شیر به مدرسه‌ها برگشت؛ سهم ۳۰ نوبتی دانش‌آموزان از سفره لبنیات
سال‌هاست مصرف لبنیات در کشور پایین است. در چنین شرایطی، شیر مدرسه قرار نیست به‌تنهایی مسئله تغذیه کودکان را حل کند، اما می‌تواند یک وعده مشخص از یک ماده غذایی مهم را به برنامه غذایی دانش‌آموز اضافه کند.
گروه آموزش‌وپرورش: صبح مدرسه با صدای زنگ و رفت‌وآمد دانش‌آموزان آغاز می‌شود؛ کلاس‌ها با آموزش معلمان جان می‌گیرد و عطر دانش در فضای مدرسه می‌پیچد.
در میان همین روزهای مدرسه، قرار است در نوبت‌های مشخص، یک بسته شیر هم به دست دانش‌آموزان برسد؛ انگار شیر مدارس دوباره در مسیر بازگشت به مدرسه‌هاست؛ برنامه‌ای که اجرای آن در برخی استان‌ها آغاز شده و قرار است به‌تدریج در سراسر کشور گسترش پیدا کند.
برای دانش‌آموز، شاید این اتفاق در همان روزی خلاصه شود که بسته شیر میان او و همکلاسی‌هایش توزیع می‌شود؛ اما پشت ۳۰ نوبت، مسئله‌ای بزرگ‌تر قرار دارد: اینکه در شرایطی که مصرف لبنیات در کشور کمتر از میزان توصیه‌شده است، مدرسه تا چه اندازه می‌تواند بخشی از نیاز تغذیه‌ای کودکان را پوشش دهد.
از دو استان شروع شد
بر اساس اعلام دبیر کمیته شیر مدارس وزارت آموزش‌وپرورش حسین اسداللهی، کارخانه‌ها از اواخر شهریور تولید شیر مدارس را آغاز کرده‌اند و در حال حاضر در بسیاری از استان‌ها شیر مورد نیاز تأمین شده است.
کهگیلویه و بویراحمد و خراسان جنوبی نخستین استان‌هایی هستند که توزیع شیر مدارس در آنها آغاز شده است. در برخی استان‌های دیگر نیز شیرهای تأمین‌شده از قرنطینه خارج شده و به انبارها رسیده‌اند تا پس از طی مراحل لازم در اختیار مدارس قرار گیرند.
این فاصله میان تولید تا رسیدن شیر به دست دانش‌آموز، فقط یک مسیر ساده از کارخانه تا مدرسه نیست. شیر مدارس باید پیش از توزیع مدتی در قرنطینه بماند؛ فرایندی که به گفته دبیر کمیته شیر مدارس وزارت آموزش‌وپرورش، ممکن است سه تا پنج روز و در برخی موارد تا ۱۴ روز طول بکشد.
به همین دلیل است که یک مدرسه ممکن است هنوز در انتظار شیر باشد، در حالی که مدرسه‌ای در استان دیگر توزیع آن را آغاز کرده است.
یک لیوان شیر و مسئله‌ای بزرگ‌تر
در کلاس‌های ابتدایی، تغذیه دانش‌آموزان تنها به مسئله گرسنگی محدود نمی‌شود. رشد جسمی، دریافت مواد مغذی و شکل‌گیری عادت‌های غذایی از همان سال‌های کودکی اتفاق می‌افتد؛ سال‌هایی که بسیاری از عادت‌های غذایی آینده نیز در آنها شکل می‌گیرد.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آمار مصرف لبنیات در کشور را کنار آن بگذاریم.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت احمد اسماعیل‌زاده، به‌تازگی اعلام کرده است که نیاز روزانه افراد حدود دو تا سه واحد لبنیات است، اما بررسی‌های ملی نشان می‌دهد میانگین مصرف لبنیات در کشور کمتر از یک واحد در روز است.
به گفته او، سال‌هاست مصرف لبنیات در کشور پایین است و گرانی محصولات لبنی یکی از عوامل مهم کاهش مصرف به شمار می‌رود؛ مسئله‌ای که در استان‌ها و میان اقشار کم‌برخوردار می‌تواند جدی‌تر باشد.
