برهم‌زدن انحصار رسانه‌ای با تصویر کودکان شهید/ تلاقی هوش مصنوعی و قاب‌بندی عاطفی در دیپلماسی رسانه‌ای پرس‌تی‌وی
باشگاه خبرنگاران جوان؛ شیدا اسلامی - پدیده خروج اعتراضی و هماهنگ دیپلمات‌ها از صحن مجمع عمومی ۲۰۲۶ سازمان ملل متحد همزمان با حضور بنیامین نتانیاهو پشت تریبون سخنرانی، به‌سرعت به کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی بدل شد؛ اما نقطه‌عطف این رویداد سیاسی با ورود و به‌دست‌گرفتن ابتکار عمل پرس‌تی‌وی رقم خورد. این شبکه بین‌المللی با تولید ویدئویی نمادین بر بستر هوش مصنوعی و انتشار گسترده آن، توانست معادلات توجه در فضای مجازی را دگرگون کند و صد‌ها میلیون بیننده را در سراسر جهان به تماشای خوانش متفاوتی از این واقعه بنشاند.
در فریم‌های محوری این اثر، ماکان نصیری کودک هفت‌ساله شهید در حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی به مدرسه شجره طیبه میناب و کودکان شهید دیگر از گستره محور مقاومت و به‌طور نمادین دیده می‌شود که آرام دست دیپلمات‌های حاضر در صحن را می‌فشارند و آنان را به برخاستن و ترک تالار فرامی‌خوانند. این‌گونه، هم‌نشینی چهره‌های معصوم کودکان شهید از جغرافیای گسترده مقاومت از غزه و لبنان تا شهر‌های مختلف ایران در کنار رهبران جهان، استعاره‌ای بصری خلق کرد که سکوت و لبخند کودکان را به رساترین پاسخ در برابر خشونت جنگ‌طلبان تبدیل ساخت.
واکنش‌های گسترده شخصیت‌های بین‌المللی، فعالان حقوق بشر و کاربران شبکه‌های اجتماعی گواهی می‌دهد که این اثر را نباید فقط یک ویدئوی تولیدی با ابزار‌های نوین شمرد، بلکه باید یک کیفرخواست اخلاقی قاطع علیه حامیان ماشین جنگی آمریکا و رژیم اشغالگر قدس و بازنمایی شفاف از مظلومیت غیرنظامیان و نسل آینده هر جامعه در تجاوز‌های نظام‌مند دانست. در این گزارش، ابعاد مختلف اثرگذاری ویدئوی تولیدی شبکه پرس تی‌وی مرور شده است.
عبور از لایه خبر محض
در زیست‌بوم نوین ارتباطی که به تعبیر نظریه‌پردازان مکاتب معاصر ارتباطات، صحنه «جنگ روایت‌ها» و «منازعه بر سر تسخیر ادراک مخاطب» است، دسترسی صرف به واقعیت کفایت نمی‌کند، بلکه چگونگی بازنمایی و قاب‌بندی رویداد‌ها است که رفتار سیاسی و کنشگری بین‌المللی را رقم می‌زند.
رویداد خروج دیپلمات‌ها از صحن سازمان ملل هنگام سخنرانی نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، فی‌نفسه یک دلالت نمادین دیپلماتیک با ظرفیت رسانه‌ای بالا بود؛ اما آنچه بازتولید این رخداد توسط پرس‌تی‌وی را از یک گزارش روتین خبری به یک پدیده رسانه‌ای با بازتاب چندصدمیلیونی بدل کرد، عبور هوشمندانه از لایه خبر محض و ورود به لایه روایتگری استراتژیک چندبعدی است.
