خطاهای پنهان والدین در مدیریت گوشی نوجوان
قانون‌گذاری برای استفاده نوجوانان از گوشی، اگر با سخت‌گیری افراطی و تنبیه‌های غیرمنطقی همراه باشد، می‌تواند به جای مدیریت فضای مجازی، رابطه والد و فرزند را تضعیف کند.
گروه زندگی: در بخش قبلی این گفت‌وگو، به اهمیت سن تهیه تلفن همراه برای نوجوانان و لزوم توافق پیش از خرید پرداختیم. اما پس از توافقات اولیه، چگونه باید برای استفاده از این ابزار جذاب قانون‌گذاری کرد که هم ضمانت اجرایی داشته باشد و هم به رابطه والد و فرزندی آسیبی نزند؟ در بخش دوم و پایانی این گفت‌وگو، «سمیه فیروزی» مشاور، درمانگر و مدرس دوره‌های تربیت کودک و نوجوان، فوت‌وفن‌های یک قانون‌گذاری هوشمندانه و مدیریت فضای مجازی را در اختیار والدین قرار می‌دهد.
اولین و مهمترین قدم در تدوین قوانین استفاده از تلفن همراه، درک جایگاه این وسیله برای نوجوان است. فیروزی با تاکید بر پرهیز از سخت‌گیری‌های افراطی می‌گوید: «سعی کنید در این قوانینی که می‌گذارید خیلی سفت‌وسخت عمل نکنید؛ چون دارید برای وسیله‌ای قانون می‌گذارید که در دایره لذت نوجوان قرار دارد. اگر بخواهید با چیزهایی که در دایره لذت یک فرد قرار دارد (مثل دوست یا گوشی تلفن همراه) مقابله کنید یا خیلی بگیروببند راه بیندازید، مطمئناً شکست می‌خورید. نباید با این موارد خیلی سخت‌گیرانه رفتار بکنیم. در عین حال که قانون‌های مهم و کلیدی برایش می‌گذاریم، نباید به ریزه‌کاری‌ها خیلی ورود بکنیم؛ چون قطعاً شکست می‌خوریم.»
این مدرس مهارت‌های تربیتی درباره نحوه تعامل در این زمینه می‌افزاید: «در مواجهه با دایره لذت، باید سعی کنیم ابتدا حرف‌ها، نظرات و پیشنهادات خود آن فرد را بشنویم. اگر مناسب بود و تنها در بخش‌هایی با نظر ما تفاوت داشت، می‌شود از آن‌ها چشم‌پوشی کرد. تا آنجایی که ممکن است، آن چیزهایی که خودش مدنظرش است و متناسب و معقول به نظر می‌آید را قبول بکنیم و با یک تغییر جزئی به‌عنوان قانون بگذاریم. اگر بخواهیم در این دایره لذت خیلی نظرات خودمان را حاکم کنیم و خیلی سخت‌گیرانه عمل بکنیم، شکست می‌خوریم؛ یعنی آن قانون‌ها هرگز به اجرا نخواهد رسید.»
یکی از چالش‌های همیشگی پس از خرید گوشی، هزینه‌های جاری آن است که باید از همان ابتدا تکلیفش روشن شود. این روان‌شناس می‌گوید: «نکته بعدی این است که روی هزینه‌های این تلفن با او صحبت کنید. اگر قرار است بسته‌های اینترنت یا مکالمه بگیرد، این هزینه‌ها با چه کسی است؟ اگر با شماست، تا چه اندازه‌اش با شماست؟ اگر اشتراکی است، چقدرش را خودش باید بدهد و تا چه اندازه‌ای اجازه دارد بسته اینترنت تهیه بکند؟»
وی با اشاره به اهمیت سن در تعیین این قوانین ادامه می‌دهد: «هر چقدر سن بالاتر می‌رود، شما باید این قانون‌ها را منعطف‌تر بکنید. یعنی با یک دانش‌آموز پایه دوازدهم نمی‌توانید دقیقاً مثل یک کلاس دهمی صحبت کنید. درست است که یکی دو سال فرق سنشان است، ولی این یکی دو سال یک دنیا برای آن‌ها تغییر ایجاد کرده است؛ پس به این ظرافت‌ها باید خیلی دقت بکنید.»
والدینی که باید به‌روز باشند
هیچ قانونی بدون یک رابطه خوب ضمانت اجرایی ندارد. فیروزی با تأکید بر حفظ «پل طلایی ارتباط» می‌گوید: «از همه مهم‌تر این است که آن پل طلایی بین والد و فرزند که همان ارتباط است را حفظ کرده باشید؛ یعنی شما را قبول داشته باشد و حرف شما را به‌عنوان یک فرد دانا و آگاه بپذیرد. اگر چهار تا نظر و پیشنهاد می‌دهید، واقعاً درباره آن پیشنهادات سؤال و تحقیق کرده باشید تا بداند که شما متوجه‌اید و کار را بلدید.
معمولاً نوجوان‌ها از والدین ناآگاه حرف‌شنوی ندارند؛ خصوصاً در این موضوع خاص. اما اگر بداند پدر و مادرش حرفی برای گفتن دارند و وارد و بلد هستند، پیشنهاداتشان را بهتر می‌پذیرد.»
