«پایا» روزانه ۶ هزار کیلومتر مربع تصویربرداری می‌کند/ گام بعدی، منظومه‌سازی ماهواره‌ای است
باشگاه خبرنگاران جوان ؛ پریزاد اقبالی - محرم غیاثوند، رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع (صاایران)، با تشریح روند توسعه صنعت فضایی کشور، از عبور ایران از مرحله تحقیقات و ورود به فاز صنعتی خبر داد و گفت: اکنون کشور در مسیر توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای قرار گرفته است.
غیاثوند با اشاره به پیشینه علمی دانشمندان ایرانی و مسلمان در حوزه نجوم اظهار کرد: نام ۱۳ دانشمند مسلمان بر روی دهانه‌های ماه ثبت شده است و این موضوع نشان‌دهنده سابقه علمی و تمدنی مسلمانان در حوزه نجوم است.
وی افزود: دانشمندانی مانند فرغانی، صوفی، خیام، خواجه نصیرالدین طوسی، الغ‌بیگ و غیاث‌الدین جمشید کاشانی نقش مهمی در توسعه علم نجوم و رصد‌های دقیق آسمانی داشته‌اند و رصدخانه‌هایی همچون مراغه و سمرقند از مراکز مهم علمی این حوزه بوده‌اند.
رئیس گروه فضایی صاایران با اشاره به روند توسعه صنعت فضایی ایران گفت: نخستین گام بومی کشور در این مسیر، پرتاب ماهواره «امید» در سال ۱۳۸۷ بود. این ماهواره ۲۵ کیلوگرمی در مدار حدود ۳۰۰ کیلومتری قرار گرفت و مأموریت آن حدود ۴۰ تا ۴۵ روز ادامه داشت.
غیاثوند ادامه داد: پس از آن، هدف کشور افزایش عمر عملیاتی ماهواره‌ها و ایجاد توانایی برای قرار دادن ماهواره‌های سنگین‌تر در مدار بود. در همین راستا نسل جدید ماهواره‌بر‌ها از جمله «سیمرغ» و «ذوالجناح» در وزارت دفاع و «قاصد» و «قائم-۱۰۰» در سپاه توسعه پیدا کردند.
وی با بیان اینکه صنعتی‌شدن صنعت فضایی تنها به ساخت ماهواره محدود نمی‌شود، تصریح کرد: در کنار ساخت ماهواره‌بر و ماهواره، توسعه سامانه‌های زمینی، زیرسیستم‌ها و صد‌ها هزار قطعه و مجموعه مورد نیاز نیز در دستور کار قرار گرفت تا کشور بتواند چرخه کامل ارائه خدمات فضایی را در اختیار داشته باشد.
ماهواره چمران؛ تجربه موفق ملاقات مداری
رئیس گروه فضایی صاایران با اشاره به مأموریت ماهواره «چمران» گفت: این ماهواره در ابتدای دولت فعلی با موفقیت پرتاب شد و برای نخستین بار در کشور، عملیات ملاقات مداری را انجام داد؛ به این معنا که دو جسم فضایی در مدار به یکدیگر نزدیک شدند.
غیاثوند افزود: ماهواره چمران حدود ۶۰ کیلوگرم وزن داشت و در فرآیند آماده‌سازی، به دلیل محدودیت‌های ابعادی ماهواره‌بر، اصلاحاتی برای سازگاری میان ماهواره و ماهواره‌بر انجام شد که در نهایت مأموریت با موفقیت به انجام رسید.
وی همچنین با اشاره به ضرورت همکاری میان مجموعه‌های مختلف کشور در پروژه‌های فضایی گفت: در پروژه چمران، پرتاب توسط سپاه انجام شد، ساخت ماهواره با همکاری وزارت دفاع و پژوهشگاه هوافضا صورت گرفت و شرکت‌های خصوصی و سازمان فضایی نیز در آن مشارکت داشتند.
ثبت رکورد حمل محموله ۳۰۰ کیلوگرمی با سیمرغ
غیاثوند ادامه داد: در دی‌ماه ۱۴۰۳، ماهواره‌بر سیمرغ توانست بزرگترین محموله فضایی کشور تا آن زمان به وزن ۳۰۰ کیلوگرم را در مدار ۳۰۰ کیلومتری قرار دهد. این محموله شامل ماهواره‌های تحقیقاتی و بلوک انتقال مداری «سامان» بود.
روایت غیاثوند از بحرانی که می‌توانست مأموریت «پایا» را متوقف کند
رئیس گروه فضایی صاایران در ادامه به مأموریت ماهواره «پایا» یا «طلوع ۳» اشاره کرد و گفت: این ماهواره که در قالب یک پرتاب سه‌گانه به فضا ارسال شد، نخستین ماهواره تصویربرداری عملیاتی کشور محسوب می‌شود.
وی افزود: تنها یک روز پیش از پرتاب، در جریان آزمایش‌های فنی روی ماهواره، نویزی در سامانه مشاهده شد. با پیگیری‌های انجام‌شده و هماهنگی با سازمان فضایی روسیه، تیم ایرانی توانست به ماهواره دسترسی پیدا کند و پس از بررسی‌های فنی مشخص شد که خود ماهواره سالم است و مشکل برطرف شد.
غیاثوند با اشاره به چالش دیگری که پس از پرتاب این ماهواره ایجاد شد، گفت: در زمان رهاسازی، ماهواره برخلاف حالت پایدار مورد انتظار، با سرعت زاویه‌ای بسیار بالا شروع به چرخش کرد؛ به‌گونه‌ای که سرعت چرخش آن به حدود ۲۰۰ درجه بر ثانیه رسید.
وی ادامه داد: در آن شرایط، احتمال از دست رفتن ماهواره بسیار بالا بود و حتی ارزیابی‌های فنی نشان می‌داد که بازیابی چنین ماهواره‌ای با این ابعاد و سرعت چرخش بسیار دشوار است. با این حال، تیم فنی تصمیم گرفت الگوریتم‌های خودکار را متوقف و فرآیند پایدارسازی را به صورت دستی آغاز کند.
رئیس گروه فضایی صاایران اظهار کرد: متخصصان طی ۱۰ روز تلاش مستمر توانستند ماهواره را به طور کامل پایدار کنند و آن را در جهت مناسب نسبت به زمین قرار دهند. با وجود نگرانی‌ها درباره آسیب دیدن دوربین و تجهیزات حساس ماهواره، نخستین تصاویر با موفقیت دریافت شد.
وی افزود: اکنون نزدیک به ۱۰ ماه است که ماهواره «پایا» روزانه بین ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع تصویربرداری می‌کند و این مأموریت با کیفیت مطلوب ادامه دارد.
گام بعدی؛ حرکت به سمت منظومه‌سازی ماهواره‌ای
غیاثوند در پایان با اشاره به چشم‌انداز صنعت فضایی کشور گفت: گام بعدی برای تکمیل فرآیند صنعتی‌شدن، حرکت به سمت «منظومه‌سازی ماهواره‌ای» است.
وی ابراز امیدواری کرد با تداوم فعالیت متخصصان و جوانان این حوزه، کشور در سال‌های آینده بتواند دستاورد‌های بزرگ‌تری در حوزه فضایی به دست آورد و مسیر خود را از توسعه ماهواره‌ها به سمت مأموریت‌های پیچیده‌تر فضایی ادامه دهد.
