«سقف»؛ وقتی همدلی زیر سایه تحقیر کم‌رنگ می‌شود/ نقد و بررسی درام جدید ابراهیم امینی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ علی محسنی - فیلم سینمایی «سقف» به کارگردانی ابراهیم امینی و تهیه‌کنندگی سعید خانی، در سانس پایانی روز ۱۹ بهمن‌ماه در پردیس سینمایی ملت رونمایی شد. داستان فیلم از دل حادثه موسوم به «جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل» آغاز می‌شود؛ جایی که آسیب دیدن خانه یک استاد دانشگاه (با بازی سام درخشانی) و برهم خوردن مراسم عروسی، خانواده را ناچار به پناه بردن به ویلای پسر‌دایی‌شان (با بازی بیژن بنفشه‌خواه) در شمال کشور می‌کند. اما برخلاف انتظار، موضوع جنگ تنها بستری برای شکل‌گیری ماجراهای داخل ویلا است و فیلم به طور مستقیم به ابعاد آن نمی‌پردازد.

تم اصلی؛ بازتولید «تحقیر» در روابط خانوادگی

نقطه ثقل فیلم، نمایش مکرر تحقیر است. خانواده‌ای که سرپناه خود را از دست داده، اکنون باید دستورات تحقیرآمیز و رفتارهای قانون‌مدارانه اما سرد صاحب ویلا را تحمل کند. مصطفی فرجی در این باره می‌نویسد: «ابراهیم امینی آگاهانه "تحقیر" را به عنوان تم اصلی اثرش انتخاب کرده است. هرچند پیام فیلم بر اهمیت خانواده و همدلی تأکید دارد، اما نمایش مداوم نبودِ مهمان‌نوازی نسبت به یک استاد دانشگاه، آن هم از سوی نزدیکان، می‌تواند جنبه بدآموزی داشته باشد و حس همدلی را تحت‌الشعاع قرار دهد.»

روایتی فاقد تعلیق و انتخابی هوشمندانه برای نام اثر

از منظر ساختار فیلم‌نامه، «سقف» با وجود استخوان‌بندی مشخص، از کمبود تعلیق و غافلگیری رنج می‌برد. ریتم داستان معمولی پیش می‌رود و حادثه محرک یا هیجان چشمگیری در طول روایت دیده نمی‌شود. با این حال، فرجی انتخاب نام «سقف» را هوشمندانه توصیف می‌کند؛ چرا که به درستی به مفهوم خانواده به عنوان یک فضای محصور، یکدست و متکی بر باهم‌بودن اشاره دارد.

بازی‌های معمولی و چشم‌انداز مبهم در گیشه

در بخش بازیگری، به نظر می‌رسد ستارگانی چون سام درخشانی، فریبا نادری، بیژن بنفشه‌خواه، گیتی قاسمی و سانیا سالاری در حد و اندازه‌های واقعی خود ظاهر نشده‌اند. فرجی معتقد است بازی‌ها تا حدی مصنوعی و معمولی به نظر می‌رسد که این موضوع در کنار نبود هیجان در روایت، شانس موفقیت فیلم در گیشه را کاهش می‌دهد. همچنین حضور یک سگ (کوپر) در داستان و سکانس‌های رقص خانوادگی، بیشتر کارکرد سرگرمی داشته و عمق محتوایی خاصی به اثر اضافه نمی‌کند.

نقاط قوت و ضعف فنی؛ از فیلمبرداری درخشان تا چالش صدا

در بررسی جنبه‌های فنی، فیلم «سقف» کارنامه‌ای دوگانه دارد:

• نقاط قوت: فیلمبرداری، نورپردازی، طراحی صحنه، لباس و گریم از امتیازات مثبت اثر محسوب می‌شوند که استاندارد بصری خوبی به فیلم بخشیده‌اند.

• نقاط ضعف: صدابرداری و صداگذاری (به‌ویژه در اکران پردیس ملت) کیفیت مطلوبی نداشته و نیازمند بازنگری است.

شناسنامه فیلم «سقف»

مصطفی فرجی در پایان بر این نکته تأکید کرد که اگرچه فیلم دغدغه خانواده را دارد، اما غلظت تحقیر در آن ممکن است با روح مهمان‌نوازی و همدلی مورد انتظار مخاطب در تضاد باشد.