۵ راهکار عبور از ناترازی گاز
باشگاه خبرنگاران جوان - آمار‌ها و بررسی‌ها نشان می‌دهد بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده، توسعه میدان‌های گازی، سوآپ و واردات، ذخیره‌سازی و بهینه‌سازی مصرف، ۵ محور اصلی مهار ناترازی گاز ایران هستند؛ راهکار‌هایی که اجرای همزمان آنها می‌تواند ضمن تقویت عرضه، با کاهش مصرف و ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، فشار بر شبکه گاز کشور را کاهش دهد.
ناترازی گاز ایران دیگر به چند هفته سرد زمستان محدود نیست و به بحرانی ساختاری تبدیل شده است. رشد مصرف خانگی و تجاری، وابستگی نیروگاه‌ها و صنایع به گاز، افت فشار میدان‌های قدیمی، محدودیت سرمایه‌گذاری و اتلاف انرژی در زنجیره تولید تا مصرف، از مهمترین عوامل این وضعیت هستند. برآورد‌های سال‌های گذشته، کسری روزانه گاز در روز‌های اوج مصرف را حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰میلیون مترمکعب نشان می‌دهد.
این وضعیت در سال‌جاری با آسیب به تأسیسات فرآورش تشدید شد. حدود ۲۳۰میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش از دسترس خارج شد که تا مهر۱۴۰۵ حدود ۱۰۰میلیون مترمکعب آن بازیابی شده بود، بنابراین نزدیک به ۱۳۰میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت یادشده همچنان به مدار بازنگشته است. درنتیجه، شبکه گاز هم با ناترازی ساختاری و هم با کاهش تازه ظرفیت عرضه مواجه است.
تقویت عرضه با سرمایه‌گذاری بلندمدت
بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و رفع گلوگاه‌های فرآورش و انتقال باید در اولویت قرار گیرد. در کنار آن، توسعه میدان‌های گازی، تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام، جلوگیری از افت تولید میدان‌های بالغ و فشارافزایی پارس‌جنوبی برای حفظ و افزایش ظرفیت تولید ضرورت دارد. بااین‌حال، پروژه‌های بالادستی به سرمایه، فناوری، تجهیزات و زمان نیاز دارند و حتی بازیابی کامل ظرفیت‌های آسیب‌دیده نیز به‌تنهایی ناترازی مزمن را برطرف نمی‌کند.
استفاده از ظرفیت جغرافیایی ایران
یکی از گزینه‌های مدیریت منطقه‌ای عرضه، توسعه قرارداد‌های سوآپ گاز است. ایران می‌تواند گاز را در نقطه‌ای از مرز دریافت کند و معادل آن را در نقطه‌ای دیگر تحویل دهد و در برابر این خدمت حق انتقال یا بخشی از گاز را دریافت کند. تجربه همکاری با ترکمنستان و جمهوری آذربایجان نمونه‌ای از این ظرفیت بود. در سازوکار پیشین، گاز ترکمنستان از طریق شبکه ایران به شمال‌شرق کشور می‌رسید و ایران معادل آن را در شمال‌غرب به جمهوری آذربایجان تحویل می‌داد. بخشی از گاز نیز به‌عنوان حق انتقال در اختیار ایران قرار می‌گرفت. این جریان در ابتدای سال۲۰۲۴ متوقف شد و قرارداد تمدید نشد. مذاکرات سوآپ با روسیه نیز مطرح شده، اما نیازمند پیگیری است.
مدیریت مصرف
بخش مهمی از ظرفیت مهار ناترازی در سمت تقاضا قرار دارد. عایق‌کاری ساختمان‌ها، بهسازی موتورخانه‌ها، هوشمندسازی سامانه‌های گرمایشی و تعویض تجهیزات فرسوده می‌تواند مصرف خانگی و تجاری را کاهش دهد. در صنایع بازیافت حرارت، اصلاح کوره‌ها و بهبود فرایند تولید اهمیت دارد. افزایش راندمان نیروگاه‌ها نیز فشار بر شبکه گاز را کم می‌کند.
استفاده از کارور‌های انرژی
در این میان، شرکت‌های کارور انرژی می‌توانند کاهش مصرف را به فعالیتی اقتصادی تبدیل کنند. شرکت‌های کارور گاز، عمدتا شرکت‌های خصوصی و دانش‌بنیانی هستند که در حوزه مهندسی انرژی، بهینه‌سازی مصرف، فناوری و خدمات فنی فعالیت می‌کنند. ماموریت این شرکت‌ها این است که با سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های فنی، مصرف گاز مشترکان را کاهش دهند و از محل صرفه‌جویی ایجادشده درآمد کسب کنند. براساس گزارش کارشناسی، تا ششم مهر امسال، ۱۰۹قرارداد کارور منعقد شده و ۷۰قرارداد در ۲۹استان به مرحله عملیاتی رسیده است. هدف صرفه‌جویی این قرارداد‌ها تا پایان سال ۹۷۹میلیون مترمکعب اعلام شده است.
ذخیره‌سازی و سوخت جایگزین
توسعه ذخیره‌سازی زیرزمینی گاز با تزریق در ماه‌های کم‌مصرف و برداشت در دوره اوج مصرف، به مدیریت نوسانات فصلی کمک می‌کند. استفاده مدیریت‌شده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها و برخی صنایع نیز می‌تواند در روز‌های اوج مصرف، گاز بیشتری برای مصارف اولویت‌دار آزاد کند. البته این راهکار هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی دارد و نباید دائمی شود. ارتقای راندمان نیروگاه‌ها و توسعه زیرساخت تأمین سوخت جایگزین نیز شرط استفاده مؤثر از این ظرفیت است.
منبع: روزنامه همشهری
