کلیات برنامه درسی آموزش حفظ، در مدارس حفظ قرآن کریم» ابلاغ شد

باشگاه خبرنگاران جوان - در راستای اجرای بند «الف» برنامه آموزشی و مالی دستورالعمل راه‌اندازی مدارس حفظ قرآن کریم و با استناد به نقشه راه سند تحول آموزش‌وپرورش، «کلیات برنامه درسی آموزش حفظ در مدارس حفظ قرآن کریم» توسط سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با همکاری معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش تهیه و برای مدت سه سال تحصیلی به شیوه آزمایشی ابلاغ شد.

این برنامه با هدف ایجاد یک مسیر تربیتی و آموزشی برای حرکت تدریجی و نظام‌مند دانش‌آموزان به سوی حفظ کامل قرآن کریم طراحی شده است. ارتقای سواد قرآنی با تأکید بر حفظ معنا‌محور، آموزش عملی و مستمر قواعد تجوید و قرائت صحیح، نهادینه‌سازی انس با قرآن و تبدیل حفظ آیات الهی از یک تکلیف آموزشی به یک عادت زیستی و معنوی و همچنین تقویت پیوند مدرسه با ظرفیت‌های قرآنی محله، از مهم‌ترین اهداف این برنامه عنوان شده است.

۱۸۰ ساعت آموزش قرآن در سال تحصیلی

بر اساس برنامه ابلاغی، در مدارس حفظ قرآن کریم هر هفته شش ساعت به برنامه آموزشی قرآن کریم افزوده می‌شود و با احتساب متوسط ۳۰ هفته آموزشی در سال، مجموع آموزش قرآن کریم به حدود ۱۸۰ ساعت می‌رسد. از این میزان، ۱۲۰ ساعت به حفظ ترتیبی قرآن کریم و ۶۰ ساعت به مرور و تثبیت محفوظات، درک معنای اجمالی و ارتقای مهارت‌های قرآنی از جمله صحت، فصاحت و تجوید قرائت اختصاص خواهد داشت.

در تدوین محتوای آموزشی، مسیر حفظ از انتهای قرآن کریم و به ترتیب جزءهای ۳۰، ۲۹، ۲۸، ۲۷ و ... پیش‌بینی شده و استفاده از مصاحف رایج ۶۰۴ صفحه‌ای با ۱۵ سطر در هر صفحه مورد تأکید قرار گرفته است. محتوای تعیین‌شده به‌صورت حداقلی و با در نظر گرفتن شرایط دانش‌آموزان ضعیف‌تر تنظیم شده و دانش‌آموزان مستعد می‌توانند با تشخیص و تأیید مربی حفظ، میزان محفوظات خود را افزایش دهند.

در عین حال، برنامه بر تناسب فرآیند حفظ با توان و استعداد دانش‌آموزان تأکید دارد و امکان پیگیری محفوظات به‌صورت هماهنگ با کلاس یا به شکل انفرادی با هماهنگی مربی پیش‌بینی شده است. همچنین تأکید شده است که اجرای برنامه باید به گونه‌ای باشد که انگیزه و رغبت دانش‌آموزان برای انس با قرآن کریم و حفظ آن افزایش یابد و از ایجاد دل‌زدگی و اضطراب جلوگیری شود.

فرایند هفت‌گانه برای حفظ و تثبیت محفوظات

در برنامه درسی مدارس حفظ قرآن کریم، فرایند حفظ اولیه در هفت گام شامل «صحیح‌خوانی»، «مشاهده دقیق متن»، «درک معنا»، «تقطیع»، «تکرار»، «حفظ‌خوانی» و «اتصال قطعات» تعریف شده است. در این فرایند، استفاده از قرائت صحیح و فصیح مدرس، فایل‌های صوتی استادان برجسته، هم‌خوانی و جمع‌خوانی و قرائت انفرادی دانش‌آموزان مورد توجه قرار گرفته و بر پیوند میان حفظ، فهم معنا و تثبیت محفوظات تأکید شده است.

برای مرور نیز دو حوزه «مرور محفوظات اخیر» و «مرور محفوظات گذشته» در نظر گرفته شده است؛ به‌گونه‌ای که وقفه میان حفظ و مرور به حداقل برسد. تلفیق روخوانی و حفظ‌خوانی، بهره‌گیری از استماع، کتابت، مباحثه و پرسش و پاسخ از جمله روش‌های پیشنهادی برای تثبیت و ارزشیابی محفوظات است.

ارزشیابی؛ سنجش صحت حفظ و درک معنا

یکی از بخش‌های برنامه به شیوه‌های ارزشیابی اختصاص دارد. در دوره ابتدایی، ارزشیابی حافظان قرآن کریم با تمرکز بر دو مؤلفه «صحت حفظ» و «درک معنای اجمالی» انجام می‌شود و عملکرد دانش‌آموز در سطوح توصیفی ارزیابی خواهد شد.

در دوره متوسطه اول نیز این دو مؤلفه محور ارزشیابی قرار دارند و ۹۰ درصد نمره آزمون به صحت حفظ و ۱۰ درصد به مفاهیم و درک معنا اختصاص می‌یابد. آزمون صحت حفظ به‌صورت شفاهی و با نمونه‌گیری از محفوظات برگزار می‌شود و میزان تسلط حافظ، صحت قرائت، استمرار حفظ و توانایی بازیابی محفوظات مورد سنجش قرار می‌گیرد. همچنین در بخش درک معنا، فهم ترجمه واژگان منتخب، عبارات قرآنی، پیام‌ها و مضامین آیات و توانایی بهره‌گیری از مفاهیم قرآن در زندگی مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.

در این برنامه همچنین تصریح شده است که کسب نکردن امتیاز یا حد نصاب قبولی در ارزیابی‌های حفظ قرآن، به‌تنهایی موجب الزام دانش‌آموز به انتقال به مدرسه‌ای دیگر نخواهد شد؛ بلکه مدرسه با هماهنگی والدین و استاد حفظ، ضمن شناسایی نیازها و نقاط ضعف دانش‌آموز، برنامه‌های مناسب برای ترمیم، تثبیت و تقویت محفوظات او را پیش‌بینی و اجرا خواهد کرد.

با ابلاغ این برنامه، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی گامی دیگر در جهت طراحی و اجرای برنامه‌ای منسجم برای آموزش حفظ قرآن کریم در مدارس برداشته است؛ برنامه‌ای که در کنار حفظ تدریجی آیات، بر فهم معنا، مهارت‌های قرآنی، تثبیت محفوظات و شکل‌گیری انس پایدار دانش‌آموزان با قرآن کریم تأکید دارد.

منبع: وزارت آموزش و پرورش