اعتبارسنجی برای وام بانکی یعنی چه؟

مفهوم اعتبارسنجی برای وام، بهدلیل نیاز بانکها و مؤسسات مالی برای ارزیابی احتمال بازپرداخت اقساط وام از سوی متقاضیان به وجود آمده است. در گذشته، بانکها برای اطمینان از بازپرداخت وام، بیشتر به معرفی ضامن متکی بودند. اکنون با استفاده از فرایند اعتبارسنجی، کارنامه مالی خود متقاضی نقش مهمی در تأیید یا رد درخواست وام ایفا میکند. اگر میخواهید با مفهوم اعتبار سنجی برای وام بانکی، نقش آن در دریافت تسهیلات و نحوه بهبود رتبه اعتباری بیشتر آشنا شوید، مطالعه این مطلب را به شما پیشنهاد میکنیم.
مفهوم اعتبارسنجی چیست؟
اگر تاکنون برای دریافت وام درخواست داده باشید، خواه بهصورت حضوری بوده باشد یا آنلاین، حتماً با مرحله اعتبارسنجی آشنا شدهاید. اعتبارسنجی بهزبان ساده، فرایندی است که در آن، سوابق مالی و اعتباری شما دراختیار بانک قرار میگیرد تا میزان پایبندی شما به تعهدات مالی و پرداخت بهموقع اقساط را بررسی کند.
نتیجه اعتبارسنجی معمولا در قالب یک امتیاز عددی از صفر تا ۹۰۰ و رتبهای که ترکیبی از حروف و اعداد است ارائه میشود. شرکتهای اعتبارسنجی با بررسی اطلاعات مالی من و شما، امتیاز اعتباریمان را محاسبه میکنند. این اطلاعات در یک سامانه یکپارچه در بانک مرکزی قرار دارد و بانکها و نهادهای مالی به آنها دسترسی دارند. هربار که برای وام تقاضا میدهید، بانک با استفاده از گزارش اعتباری افراد، ریسک اعطای تسهیلات به آنها را ارزیابی میکند.
رتبه اعتباری چگونه تعیین میشود؟
شرکتهای اعتبارسنجی همه اطلاعات مربوط به وامها، اقساط، چکهای برگشتی، ضمانتها و بدهیهای مالیاتی را از بانکها، مؤسسات مالی و سایر منابع مرتبط دریافت و جمعآوری میکنند و با استفاده از مدلهای آماری و تحلیلی به هر فرد یک امتیاز اختصاص میدهند.
رتبههای اعتباری بهشکل زیر گروهبندی میشوند:
|
رتبه اعتباری |
بازه امتیاز |
میزان ریسک |
توضیحات |
|
A1 تا A3 |
۶۴۰ تا ۹۰۰ |
بسیار پایین |
سابقه پرداخت منظم اقساط، بدون چک برگشتی و بدهی معوق |
|
B1 تا B3 |
۵۸۰ تا ۶۴۰ |
پایین |
سابقه نسبتاً خوب در پرداخت اقساط |
|
C1 تا C3 |
۵۲۰ تا ۵۸۰ |
متوسط |
سابقه نامطلوب مانند اقساط معوق یا چک برگشتی |
|
D1 تا D3 |
۴۶۰ تا ۵۲۰ |
بالا |
سوابق نامطلوب مانند اقساط معوق یا چک برگشتی |
|
E1 تا E3 |
کمتر از ۴۶۰ |
بسیار بالا |
سابقه بسیار نامطلوب و ریسک بالای بازپرداخت |
هرچه امتیاز اعتباری شما بالاتر باشد، ریسک بازپرداخت تعهدات شما بهعنوان «پایین» تلقی میشود. البته رتبه اعتباری فقط یکی از معیارهای بررسی درخواست وام است؛ یعنی فرایند اعتبارسنجی بهمنزله تأیید یا رد درخواست وام نیست.
عوامل مؤثر بر رتبه اعتباری
عوامل مختلفی بر تعیین رتبه اعتباری شما تأثیر میگذارند که برخی از آنها عبارتاند از:
- پرداخت منظم اقساط: هرچه اقساط وام خود را بهموقع پرداخت کنید بهتر است. تأخیر در پرداخت اقساط یا بدهیهای معوق، امتیاز شما را کاهش میدهد.
- چکهای برگشتی: چکهای برگشتی که سوءاثر آنها را رفع نکردهاید، رتبه اعتباری را بهشکل قابلتوجهی کاهش میدهند.
- میزان بدهیهای جاری: اگر مجموع مبالغ وامهایی که درحالحاضر دارید نسبت به درآمدتان زیاد است، بانک احتمال میدهد توانایی کافی برای بازپرداخت تعهدات جدید را نداشته باشید و ممکن است درخواست وام شما را رد کند.
- ضمانت وام برای دیگران: اگر برای دیگران ضامن وام شدهاید، خوشحسابی یا بدحسابی آنها در پرداخت اقساط ممکن است بر رتبه شما هم تأثیر بگذارد.