وقتی تمام قوانین مشخص شد، نوبت به مکتوب کردن و تعیین ضمانت‌های اجرایی می‌رسد. فیروزی دراین‌باره راهکار هوشمندانه‌ای دارد: «وقتی راجع به قوانین در هر زمینه‌ای که احساس می‌کردید ممکن است بعدها به چالش بخورید صحبت کردید و به تفاهم رسیدید، آن‌ها را مکتوب می‌کنید. یک نسخه دست خودش می‌ماند و یک نسخه دست شما؛ و برای موارد بسیار مهم ضریب تنبیهی می‌گذاریم. مثلاً اگر قرار است به‌هیچ‌عنوان گوشی را به مدرسه نبرد، می‌نویسیم که اگر برد چه عواقبی دارد.»
او با هشدار نسبت به تعیین مجازات‌های غیرمنطقی می‌گوید: «سعی کنید این عواقب، عواقب سنگینی نباشد که خودتان هم نتوانید اجرایش کنید. مثلاً نگویید اگر گوشی را ببری مدرسه دیگر آن را از تو می‌گیرم! خودتان هم می‌دانید وقتی چندین میلیون داده‌اید و یک گوشی خریده‌اید، نمی‌توانید به‌راحتی آن را به خاطر یک‌بار مدرسه بردن از بچه بگیرید. پس جریمه‌ها را پلکانی و از کم به زیاد قرار دهید؛ آن هم با تفاهم خودش. مثلاً بگویید: اگر بردی، دفعه اول من یک هفته گوشی را از تو می‌گیرم و اگر دفعه دوم تکرار شد، آن موقع می‌شود یک ماه.»
این مشاور تأکید می‌کند: «خیلی سفت‌وسخت نگیرید و خیلی ریزبه‌ریز برای هر جایی تنبیه نگذارید که اگر این کار را کردی یا اگر آن کار را کردی. ما به قول معروف با این کارها دست‌وپای خودمان را بیشتر می‌بندیم تا فرزندمان را؛ چون وقتی قانون زیاد باشد دائم باید در حال جریمه کردن باشیم. نه؛ یکی دو تا قانون مهم را برای نکات تنبیهی قرار می‌دهیم و سعی می‌کنیم بیشتر با آن حس تعامل، ارتباطمان را برقرار بکنیم و موارد مدنظرمون را به او یادآوری بکنیم.»
آموزش سواد رسانه‌ای و حقوقی فضای مجازی، قدم حیاتی بعدی است. فیروزی با بیان اینکه خیلی از بزرگسالان هم این نکات را نمی‌دانند، توضیح می‌دهد: «راجع به فضای مجازی باید یک‌سری اطلاعات به او بدهیم. اینکه پیامی که ما ردوبدل می‌کنیم ممکن است بار حقوقی داشته باشد؛ یعنی ممکن است فرد بتواند از آن علیه ما شکایت بکند، یا تصاویری که می‌گیریم ممکن است مورد سوءاستفاده قرار بگیرد.»
وی یک هشدار بسیار مهم به والدین می‌دهد: «باید مشخص کنید که در چه صفحه‌هایی اجازه ندارد برود، اما سعی کنید اطلاعات را از خودش بگیرید. نیایید اسم چهار تا چیزی که او هم بلد نیست را به او بگویید! مثلاً من یک مراجع پایه ابتدایی داشتم که در صفحه‌های چتی رفته بود که حضور در آن صفحات برای منِ بزرگسال هم آسیب‌زا است. خب یک‌دفعه اسم این صفحه را به بچه‌ات بگویی که تو اینجا نروها! درحالی‌که او اصلاً بلد نبوده که این چیست! پس این‌ها را سعی کنید از خودش بگیرید. بازی‌ها را هم با او مدیریت‌شده پیش ببرید؛ راجع به اینکه چه بازی‌های آنلاینی اجازه دارد انجام بدهد صحبت کنید یا خودتان بسته‌های پیشنهادی برایش داشته باشید.»
بعد از طی کردن تمام این مراحل، بالاخره زمان خرید گوشی فرا می‌رسد. این درمانگر نوجوان می‌گوید: «وقتی این‌ها بسته شد، به‌صورت یک پَک درآمد و نوشته شد، حالا شما تهیه گوشی همراه را می‌توانید برایش انجام دهید. بعد از آن باید جلسات ارزیابی داشته باشید. مثلاً بگویید: ما یک ماه بررسی می‌کنیم تا ببینیم آیا می‌توانیم با خیال راحت تلفن همراه را در اختیارت قرار بدهیم یا نه. اگر ببینیم که استفاده‌هایی که می‌کنی با آن قوانین ما خیلی فاصله دارد، آن موقع مجبوریم که ساعت‌هایت را محدود بکنیم.»
فیروزی در پایان با یک جمله کلیدی صحبت‌هایش را جمع‌بندی می‌کند: «مواردی را بگویید که بتوانید از پس اجرای آن بربیایید. قانونی را نگذارید که حتی اگر می‌دانید لازم است، ولی نمی‌توانید آن را اجرا بکنید؛ چراکه نگذاشتن قانون، بهتر از گذاشتن و اجرا نکردن آن است. ان‌شاءالله که خداوند خودش به ما و بچه‌هایمان کمک بکند تا مسیر پیشرفت و سعادت را پیش رو داشته باشیم.»
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#تربیت_نوجوان #والدین #تلفن_همراه #مدیریت_گوشی #فضای_مجازی #فرزندپروری #ارتباط_والد_و_فرزند #قوانین_تربیتی #مهارت‌های_تربیتی #نوجوانان #سواد_رسانه‌ای #تربیت_هوشمندانه
