عشق سال‌های پیری
روایت زندگی مشترک در دهه‌های هفتم و هشتم زندگی؛ وقتی سالمندی هم برای عاشقی دیر نیست.
فاطمه عسکری نیا_فکرش را بکنید در سنی که خیلی‌ها خیال می‌کنند دیگر فصل عاشقی تمام شده، هنوز هستند کسانی که تصمیم می‌گیرند یک‌بار دیگر زندگی مشترک را شروع کنند؛ یکی بعد از سال‌ها تنهایی، یکی پس از فوت همسر و دیگری شاید بعد از یک جدایی طولانی. شناسنامه‌ها اما گاهی بیشتر از خاطرات آدم‌ها حرف می‌زنند. آمارهای سال ۱۴۰۴ ثبت احوال نشان می‌دهد ازدواج فقط قصه جوان‌ها نیست و در میان سالمندان هم هنوز کسانی هستند که برای ساختن یک زندگی تازه قدم جلو می‌گذارند. علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در گفت‌وگو با همشهری به بهانه روز سالمند گفته در سال گذشته بیش از ۱۰ هزار ازدواج برای مردان بالای ۶۰ سال در کشور ثبت شده است؛ عددی که حدود 4/2 درصد کل ازدواج‌های ثبت‌شده را تشکیل می‌دهد. در میان این مردان حدود ۳ هزار و ۳۰۰ نفر در فاصله سنی ۶۰ تا ۶۴ سال قرار دارند، نزدیک به ۲ هزار و ۷۰۰ نفر بین ۶۵ تا ۶۹سال و بیش از ۴ هزار نفر نیز ۷۰ سال و بالاتر هستند. اما وقتی پای زنان به میان می‌آید داستان آماری کاملا متفاوت می‌شود. در همین سال، ۲ هزار و ۱۳۶ ازدواج برای زنان بالای ۶۰سال ثبت شده؛ یعنی حدود نیم‌درصد کل ازدواج‌های کشور. به بیان ساده‌تر تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده مردان بالای ۶۰ سال تقریبا 5 برابر زنان در همین گروه سنی است.
تهران در صدر ازدواج‌های سالمندی
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان می‌گوید که پایتخت، هم در میان مردان و هم زنان سالمند بیشترین تعداد ازدواج را به‌خود اختصاص داده است. به‌گفته او بعد از تهران، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی در میان استان‌هایی قرار دارند که تعداد بیشتری از ازدواج‌های سالمندی در آنها ثبت شده است. البته این رتبه‌بندی تا حد زیادی به جمعیت استان‌ها وابسته است و وقتی نسبت ازدواج سالمندان به کل ازدواج‌های هر استان محاسبه می‌شود، تصویر کمی تغییر می‌کند:«در میان زنان سالمند، سمنان، گیلان و مازندران بالاترین سهم ازدواج سالمندان از کل ازدواج‌های استان را دارند. در میان مردان نیز مازندران، سمنان و مرکزی در صدر قرار گرفته‌اند. مازندران در این میان یک عدد قابل توجه دارد. سال گذشته ۵۹۹ازدواج برای مردان بالای ۶۰سال این استان ثبت شد که 8/3درصد کل ازدواج‌های ثبت‌شده در استان را شامل می‌شود.»