- تعداد استعلامهای اعتباری: درخواست متعدد وام در بازه زمانی کوتاه و استعلامهای مکرر برای اعتبارسنجی، ممکن است بر رتبه اعتباری شما تأثیر منفی بگذارند. البته منظور استعلام گزارش رتبه اعتباری بهصورت شخصی نیست؛ شما هرچندبار که بخواهید میتوانید رتبه اعتباریتان را از پلتفرمهای مختلف استعلام بگیرید. منظور درخواست وام و طیکردن فرایند اعتبارسنجی مربوط به آن است.
- بدهیهای مالیاتی و تعهدات غیربانکی: اطلاعات مربوط به بعضی بدهیهای مالیاتی و تعهدات مالی ثبتشده در منابع مرتبط نیز ممکن است در ارزیابی اعتبار شما نقش داشته باشند.
چگونه رتبه اعتباری خود را بهبود بخشیم؟
فرض کنیم در مرحله اعتبارسنجی، بهدلیل پایینبودن رتبه اعتباریتان بانک درخواست وام شما را رد کرده است. ممکن است بپرسید حالا چطور رتبه اعتباری را بالا ببریم؟
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید ببینید چه چیزی باعث کاهش رتبه اعتباری شما شده است. برای این کار، ابتدا در پلتفرمهای معتبری که خدمات مالی و اعتباری ارائه میدهند، با پرداخت هزینه بسیار کمی رتبه اعتباریتان را استعلام بگیرید. گزارشی با جزئیات کامل درباره سوابق مالیتان اعم از همه وامهایی که قبلاً گرفتهاید و تسهیلات جاری، بدهیهای غیربانکی و وضعیت چکها دریافت خواهید کرد. با بررسی بخشهای مختلف این گزارش، میتوانید نقاط ضعف کارنامه مالی خود را پیدا کنید و ببینید چه عواملی بر امتیاز شما تأثیر گذاشتهاند.
بسته به اینکه چه نکات منفی در گزارش اعتباری شما وجود دارد، اقدامات زیر میتوانند به بهبود رتبه اعتباری شما کمک کنند:
- اگر اقساط معوق دارید، آنها را پرداخت کنید.
- اگر چک برگشتی دارید، سوءاثر آن را رفع کنید.
- درصورتیکه ضامن کسی شدهاید و اقساط خود را پرداخت نمیکند، آن را پیگیری کنید.
به یاد داشته باشید که رتبه اعتباری یکشبه بهبود نمییابد. پساز تسویه بدهیها یا رفع سوءاثر چک برگشتی، اطلاعات جدید باید در سامانههای مربوطه ثبت و بهروزرسانی شوند. لازم است مدتی اقساط خود را بهموقع بپردازید تا سابقه مالی مثبتی در گزارش اعتباری شما ثبت شود. مدتزمان بهبود رتبه اعتباری به عاملی که باعث کاهش رتبه شده است و میزان تأثیر آن بر رتبه شما بستگی دارد. ممکن است چندهفته یا چندماه زمان ببرد.
چه وامهایی نیاز به اعتبارسنجی دارند؟
برخی افراد تصور میکنند اعتبارسنجی فقط برای وامهای بدون ضامن یا گرفتن وام فوری از بانک کاربرد دارد. درحالیکه همه انواع تسهیلات از وامهای خرد و فوری و بدون ضامن گرفته تا تسهیلات معمول بانکی که بهصورت حضوری درخواست میشود، مرحله اعتبارسنجی را دارند. البته میزان اهمیت رتبه اعتباری و تأثیر آن برای دریافت وام، به نوع تسهیلات و شرایط بانک مورد نظر بستگی دارد.
معمولا وامهای فوری بهویژه وامهای بدون ضامن، به رتبه اعتباری اهمیت بیشتری میدهند. برای مثال، اگر وامی یک ضامن نیاز دارد، ممکن است رتبههای C را هم بپذیرد. این در حالی است که وامهای بدون ضامن اغلب فقط رتبههای A و B را قبول میکنند.
آیا اعتبارسنجی بهمعنای تأیید وام است؟
خیر. اعتبارسنجی فقط یکی از مراحل تقاضای تسهیلات است و بهتنهایی بهمعنای تأیید یا رد درخواست وام نیست. هر بانک معمولاً مجموعهای از شرایط را برای دریافت وام در نظر میگیرد و گذراندن مرحله اعتبارسنجی یا رتبه اعتباری مناسب، لزوماً بهمعنای آن نیست که وام شما حتماً تأیید خواهد شد.
کلام پایانی
اعتبارسنجی فرایندی است که به بانکها کمک میکند وضعیت مالی و سوابق اعتباری متقاضیان وام را بررسی کنند. خوشحسابی در پرداخت اقساط، نداشتن چک برگشتی تعیینتکلیفنشده و مدیریت بدهیهای جاری از عوامل مهم تأثیرگذار بر رتبه اعتباری شما هستند. بانکها با استفاده از گزارش اعتبارسنجی، میزان ریسک بازپرداخت تسهیلات را ارزیابی میکنند و درباره تأیید یا رد تقاضای افراد تصمیم میگیرند. با پرداخت منظم اقساط، تسویه بدهیهای معوق و مدیریت تعهدات مالی، بهمرور رتبه اعتباریتان را بالا ببرید تا هنگام درخواست وام، شانس بیشتری برای دریافت آن داشته باشید.











