توسعه اقتصاد دیجیتال بدون سیاست‌سنجی و شرکت‌های لنگر به نتیجه نمی‌رسد

باشگاه خبرنگاران جوان؛  پریزاد اقبالی -  احسان چیت‌ساز در نشست خبری «همگرایی در اقتصاد دیجیتال؛ از سنجش تا ارزیابی» با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد در ارزیابی عملکرد اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: صرف اندازه‌گیری سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی نمی‌تواند تصویر کاملی از مسیر توسعه این بخش ارائه دهد و باید در کنار اندازه‌گیری، پایش توسعه و در مرحله‌ای بالاتر، سیاست‌سنجی و ارزیابی آثار سیاست‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: پرسش اساسی این است که از کجا می‌دانیم اقداماتی که انجام داده‌ایم به نتیجه مورد نظر رسیده است و آیا دستاورد‌های حاصل، محصول سیاستگذاری بوده یا مجموعه‌ای از عوامل و متغیر‌های دیگر در شکل‌گیری آن نقش داشته‌اند.

چیت‌ساز ادامه داد: در حوزه اقتصاد دیجیتال باید مشخص شود توسعه زیرساخت‌ها تا چه اندازه به استفاده مؤثر بنگاه‌های اقتصادی منجر شده، حمایت‌های انجام‌شده از کسب‌وکار‌ها چه اثری بر افزایش بهره‌وری و ایجاد اشتغال پایدار داشته و خدمات دیجیتال تا چه میزان توانسته‌اند زمان و هزینه مردم را کاهش دهند.

وی تأکید کرد: تکلیف سیاستگذار صرفاً افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی نیست، بلکه باید مشخص شود کدام سیاست، برای چه گروهی، با چه هزینه‌ای و تا چه اندازه مؤثر بوده است.

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال با اشاره به نقش رسانه‌ها و دانشگاهیان در این فرآیند گفت: شکل‌گیری سیاست‌سنجی نیازمند انتشار داده‌های پایه برای پژوهشگران، دانشگاهیان و اصحاب رسانه است تا امکان طرح پرسش‌های دقیق‌تر و ارزیابی مستقل سیاست‌ها فراهم شود.

وی افزود: مرکز آمار ایران باید با رعایت محرمانگی و ناشناس‌سازی اطلاعات شرکت‌ها، داده‌های خام و مبنای اندازه‌گیری را در اختیار جامعه علمی و رسانه‌ای قرار دهد و موضوع اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال نباید صرفاً به انتشار یک عدد محدود شود.

ضرورت حرکت از برآورد به اندازه‌گیری

چیت‌ساز با اشاره به همکاری‌های انجام‌شده با مرکز آمار ایران برای ارتقای روش‌شناسی اندازه‌گیری اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: تلاش بر این است که از روش‌های برآوردی به سمت روش‌های اندازه‌گیری مبتنی بر داده‌های واقعی حرکت کنیم و از داده‌های ثبتی، صورت‌های مالی شرکت‌ها، حساب‌های ملی و سایر داده‌های قابل اتکا برای افزایش اعتبار سنجش‌ها استفاده شود.

وی گفت: همچنین باید از روش‌های مختلف برای اعتبارسنجی تقاطعی و تطبیق میان منابع داده استفاده کرد تا کیفیت داده‌ها افزایش یابد و امکان سنجش دقیق‌تر آثار سیاست‌ها فراهم شود.

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال افزود: سیاست‌سنجی به ما نشان می‌دهد کدام سیاست به هدف رسیده، کدام سیاست نیازمند اصلاح است و آیا میان مداخلات سیاستگذار و دستاورد‌های حاصل، صرفاً همبستگی وجود دارد یا می‌توان رابطه علت و معلولی میان آنها برقرار کرد.

وی با اشاره به تجربه رشد اقتصاد دیجیتال در دهه ۱۳۹۰ گفت: در برخی موارد رشد اقتصاد دیجیتال به عملکرد یک دستگاه دولتی یا مجموعه‌ای از همکاری‌ها نسبت داده می‌شود، اما بررسی دقیق‌تر می‌تواند نشان دهد که بخشی از این رشد بیش از آنکه ناشی از حمایت‌های مالی دولت باشد، تحت تأثیر توسعه پهن‌باند و شکل‌گیری نهاد‌های سرمایه‌گذاری خصوصی قرار داشته است.