وقتی آمار ازدواج، قصه تنهایی را روایت می‌کند
شاید مهم‌تر از تعداد کسانی که سال گذشته ازدواج کرده‌اند، تعداد کسانی باشد که هنوز تنها هستند. رحیمی در این‌باره می‌گوید:« براساس آمار ارائه‌شده از وضعیت زناشویی جمعیت بالای ۶۰ سال، حدود ۸۸ درصد مردان سالمند همسر دارند اما این نسبت در زنان سالمند به حدود ۵۹ درصد می‌رسد. این فاصله، وقتی دلیل بی‌همسری را نگاه می‌کنیم، بیشتر خودش را نشان می‌دهد. حدود 9/32 درصد زنان بالای ۶۰ سال به‌دلیل فوت همسر بدون همسر هستند، درحالی‌که این رقم در مردان سالمند تنها 8/5 درصد است؛ یعنی حدود یک میلیون و ۷۷۰ هزار زن سالمند در کشور به‌دلیل فوت همسر بدون همسر زندگی می‌کنند؛ در مقابل تعداد مردان سالمند در همین وضعیت حدود ۳۱۱ هزار نفر است.» در واقع، پشت عدد ازدواج‌های سالمندی یک مسئله اجتماعی بزرگ‌تر وجود دارد: تنهایی. زنان سالمند بسیار بیشتر از مردان هم‌سن خود تجربه زیست تنها را دارند و همین موضوع باعث می‌شود داستان ازدواج در سال‌های پیری برای زنان و مردان یکسان نباشد.
مردان بیشتری دوباره ازدواج می‌کنند؟
آمار ثبت‌شده پاسخ روشنی برای یک سؤال مهم ندارد: چند نفر از این سالمندان برای نخستین بار ازدواج کرده‌اند و چند نفر بعد از فوت یا طلاق همسرشان دوباره به زندگی مشترک برگشته‌اند؟ معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان اعلام کرده است که آمار دقیقی از این تفکیک در دسترس نیست و درصورتی که سابقه ازدواج یا وضعیت قبلی فرد در اسناد ثبتی ثبت شده باشد، سازمان ثبت احوال می‌تواند این آمار را استخراج کند؛ بنابراین نمی‌توان صرفا از روی آمار ازدواج‌های بالای ۶۰سال درباره «ازدواج اول» یا «ازدواج مجدد» سالمندان داوری کرد. آنچه فعلا روشن است تعداد قابل توجه ازدواج‌هایی است که در سال گذشته میان افراد این گروه سنی ثبت شده است.
طلاق در سال‌های پیری
فصل دیگری از این ماجرا طلاق است. سال ۱۴۰۴ بیش از ۸ هزار و ۶۰۰ طلاق برای مردان بالای ۶۰سال و بیش از ۳ هزار و ۱۰۰طلاق برای زنان بالای ۶۰سال ثبت شده است. این اعداد به‌ترتیب حدود 4/8 درصد و 1/8درصد کل طلاق‌های ثبت‌شده کشور را تشکیل می‌دهد. رحیمی می‌گوید:« در میان مردان سالمند بیشترین طلاق‌ها در گروه سنی ۶۰ تا ۶۴سال ثبت شده و پس از آن گروه ۷۰ سال به بالا قرار دارد. در میان زنان نیز همین گروه سنی ۶۰تا ۶۴ سال سهم بیشتری از طلاق‌های ثبت‌شده سالمندی را به‌خود اختصاص داده است. این اعداد نشان می‌دهد زندگی مشترک برای همه سالمندان الزاما به‌معنای ماندن در کنار هم تا پایان عمر نیست؛ حتی در سال‌هایی که جامعه معمولا انتظار جدایی کمتری از زوج‌ها را دارد.
یک زندگی جدید، در سنی که کسی انتظارش را ندارد
شاید مهمترین نکته این آمارها این باشد که سالمندی الزاما پایان انتخاب‌های عاطفی و اجتماعی آدم‌ها نیست. هنوز هزاران نفر در دهه ششم، هفتم و حتی هشتم زندگی تصمیم می‌گیرند ازدواج کنند، درحالی‌که هزاران نفر دیگر به‌ویژه زنان، سال‌های سالمندی را پس از فوت همسر بدون شریک زندگی سپری می‌کنند. آمارها البته درباره دلیل این انتخاب‌ها چیزی نمی‌گوید؛ نمی‌گوید پشت هر ازدواج چه قصه‌ای بوده و پشت هر تنهایی چه خاطره‌ای. اما یک چیز را روشن می‌کند: عشق، همراهی و نیاز به داشتن یک همدم تاریخ انقضا ندارد، حتی اگر عدد شناسنامه از ۶۰، ۷۰ یا ۸۰ گذشته باشد.