در چنین شرایطی، شیر مدرسه قرار نیست به‌تنهایی مسئله تغذیه کودکان را حل کند، اما می‌تواند یک وعده مشخص از یک ماده غذایی مهم را به برنامه غذایی دانش‌آموز اضافه کند؛ آن هم در مدرسه‌ای که کودک چند ساعت از روز را در آن می‌گذراند.
وقتی قیمت شیر به سفره خانوار می‌رسد
برای خانواده‌ای که هر روز باید میان هزینه‌های خوراک، مدرسه، رفت‌وآمد و دیگر مخارج زندگی انتخاب کند، کاهش مصرف لبنیات لزوماً از بی‌توجهی به سلامت فرزند شروع نمی‌شود؛ گاهی قیمت‌ها هستند که آرام‌آرام جای مواد غذایی را در سبد خانواده تغییر می‌دهند.
ممکن است در خانه، خرید شیر به اندازه گذشته تکرار نشود یا برخی خانواده‌ها خرید ماست، پنیر و سایر محصولات لبنی را محدودتر کنند. در این میان، مدرسه یکی از معدود مکان‌هایی است که می‌تواند یک برنامه تغذیه‌ای نسبتاً منظم و فراگیر را برای گروه بزرگی از کودکان اجرا کند.
به همین دلیل برنامه شیر مدارس فقط یک سیاست آموزشی نیست؛ بخشی از سیاست تغذیه‌ای کشور نیز محسوب می‌شود.
اسماعیل‌زاده با اشاره به همین مسئله گفته است که برنامه‌هایی مانند یارانه لبنیات، شیر مدارس و آموزش‌های تغذیه‌ای در حال اجراست تا مصرف لبنیات افزایش پیدا کند.
چه کسانی شیر می‌گیرند؟
جامعه هدف این طرح، همه دانش‌آموزان کشور نیستند. بر اساس اعلام وزارت آموزش‌وپرورش، دانش‌آموزان دوره ابتدایی مدارس دولتی، مدارس استثنایی، مدارس شبانه‌روزی و دانش‌آموزان ابتدایی مدارس متوسطه ضمیمه تحت پوشش قرار می‌گیرند.
این یعنی بسته شیر، در مدرسه فقط یک ماده غذایی نیست؛ بخشی از برنامه‌ای است که قرار است دست‌کم برای گروه مشخصی از کودکان، یک دریافت غذایی مشترک ایجاد کند.
۳۰ نوبت شیر؛ ۳۰ نوبت تغذیه رایگان
برنامه امسال تنها به شیر محدود نمی‌شود. دبیر کمیته شیر مدارس وزارت آموزش‌وپرورش از پیش‌بینی ۳۰ نوبت شیر و ۳۰ نوبت تغذیه رایگان برای دانش‌آموزان خبر داده است.
اما اجرای تغذیه رایگان ظاهراً به زمان بیشتری نیاز دارد. شیر مدارس سال‌هاست تجربه اجرایی و دستورالعمل‌های نظارتی مشخصی دارد، در حالی که تولید و توزیع میان‌وعده‌های تغذیه‌ای نیازمند هماهنگی و نظارت بیشتری است.
یکی از اقلامی که برای این برنامه پیش‌بینی شده، نان غنی‌شده با خرماست؛ محصولی که بدون شکر تولید می‌شود و در آن از خرما و آرد کامل دارای سبوس استفاده می‌شود. نان روغنی تهیه‌شده با شهد خرما نیز از دیگر گزینه‌های مورد استفاده در برخی استان‌ها اعلام شده است.
به گفته اسداللهی، انتخاب اقلام تغذیه‌ای با توجه به شرایط استان‌ها و با مسئولیت استاندار انجام می‌شود و بسیاری از استان‌ها به سمت نان غنی‌شده با خرما و نان روغنی رفته‌اند.
