص و تغییر سیاست کلی آمریکا در قبال خریداران بزرگ انرژی روسیه تفاوت گذاشت. معافیت مرتبط با تامین گازوئیل ممکن است در محدوده خود فشار بر مسکو را کاهش دهد، اما معاملات سایر طرف‌ها همچنان می‌توانند مشمول اقدامات متفاوتی شوند.
ژانگ چی، پژوهشگر مرکز چین معاصر و جهان در دانشگاه هنگ‌کنگ، به گزارش «ساوث چاینا مورنینگ پست» هشدار می‌دهد که حتی پس از این توافق نیز ممکن است تعرفه‌ها یا تحریم‌های ثانویه علیه واردکنندگان بزرگ ادامه یابد؛ آن هم در شرایطی که خود آمریکا از انرژی روسیه بهره می‌برد. از این رو، نمی‌توان این توافق را تضمینی برای سایر خریداران دانست.
محاسبات پکن
روزنامه «ساوث چاینا مورنینگ پست» تصویری از احتیاط چین در برابر سیاست‌های متغیر آمریکا ارائه می‌دهد. تسوی هونگ‌جیان، رئیس بخش مطالعات اتحادیه اروپا در دانشگاه مطالعات خارجی پکن، معتقد است ارزیابی نهایی به این بستگی دارد که آیا توافق صرفا اقدامی اضطراری باقی می‌ماند یا مسکو از آن به‌عنوان فرصتی برای برچیدن گسترده‌تر تحریم‌ها استفاده خواهد کرد.
به گفته تسوی، روسیه همچنان به بازار چین نیاز دارد؛ موضوعی که انتظار بروز تغییر مستقیم و گسترده در تجارت انرژی میان دو کشور را محدود می‌کند.
در مقابل، ژانگ چی توافق تامین گازوئیل را دارای «تناقض درونی» می‌داند و معتقد است «قانون گراهام» ممکن است به ابزاری برای چانه‌زنی با روسیه، چین و هند تبدیل شود.
بر این اساس، پکن باید نزدیکی آمریکا و روسیه را نوعی انعطاف‌پذیری گزینشی در راستای منافع فوری واشنگتن تلقی کند؛ انعطاف‌پذیری‌ای که در عین حال، ابزار‌های فشار آمریکا علیه دیگر کشور‌ها را دست‌نخورده باقی می‌گذارد.
تسلیحات و معادله انرژی
ارتباط میان تامین سوخت، حمایت نظامی و فشار سیاسی، فراتر از هم‌زمانی این تحولات اهمیت دارد. گزارش روزنامه «پکن دیلی» تهدید واشنگتن به تعلیق همکاری اطلاعاتی و سازوکار تامین تسلیحات را با درخواست توقف حملات به تاسیسات انرژی روسیه مرتبط می‌داند.
سازوکار مورد اشاره، فهرست نیاز‌های اولویت‌دار اوکراین است که کشور‌های اروپایی هزینه آن را برای خرید تسلیحات آمریکایی تامین می‌کنند. این سازوکار به واشنگتن امکان می‌دهد با کنترل روند تامین تسلیحات بر کی‌یف نفوذ داشته باشد، هرچند هزینه آن را کشور‌های اروپایی می‌پردازند.
در مقابل، چن یو، معاون موسسه مطالعات اوراسیا در موسسه روابط بین‌الملل معاصر چین با توجه به هزینه‌های سیاسی داخلی آمریکا و فشار متحدان اروپایی، احتمال می‌دهد که این تهدید بیشتر ابزاری برای چانه‌زنی باشد.
اعتراض‌ها، معیار‌های دوگانه و ابهام
روزنامه «هوان‌چیو» اتهام‌های رسانه‌های هندی علیه واشنگتن درباره ریاکاری و برخورد دوگانه را مطرح می‌کند. همچنین، برخی متحدان آمریکا معتقدند اقدام یک‌جانبه واشنگتن، انسجام و توافق جمعی درباره تحریم‌ها را تضعیف می‌کند.
این مواضع از بحران اعتماد به واشنگتن حکایت دارند و در عین حال، به دهلی‌نو استدلالی سیاسی برای دفاع از تامین نیاز‌های انرژی خود می‌دهند.
با این حال، این استدلال‌ها را باید از وضعیت حقوقی معاملات جدا کرد. اتهام نقض قانون علیه دولت آمریکا یا درخواست برخی قدرت‌های اروپایی برای دستیابی به توافق‌های مشابه، بیانگر مواضع سیاسی است و تبدیل آنها به نتایج عملی، مستلزم اتخاذ تصمیم‌ها و تدوین قواعد روشن خواهد بود.
گزارش‌ها در مجموع، از وجود ارتباطی کارکردی میان تلاش برای کاهش قیمت سوخت، گشودن کانالی برای تامین گازوئیل روسیه و اعمال فشار برای محافظت از تاسیسات انرژی در برابر حملاتی حکایت دارند که می‌توانند بر توانایی تامین انرژی تاثیر بگذارند.
با این حال، نتیجه‌گیری درباره لغو گسترده تحریم‌ها یا تصمیم نهایی آمریکا برای توقف حمایت از اوکراین، فراتر از واقعیت‌ها و شواهد موجود درباره این توافق است.
اهمیت عمیق‌تر این تحولات در گسترش دامنه چانه‌زنی میان پرونده‌های انرژی، تحریم‌ها و تسلیحات نهفته است. این انعطاف‌پذیری برای مسکو فرصتی در مذاکرات ایجاد می‌کند، اما سایر خریداران را با محیطی مبهم‌تر روبه‌رو می‌سازد؛ زیرا هر استثنای تازه نشان می‌دهد که قواعد موجود قابلیت تغییر دارند، در حالی که میزان حمایتی که این استثنا‌ها برای دیگران فراهم می‌کنند، همچنان به مصلحت‌سنجی در حوزه انرژی و رویکرد «اول آمریکا» وابسته است.
منبع: الجزیره