از منظر مدیریت ارتباطات، این اثر را می‌توان واجد سه مؤلفه بنیادین دانست. انتقال از بازنمایی روزنامه‌نگارانه به نمادسازی انسان‌مدارانه نخستین مؤلفه است. تصویرسازی و جان‌بخشی هوش مصنوعی به کاراکتر‌های کودکان شهید، از قربانیان مظلوم جنگ تحمیل‌شده ازسوی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران تا شهدای غزه، لبنان و یمن، کارکرد اثر را از یک دستورکار سیاسی خشک دیپلماتیک به ترازویی برای وجدان جهانی ارتقا داد. در اینجا مفهوم روان‌شناختی «ناهمخوانی شناختی» در ذهن مخاطب بین‌المللی فعال می‌شود؛ جایی که تقابل لبخند معصومانه کودکانه با خشونت سازمان‌یافته قدرت‌های اشغالگر، سپر انکار روانی را در هم می‌شکند.
ازدیگرسو، باید به تلفیق هم‌گرایی فناورانه با هوش عاطفی اشاره کرد. هوش مصنوعی مولد اغلب در غرب به ابزاری برای سرگرمی یا فریب اطلاعاتی فروکاسته شده است. پرس تی‌وی ولی در این بازنمایی نشان داد که فناوری زمانی به اوج اثربخشی می‌رسد که در خدمت بازیابی حقایق تاریخی و روایتگری انسانی قرار گیرد. این تطبیق فناورانه، «سرعت واکنش» رسانه را با «عمق معنایی» پیوند زده است.
این ابتکار شبکه پرس تی‌وی از وجه دیگر، هژمونی انحصار تصویر را شکست. بازتاب گسترده این اثر ثابت کرد که در دوران تفوق شبکه‌های اجتماعی و ریزمخاطب‌ها، انحصار خبرگزاری‌های سنتی نظیر آسوشیتدپرس و رویترز و... در تعریف اولویت‌های ذهنی جهان دچار شکست ساختاری شده است؛ مشروط بر آنکه رسانه‌های جریان مقاومت بتوانند پیامی محلی را به زبانی جهان‌شمول و زیبایی‌شناختی بازآفرینی کنند.
در نهایت، این بازتولید هنرمندانه اثبات کرد که هوش مصنوعی در دستان رسانه‌ای با پشتوانه معنایی عمیق، دیگر ابزاری منفعل نیست، بلکه پیشران یک دگردیسی معرفتی در مدیریت افکارعمومی جهان است.
یک ویدئو و میلیون‌ها واکنش
بازتاب‌ها و واکنش‌های فضای مجازی به این ویدئوی هوش مصنوعی پرس تی‌وی نشان می‌دهد که ایده نمادین «دعوت دست‌به‌دست کودکان شهید از دیپلمات‌ها برای ترک سالن سازمان ملل و خالی‌کردن صحن در برابر نتانیاهو» توانسته است یک موج احساسی و ضداستکباری قوی در میان چهره‌های سیاسی، فعالان حقوق بشر و کاربران در سطح بین‌المللی ایجاد کند که ازجمله آنها می‌توان به میک والاس، سیاستمدار سرشناس ایرلندی و نماینده پیشین پارلمان اروپا، اشاره کرد که با بازنشر این ویدئو در حساب رسمی خود در شبکه X با لحنی تند به بی‌عملی دولت‌های غربی حمله کرد و نوشت: «اسرائیل ده‌ها هزار کودک را در فلسطین عامدانه کشت، اما هنوز کشور‌هایی هستند که فکر می‌کنند تجارت با اسرائیل یا فوتبال بازی‌کردن با آنها بلامانع است! چه بلایی بر سر انسانیت ما آمده است؟»
رافائل آرایا مسری که ریاست کنفدراسیون نهاد‌های فلسطینی در آمریکای لاتین و کارائیب را بر عهده دارد و از اعضای ارشد شورای مرکزی سازمان آزادی‌بخش فلسطین و شورای ملی فلسطین است، ویدئوی هوش مصنوعی پرس تی‌وی درباره خروج اعتراضی دیپلمات‌ها از صحن مجمع عمومی سازمان ملل هنگام سخنرانی نتانیاهو را بازتاب داده است. وی با انتشار این اثر در حساب کاربری رسمی خود، این ویدئو را روایتی عمیق و متفاوت از کنش اعتراضی دیپلمات‌ها توصیف کرد که به دلیل پیوند هنرمندانه میان فناوری و احساس، بازتاب‌های جهانی گسترده‌ای به همراه داشته و در مدت زمان کوتاهی میلیون‌ها بار توسط مخاطبان دیده شد. او نوشته است: «ویدئوی قدرتمند تولیدشده با هوش مصنوعی پرس تی‌وی ظرف چند ساعت در شبکه‌های اجتماعی وایرال شد و میلیون‌ها بازدید به دست آورد. در اینجا نگاهی دیگر به این ویدئوی احساسی و تأثیرگذار بیندازید که زاویه دید متفاوتی از خروج هیئت‌های دیپلماتیک حین سخنرانی نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه می‌دهد.»