مدرسه؛ جایی برای اصلاح عادت غذایی
در زنگ تفریح، خوراکی‌ها بخشی از زندگی روزمره مدرسه‌اند؛ از خوراکی‌های خانگی گرفته تا محصولاتی که دانش‌آموزان از بوفه یا فروشگاه‌های اطراف مدرسه تهیه می‌کنند. در این میان، سیاست تغذیه‌ای مدرسه می‌تواند به شکل‌گیری عادت‌های غذایی کودکان جهت بدهد.
مسئله فقط این نیست که کودک امروز چه می‌خورد؛ پرسش مهم‌تر این است که چه چیزی را به عنوان «غذای معمول» می‌شناسد و این عادت قرار است تا سال‌های بعد با او بماند یا نه.
این موضوع با توجه به هشدارهای وزارت بهداشت درباره تغییر الگوی غذایی کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به گفته اسماعیل‌زاده، مردم به‌تدریج از غذاهای سنتی فاصله گرفته‌اند و مصرف غذاهای ناسالم و الگوهای غذایی با گرایش غربی در شهرهای بزرگ و حتی شهرهای کوچک در حال گسترش است.
از این زاویه، یک بسته شیر در مدرسه شاید کوچک به نظر برسد، اما در برنامه‌ای گسترده‌تر، بخشی از تلاش برای بازگرداندن برخی مواد غذایی به سفره کودکان است.
کمبودهایی که فقط با شیر حل نمی‌شوند
البته مسئله تغذیه دانش‌آموزان بسیار بزرگ‌تر از شیر مدرسه است. مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت از وجود کمبودهای تغذیه‌ای مختلف در کشور خبر داده است؛ از جمله کمبود آهن و ویتامین D.
بر اساس اظهارات او، میزان کمبود آهن در گروه‌های مختلف سنی از جمله کودکان و نوجوانان حدود ۱۸ تا ۲۲ درصد برآورد می‌شود. همچنین میزان کمبود ویتامین D در کشور حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد اعلام شده است.
این آمار نشان می‌دهد که یک برنامه تغذیه‌ای مدرسه‌ای، هرچقدر هم گسترده باشد، تنها یکی از قطعات پازل سلامت تغذیه‌ای کودکان است.
در نهایت، زنگ شیر مدارس زمانی معنا پیدا می‌کند که آنچه در مدرسه توزیع می‌شود، در کنار تغذیه خانواده، آموزش تغذیه و کیفیت غذای روزانه کودک دیده شود.
بازگشت یک برنامه قدیمی
طرح شیر مدارس از سال ۱۳۷۹ در کشور اجرا شده و در طول این سال‌ها بارها با تغییر شرایط اقتصادی و اجرایی، شکل اجرای آن تغییر کرده است. حالا دوباره قرار است شیر به تعداد بیشتری از مدارس برسد.
در برخی مدارس، این بازگشت ممکن است با یک بسته کوچک و یک زنگ تفریح آغاز شود؛ اما پشت همان بسته کوچک، مسئله بزرگ‌تری قرار دارد: اینکه در شرایطی که میانگین مصرف لبنیات در کشور حتی به یک واحد در روز هم نمی‌رسد، مدرسه تا چه اندازه می‌تواند بخشی از فاصله میان نیاز غذایی کودک و آنچه واقعاً به سفره او می‌رسد را پر کند.
شاید برای دانش‌آموز، ماجرا در همان لحظه‌ای خلاصه شود که شیر را از مدیر یا معلم می‌گیرد، نی‌اش را باز می‌کند و کنار دوستانش می‌نوشد؛ اما برای سیاست‌گذار، این لیوان شیر قرار است بخشی از پاسخ به یک مسئله قدیمی باشد: سلامت کودک از کلاس درس جدا نیست و تغذیه او هم بخشی از آموزش و تربیت است.
پایان پیام/
#شیر_مدارس #تغذیه_دانش_آموزان #تغذیه_رایگان #لبنیات #سلامت_دانش_آموزان #آموزش_و_پرورش #تغذیه_کودکان #مدرسه
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
