بهترین‌های امتِ اسلامی
آیت‌الله هادی عباسی خراسانی در درس اخلاق خود با استناد به سیره نبوی، نگاه رحمانی به دیگران را نگاه «دست‌گیری» و نگاه شیطانی را «مچ‌گیری» توصیف کرد و تصریح کرد: نصیحت باید از سر تکریم باشد نه تنقیص؛ چرا که بهترین اصحاب پیامبر (صلیاللهعلیهوآله)، کسانی بودند که بیشترین خیرخواهی و دلسوزی را برای مسلمانان داشتند.
علم زمانی به تعین می‌رسد که نمونه و اسوه اَتَمّی داشته باشد. خداوند متعال می‌فرماید: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» (همانا برای شما در زندگی رسول خدا، الگوی نیکویی است).
در روایات آمده است: «خِیَارُهُمْ أَفْضَلُهُمْ عِنْدَهُ أَعَمُّهُمْ نَصِیحَةً لِلْمُسْلِمِینَ»؛ بهترین اصحاب، باارزش‌ترین آن‌ها نزد پیامبر (ص) بودند که بیشترین خیرخواهی را برای مسلمانان داشتند. وقتی اصحاب در جمعی با یکدیگر متواصل و متواضع بودند، بهترین آن‌ها کسانی بودند که مسلمانان را بیشتر نصیحت می‌کردند؛ یعنی وقتی آسیبی در دیگران می‌دیدند، خود آن را نداشتند و دوست داشتند دیگران نیز در مسیر خوبی قرار بگیرند.
محاسن اخلاقی، خوب بودن و خوب دیدن است که از آن به «حُسن خُلق» تعبیر می‌شود. اما مکارم اخلاقی، خوب ساختن است؛ یعنی انسان خودش خوب باشد و دیگری را نیز خوب بسازد.
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: «إِنِّی بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ»؛ من مبعوث شدم تا مکارم اخلاق را کامل کنم. این گام دوم اخلاق است؛ زیربنای مکارم اخلاقی، زدودن رذائل است. کسانی که در اطراف پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) قرار داشتند، باارزش‌ترین‌ها بودند و بهترینِ آن‌ها کسانی بودند که خیرخواهی‌شان بیشتر بود.
ما دو نوع نگاه به دیگران می‌توانیم داشته باشیم: یکی نگاه عیب‌یابی و برملا کردن عیوب، و دیگری نگاه رحمانی و پوشاندن و رفع عیب. نگاه شیطانی برای «مچ‌گیری» است و نگاه رحمانی برای «دست‌گیری». در الهی نامه گفته‌ایم : «الهی! شیطان مچ‌گیر است و تو دست‌گیر؛ بارالها ما را دست‌گیر دیگران قرار بده.»
در نصیحت، انسان عیب را می‌بیند و می‌شناسد و خوشحال است که آن را رفع کند. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «أَحَبُّ إِخْوَانِی مَنْ أَهْدَی إِلَیَّ عُیُوبِی»؛ محبوب‌ترین برادران من کسی است که عیوب مرا به من هدیه کند.
در همین رابطه، شخصی نزد آیت‌الله خوانساری رضوان الله تعالی علیه از فرد دیگری سعایت و بدگویی کرد که فلانی پشت سر شما صحبت کرده است. آیت‌الله خوانساری فرمودند: باید پولی به او بدهیم؛ چرا که او بهترین اعمالش را در پرونده ما ریخته است و نیاز به جایزه دارد؛ چرا که کسی که غیبت می‌کند، در حقیقت اعمال نیک خود را به کسانی می‌دهد که آن‌ها را دوست ندارد.
نصیحت کردن دیگران باید به عنوان یک «تکریم» صورت گیرد و نه «تنقیص»؛ چرا که برخی عیب‌ها اگر واقعیت داشته باشند، غیبت هستند و اگر واقعیت نداشته باشند، تهمت محسوب می‌شوند.
#اخلاق_اسلامی #پیامبر_اکرم_صلیاللهعلیهوآله #درس_اخلاق #آیت_الله_هادی_عباسی_خراسانی #حوزه_علمیه #قم #سبک_زندگی