تیم اندرسون، نویسنده استرالیایی و تحلیلگر سیاسی حوزه غرب آسیا، دراین‌باره در حساب شخصی‌اش نوشت: «کودکان شهید اهل فلسطین، ایران و لبنان آستین دیپلمات‌ها را در سازمان ملل می‌کشند؛ دیپلمات‌هایی که سپس هنگام تلاش رهبر صهیونیست برای سخنرانی، به او پشت می‌کنند. تولیدشده با هوش مصنوعی توسط پرس تی‌وی (Press TV).»
چتینر چتین روزنامه‌نگار و کارشناس ارشد سیاست خارجی در ترکیه، و برخی از تحلیلگران رسانه‌ای در منطقه نیز به زبان مشترک این ویدئو اشاره کردند و آن را یک «تلنگر وجدانی بی‌سابقه به دیپلماسی بین‌المللی» دانستند که با اتکا به نماد کودکان توانست فراتر از گفتمان‌های مرسوم غرب آسیا اثر بگذارد.
چتین این‌گونه واکنش نشان داد: «دستان درازشده یک کودک، وجدان جهان را لمس کرد. اثر پرس تی‌وی یک روایت نمادین است؛ اما پیامی که می‌دهد، بسیار واقعی است: جنگ‌ها توسط بزرگ‌سالان تصمیم گیری می‌شوند، اما سنگین‌ترین بها را اغلب کودکان می‌پردازند؛ و گاهی آنچه در تاریخ باقی می‌ماند، جملات طولانی بیان‌شده در تریبون‌ها نیست، بلکه این است که کودک دست چه کسی را برای گرفتن دراز کرده است.»
همچنین علی حسن مراد (تحلیلگر و پژوهشگر مسائل بین‌الملل) نیز با تمجید از ایده تقابل کودکان شهید با کسانی که در سالن باقی ماندند، نوشت: «کسانی که در سالن ماندند، عملاً به جهان می‌گفتند: ما می‌پذیریم که کودکانمان کشته شوند و مشکلی نداریم که بنشینیم و به قاتل آنها گوش دهیم. پذیرش کشتار کودکی را نمی‌توان تفکیک کرد.»
واکنش لو استول، فعال و تحلیلگر سیاسی مقیم ژاپن، نیز جالب‌توجه بود. این تحلیلگر مقیم ژاپن از تصمیم کشور میزبان خود برای شرکت‌نکردن در این خروج اعتراضی ابراز شرمندگی کرد و پرسید: «چه زمانی اکثریت جهانی می‌خواهد در برابر قلدر‌های شرور در آمریکا و اروپا و اسرائیل بایستد و این کشتار را نه‌تنها در فلسطین، بلکه در لبنان و ایران و یمن و جا‌های دیگر متوقف کند؟ شرم بر ژاپن! شرم بر همه کسانی که ماندند تا از این جنایتکار جنگی اسرائیلی حمایت کنند!»
