از چالش «حجاب» تا بازی اسرائیل؛ پشت‌پرده «سرمای دیپلماتیک» میان باکو و آنکارا
تنش‌های اخیر میان آنکارا و باکو بر سر محدودیت حجاب و رویکردهای متفاوت در قبال اسرائیل، پرده از شکاف‌های پنهان در روابط راهبردی دو کشور برداشته است.
آیا سفر اخیر هاکان فیدان به باکو توانست یخ دیپلماسی ترکیه و آذربایجان را آب کند یا این سردی سرآغاز بازتعریف معادلات قفقاز است؟
«هاکان فیدان»، وزیر امور خارجه ترکیه، شامگاه ۱۴ اکتبر برای شرکت در هفتمین اجلاس کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادسازی در آسیا (سیکا) وارد باکو شد. این سفر در بحبوحه وخامت روابط دو کشور در هفته‌های اخیر صورت گرفت و موجب شد تا تمامی جزئیات این بازدید زیر ذره‌بین دقیق رسانه‌ها و افکار عمومی قرار گیرد.
در بدو ورود به فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف، «فرید گایبوف»، وزیر جوانان و ورزش آذربایجان، از فیدان استقبال کرد. تصمیم باکو برای اعزام وزیر ورزش جهت استقبال از وزیر امور خارجه ترکیه، واکنش‌های متفاوتی را در شبکه‌های اجتماعی آذربایجان و ترکیه به همراه داشت.
روز ۱۵ اکتبر، فیدان با «الهام علی‌اف»، رئیس‌جمهور آذربایجان، دیدار کرد. ساعاتی بعد در همان روز و در جریان برگزاری اجلاس، فیدان به همراه نمایندگان چند هیئت دیگر، به محض آغاز سخنرانی اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، سالن اجلاس را به نشانه اعتراض ترک کرد.
فیدان پس از دیدار با علی‌اف اعلام کرد که روابط دو کشور همچنان مستحکم و ناگسستنی است. با این حال، در لابه‌لای سخنان خود اذعان کرد که اختلاف‌نظرهایی میان باکو و آنکارا وجود دارد.
یکی از عوامل کلیدی در تیرگی اخیر روابط، اعمال ممنوعیت عملی حجاب در مدارس آذربایجان بوده که در کنار سایر عوامل، پرسش بنیادینی را پیش کشیده است:
در روابط باکو و آنکارا واقعاً چه می‌گذرد و این سردی تا چه اندازه جدی است؟
هاکان فیدان در گفتگو با خبرنگاران در باکو با اشاره به این‌که روابط دوجانبه از آزمون جنگ‌ها و بحران‌های گوناگون سربلند بیرون آمده است، تأکید کرد که رهبران دو کشور پیوند دوستی و برادری ناگسستنی دارند و افزود «رجب طیب اردوغان» پیش از این سفر دستورات ویژه‌ای به او ابلاغ کرده است.
با این حال، وزیر امور خارجه ترکیه پذیرفت که دو کشور در برخی مسائل دارای رویکردهای متفاوتی هستند و هشدار داد که هیچ یک از طرفین نباید اجازه دهند این موارد به روابط راهبردی لطمه بزند.
وی همچنین از هر دو طرف خواست که اختلافات موجود را به دستمایه تبلیغاتی در شبکه‌های اجتماعی تبدیل نکنند. فیدان تصریح کرد گفت‌وگوهای او با علی‌اف بر پایه همین رویکرد بوده و طرف ترک دیدگاه‌ها و ارزیابی‌های رئیس‌جمهور آذربایجان را شنیده است.
اگرچه فیدان به طور صریح به موضوع حجاب، روابط با اسرائیل یا سخنرانی تند ۲ اکتبر علی‌اف اشاره نکرد، اما کاربرد واژگانی چون «مشکلات ما»، «اختلاف در رویکرد» و «سوءاستفاده از اختلافات» نشان داد آنکارا واقعیت تنش‌ها را پذیرفته است، هر چند ترجیح می‌دهد آن‌ها را در کانال محرمانه دیپلماتیک حل کند.
در این میان، بازتاب تصویری این سفر توجه فراوانی جلب کرد. برخی کاربران با تحلیل زبان بدن فیدان در فرودگاه و دیدار با علی‌اف، آرامش ظاهری او را زیر ذره‌بین بردند. اما شاخص‌ترین رخداد، خروج اعتراضی فیدان در زمان سخنرانی رئیس‌جمهور اسرائیل بود، آن هم در شرایطی که یک ماه پیش، تصمیم هیئت آذربایجانی مبنی‌بر ماندن در سالن مجمع عمومی سازمان ملل هنگام سخنرانی «بنیامین نتانیاهو»، خشم گسترده‌ای در محافل سیاسی و مردمی ترکیه برانگیخته بود.
به باور کارشناسان، گسست راهبردی میان ترکیه و آذربایجان ناممکن است، اما روابط دوجانبه تا مدتی در فضایی سرد باقی خواهد ماند. «آراز علی‌اف» از بنیان‌گذاران «پلتفرم جمهوری سوم»، تأکید دارد وابستگی‌های دفاعی و امنیتی متقابل، به ویژه اتکای باکو به چتر حمایتی آنکارا، بزرگ‌تر از آن است که پیوندها فروبپاشد. او بر این باور است که تنش‌ها در سطح کلامی مهار خواهد شد و اجلاس آتی سران کشورهای ترک نیز می‌تواند شاخصی برای بازسازی روابط باشد.
«گرگرلی‌اوغلو» نماینده پارلمان ترکیه از حزب دم (DEM)، و «جاوید آقا»، تحلیل‌گر سیاسی، بر این نکته تأکید دارند که محاسبات مالی ترانزیت انرژی، منافع ژئوپلیتیک مشترک در قفقاز و ملاحظات سبد رأی محافظه‌کاران برای اردوغان ایجاب می‌کند که اختلافات به جای جنجال عمومی، در اتاق‌های دربسته مدیریت شوند؛ هر چند تاکنون نشانه‌ای از عقب‌نشینی باکو در دو پرونده حساس روابط با اسرائیل و سیاست‌های مذهبی داخلی مشاهده نمی‌شود.
#جمهوری_آذربایجان #اسرائیل #ترکیه
#ممنوعیت_حجاب #زنان #حجاب
#بانوی_مسلمان #اسلام #مسلمان
#سیاست #دیپلماسی #دیپلماتیک