شرکت‌های بزرگ؛ «شرکت‌های لنگر» زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال

چیت‌ساز در ادامه با تأکید بر نقش شرکت‌های بزرگ در توسعه زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: توسعه زیرساخت‌های این حوزه نیازمند ایجاد دسترسی‌های جدید برای شرکت‌های بزرگ به‌عنوان «شرکت‌های لنگر» است تا زمینه رشد سایر مجموعه‌ها نیز فراهم شود.

وی افزود: مسئله اصلی این است که قانون باید دسترسی‌های لازم را فراهم کند؛ دسترسی‌هایی که شرکت‌های بزرگ، به‌عنوان شرکت‌های لنگر، نخستین بهره‌برداران آن هستند. تجربه‌های موفق جهانی نیز نشان می‌دهد شرکت‌های کوچک و متوسط در بسیاری از موارد به‌صورت مستقل شکل نمی‌گیرند، بلکه در زنجیره ارزش شرکت‌های بزرگ توسعه پیدا می‌کنند.

معاون اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تصریح کرد: بخش مهمی از مطالعات اقتصادی و پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه نوآوری بر نقش شرکت‌های بزرگ در توسعه زیست‌بوم تأکید دارند و در این مسیر، شرکت‌های بزرگ می‌توانند ظرفیت‌هایی را در اختیار شرکت‌های کوچک قرار دهند که پیش از این به آن دسترسی نداشته‌اند.

توسعه هوش مصنوعی نیازمند تکمیل همه لایه‌ها

وی با بیان اینکه تحقق هوش مصنوعی در کشور بدون توسعه تمام لایه‌های این فناوری امکان‌پذیر نیست، گفت: اپراتور نه‌تنها محدودیتی ایجاد نمی‌کند، بلکه می‌تواند دسترسی‌های جدیدی را برای شرکت‌های فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال فراهم کند و به رشد زیست‌بوم کمک کند.

چیت‌ساز درباره آنچه تحت عنوان «اپراتور داده» پیش‌بینی شده است نیز اظهار کرد: در خصوص اپراتور داده ملاحظاتی وجود دارد، چراکه در چارچوب‌های در نظر گرفته‌شده برای تنظیم‌گری اپراتور هوش مصنوعی، به برخی از این مسائل توجه نشده و ممکن است در ادامه ممانعت‌هایی برای توسعه ایجاد شود.

وی تأکید کرد: این بخش باید حتماً با محوریت بخش خصوصی توسعه یابد و ورود ظرفیت‌هایی که به حضور فعال بخش خصوصی کمک نکند، می‌تواند به مانعی برای پیشرفت این حوزه تبدیل شود.

سنجش اثر واقعی زیرساخت‌ها بر مردم و بنگاه‌ها

چیت‌ساز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت ارزیابی آثار توسعه زیرساخت‌های ارتباطی گفت: در حوزه ارتباطات، صرفاً اعلام تعداد نقاط تحت پوشش کافی نیست و باید مشخص شود این پوشش چگونه به عدالت ارتباطی منجر شده و چه اثری بر توسعه اقتصاد دیجیتال داشته است.

وی افزود: باید مشخص شود چه تعداد بنگاه اقتصادی از اتصال باکیفیت استفاده می‌کنند، توسعه فیبر نوری چه اثری بر توزیع فرصت‌های اقتصادی داشته و آیا این توسعه توانسته تمرکز فعالیت‌های اقتصادی در مناطق مرکزی را کاهش دهد یا خیر.

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال همچنین سنجش آثار آموزش نیروی انسانی را ضروری دانست و گفت: صرف اعلام تعداد افرادی که آموزش دیده‌اند، شاخص کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود آموزش‌های ارائه‌شده تا چه اندازه به اشتغال مؤثر، بازده مالی بالاتر بنگاه‌ها و اشتغال پایدار منجر شده و آیا مهارت‌های ایجادشده با نیاز بازار کار تناسب داشته‌اند یا خیر.

وی در پایان خاطرنشان کرد: هر برنامه توسعه‌ای باید مشخص کند چه تغییری را برای چه کسانی، در چه زمانی و با چه شاخص‌هایی دنبال کرده است. تنها با چنین رویکردی می‌توان انتظار داشت مدیریت هوشمند، مسیر پیشرفت کشور را بر مبنای داده و شواهد هدایت کند و رسانه‌ها و دانشگاهیان نیز با دسترسی به داده‌های پایه، نقش مؤثرتری در ارزیابی و جهت‌دهی به مسیر توسعه اقتصاد دیجیتال ایفا کنند.