لو استول به ضربه عاطفی خاص تصاویر ویدئو اشاره کرد که قربانیان نسل‌کشی رژیم صهیونیستی و جنگ تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران را گرامی می‌داشت. او با اشاره به مدرسه بمباران‌شده در ایران و کودک فلسطینی شهید گفت: «ابتدا فکر کردم آن دست‌های کوچک متعلق به دختران شهید میناب است که به‌اندازه کافی تکان‌دهنده بود، اما وقتی آن تصویر هوش مصنوعی از هند رجب را دیدم و فهمیدم آنها قربانیان کودک فلسطینی توسط اسرائیلی‌ها هستند، اشک دوباره در چشمانم حلقه زد.»
از هند رجب تا ماکان نصیری
محور‌های اصلی بازخورد در میان کاربران بین‌المللی (X، اینستاگرام و تیک‌تاک) را می‌توان ازسویی در استفاده از تصویر هند رجب و جان‌بخشی دوباره به نماد‌های مظلومیت کودکان در عصر و نبرد حاضر بازخوانی کرد. بسیاری از کاربران غربی و عربی به بازآفرینی چهره کودکانی، چون هند رجب (دختربچه شش‌ساله شهید در غزه) و کودکان دیگری، چون محمد الدوره و ماکان نصیری و... اشاره کردند و نوشتند دیدن این کودکان که دست نمایندگان را می‌گیرند و به بیرون هدایت می‌کنند، اشک آنها را درآورده و بار دیگر واقعیت نسل‌کشی را در مقیاسی جهانی زنده کرده است.
شرمساری دیپلماتیک محور دیگر در بررسی این واکنش‌هاست. بخشی از کاربران با کنایه به صندلی‌های خالی سالن مجمع عمومی، نوشتند: «کودکان مظلوم سالن را برای نتانیاهو خالی کردند تا او با پژواک صدای خودش و حقیقت تنها بماند.»
همچنین کاربرد انسانی هوش مصنوعی یکی از پربسامدترین نظرات در میان فعالان رسانه‌ای بود که نوشتند: «در حالی که غرب از هوش مصنوعی برای تولید سلاح‌های خودکار و ابزار‌های تجاری استفاده می‌کند، این ویدئو نشان داد که AI می‌تواند صدایی باشد برای بی‌صدایان و کودکانی که دیگر فرصت زنده‌بودن نداشتند.»
واکنش‌های کاملاً متضاد؛ سپر سوراخ
شبکه حقوق بشر برای فلسطین و فعالان دیگر به نقطه‌عطف شگفت‌انگیز بازدید این ویدئو که ابراز می‌شود از مرز یک میلیارد بازدید در پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی گذشته، اشاره کردند. نادیا، فعال رسانه‌ای نوشت: «وقتی کلمات از توصیف تراژدی غزه ناتوان‌اند، تصاویر خود گویای همه‌چیز هستند؛ شاهد رنج یک ملت و جنگی که زخم‌هایش در حافظه جهان خواهد ماند.»
فای نومادی، دیگر فعال رسانه‌ای نیز با واکنش مثبت به این ویدئو از اینکه خروج هیئت اندونزیایی از جلسه در این اثر انعکاس پیدا کرده، تشکر کرده است.
بازتاب عاطفی این کلیپ از موانع زبانی و جغرافیایی گذشت، به‌طوری که کاربران از اندونزی تا برزیل آن را اثری فوق‌العاده و پیامی بی‌نظیر توصیف کردند.
در مقابل و به‌طور کاملاً طبیعی، برخی صفحات و کاربران نزدیک به تل‌آویو نیز با عصبانیت از وایرال‌شدن این کلیپ در میان صد‌ها میلیون مخاطب، آن را «جنگ شناختی و اثر رسانه‌ای دولت ایران» برای تخریب وجهه سخنرانی نتانیاهو نامیدند؛ واکنشی انفعالی که خود نشان‌دهنده عمق نفوذ این ویدئو در رسوخ ویرانگر به سپر رسانه‌ای غرب و غلبه بر روایت رسمی آنها بود.
* روزنامه‌نگار
