افول قدرت هوایی آمریکا در آسمان ایران 

باشگاه خبرنگاران جوان؛ ستایش اسکندری - مجله «نیوزویک» در یادداشتی نوشت برای نزدیک به دو دهه، پهپاد «ام‌کیو-۹ ریپر» یکی از ترسناک‌ترین پهپاد‌های ارتش آمریکا بوده است.

این سامانه هوایی بدون سرنشین و گران‌قیمت، از سال ۲۰۰۷ تاکنون ستون فقرات تلاش‌های آمریکا در حوزه اطلاعات، نظارت و شناسایی در آسمان‌های تحت کنترل دشمن بوده است.

اما امروز، ارتش آمریکا در حال درگیری با شورشیان در کوه‌های افغانستان یا جهادی‌ها در صحرای الانبار عراق نیست. سال ۲۰۲۶ است و تنها پس از چند ماه جنگ با ایران، این پهپاد شکست‌ناپذیر، با فرکانسی شوکه‌کننده از آسمان به زیر کشیده شده است.

طبق گزارش واشنگتن‌پست که به نقل از سه مقام آمریکایی منتشر شده، از زمان آغاز جنگ با ایران توسط ترامپ در ماه فوریه، حدود ۴۵ پهپاد ریپر یعنی تقریباً یک‌چهارم ناوگان آمریکا سقوط کرده یا منهدم شده‌اند.

این آمار نشان می‌دهد نرخ سقوط ریپر‌ها از ماه مه، یعنی زمانی که گزارش سرویس تحقیقات کنگره تعداد ۲۴ ریپر را در میان ۴۲ هواپیمای آمریکایی از دست رفته یا آسیب‌دیده در عملیات علیه ایران فهرست کرده بود، همچنان با همان سرعت ادامه داشته است.

توانایی‌های ویرانگر ریپر، هم تحسین و هم بدنامی را برای آن به همراه داشت. وقتی این پهپاد در اواخر دهه ۲۰۰۰ وارد خدمت شد، فرماندهان آمریکایی ناگهان دریافتند که می‌توانند بدون به خطر انداختن جان نیرو‌های خود یا استفاده از دارایی‌های هوایی گران‌تر، حملات دقیقی را علیه اهداف باارزش انجام دهند.

متأسفانه، بسیاری از غیرنظامیان و اپراتور‌های آسیب‌دیده پهپاد‌ها متوجه شدند که این حملات آن‌قدر‌ها هم که ادعا می‌شد، دقیق نبودند.

اما ارزش واقعی ریپر در توانایی آن برای گشت‌زنی طولانی‌مدت نهفته بود.

یک ریپر با برد افزایش‌یافته، در سرعت کروز نسبتاً پایین ۱۷۰ تا ۲۰۰ مایل در ساعت می‌تواند تا ۳۴ ساعت بدون نیاز به سوخت‌گیری پرواز کند. اکنون، دقیقاً همان قابلیت‌ها به یک آسیب‌پذیری جدی تبدیل شده‌اند.

«آرون داوسون»، کارشناس قدرت هوایی و پژوهشگر انگلیسی، به نیوزویک گفت «ریپر در محیط‌های امن عراق، افغانستان و سایر نقاط در طول دهه‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ به‌طور استثنایی مؤثر بود، اما عملیات علیه کشوری که دارای پدافند هوایی مدرن است، به‌ویژه زمانی که این پدافند‌ها به‌طور گسترده‌ای تکثیر شده‌اند، موضوعی کاملاً متفاوت است.»

«این پهپاد بزرگ، که رادار گریز هم نیست در دورانی طراحی شده که آمریکا می‌توانست به‌طور کلی برتری هوایی خود را مفروض بداند. این ویژگی‌ها، آن را در برابر شبکه پدافند هوایی مدرن و توانمند، آسیب‌پذیر می‌کند.»

تعداد تکان‌دهنده تلفات ریپر در چند ماه گذشته، نشان می‌دهد که چگونه تغییر در قابلیت‌های یک دشمن می‌تواند سال‌ها سلطه را به سرعت از بین ببرد.

البته،‌ام‌کیو-۹ ریپر می‌تواند بدون مشکل زمانی که وظیفه نظارت یا حمله به اهدافی مجهز به توپخانه و راکت‌انداز را در ۵۰ هزار پا پایین‌تر بر عهده دارد عمل کند، اما وقتی دشمن دارای شبکه‌ای توزیع‌شده از پدافند هوایی باشد، این پهپاد دیگر نمی‌تواند به‌راحتی و بدون مجازات در آسمان جولان دهد.

آمار تکان‌دهنده دیگر، برچسب قیمت ریپر است؛ هزینه تولید هر واحد مدرن آن بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار است؛ آن هم قبل از اینکه هزینه‌های عملیاتی لحاظ شود. در اینجا، ریپر تنها یک نمونه از روندی بزرگ‌تر است که در جنگ با ایران آشکار شده است.

داوسون گفت «یک ریپر نماینده سرمایه‌گذاری ده‌ها میلیون دلاری است، در حالی که جنگ مدرن به‌طور فزاینده‌ای به فرماندهان گزینه‌های بدون سرنشین بسیار ارزان‌تر و قابل‌جایگزینی پیشنهاد می‌دهد.

تهی شدن ذخایر موشک‌های پدافند هوایی پاتریوت و رهگیر‌های تاد آمریکا به همان چالش زیربنایی اشاره دارد شیوه جنگی غربی متکی بر قابلیت‌های پیچیده و گرانی است که در حال حاضر نمی‌توان آنها را با نرخی نزدیک به نرخ مصرف در یک درگیری با شدت بالا، جایگزین کرد.»

این تغییر هم‌اکنون در حال انجام است. دستور اجرایی ۱۴۳۰۷ ترامپ که سال گذشته صادر شد، به پنتاگون دستور داد تا پهپاد‌های کم‌هزینه و با عملکرد بالا که در آمریکا ساخته می‌شوند را خریداری، یکپارچه و با آنها تمرین کند.

پنتاگون حتی مستقیماً از ایران تقلید کرده است؛ «سامانه رزمی-تهاجمی بدون سرنشین ارزان‌قیمت» یا همان لوکاس یک پهپاد تهاجمی یک‌طرفه است که از روی پلتفرم مشهور «شاهد ۱۳۶» تهران الگوبرداری شده و کمتر از ۵۰ هزار دلار هزینه دارد و می‌تواند حملاتی را در شعاع ۵۰۰ مایلی انجام دهد.

در حالی که کشور‌های دیگر مانند چین، اوکراین، ترکیه و ایران همچنان در حال پیشگامی در فناوری پهپادی هستند، ریپر با رقابتی فزاینده روبروست.

داوسون توصیه کرد‌ام کیو ریپیر را از محیط‌های با تهدید بالا دور نگه دارید، مگر اینکه مأموریت، ریسک آن را توجیه کند. در حریم هوایی به‌شدت محافظت‌شده، سیستم‌های ارزان‌قیمت قابل‌جایگزینی یا پلتفرم‌های پنهان‌کارتر اغلب منطقی‌تر هستند.