شکارچیان رگ خواب

هادی نوروزی/ سردبیر

در دنیای دیجیتالِ امروز، ما در میانِ شبکه‌ای از محاسبات پیچیده زندگی می‌کنیم که فراتر از ابزارهای ارتباطی ساده، به «مدیران پنهانِ ذهن» تبدیل شده‌اند.

الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی، نه نیتِ انسانی دارند، نه ایدئولوژی سیاسی و نه منشِ اخلاقی؛ آن‌ها صرفاً مجموعه‌ای از کدهای ریاضی هستند که با دقتِ جراحی، «رگ خواب» انسان را شناسایی کرده‌اند. این ماشین‌های هوشمند، هدف‌شان نه انتقال حقیقت یا ترویج آگاهی، بلکه تنها یک چیز است: «جلب توجه و طولانی‌تر کردن زمانِ حضور مخاطب». برای این الگوریتم‌ها، انسان نه یک موجودِ خرد‌ورز، بلکه مجموعه‌ای از داده‌ها و واکنش‌های غریزی است که باید به شکلی بی‌پایان در چرخه تعامل نگه داشته شود. چالش بزرگ اینجاست که الگوریتم‌ها برای رسیدن به هدف خود، به شکلی ناخودآگاه، «تکنولوژیِ شوک» را انتخاب می‌کنند. آن‌ها دریافت کرده‌اند که محتواهایی که بر پایه ترس، خشم، غافلگیری و قطبی‌سازی بنا شده‌اند، بیشترین میزان تعامل را جلب می‌کنند. وقتی یک خبرِ تکان‌دهنده یا یک اظهارنظرِ تند و اعتراضی، بیش از یک تحلیلِ آرام و منطقی، «لایک» و «اشتراک‌گذاری» می‌گیرد، الگوریتم با قدرتِ بی‌رحمانه خود، آن محتوا را به صدرِ فیدِ مخاطب می‌راند. در این میان، اخلاق، حقیقت و تعادل، قربانیِ نرخِ تعامل می‌شوند. الگوریتم به دنبال محتوایی است که ما را «مسخ» کند، نه اینکه ما را «آگاه» سازد؛ محتوایی که ما را در وضعیتِ هیجانِ مداوم، خشمِ پیوسته یا ترسِ همیشگی نگه دارد تا هرگز از صفحه نمایش جدا نشویم. خطر اصلی، فرو رفتن در نوعی «هیپنوتیسمِ دیجیتال» است؛ وضعیتی که در آن، فرد بدون آنکه بداند، تحت تأثیرِ جهت‌دهیِ هوشمندانه، افکار و تصمیمات خود را از دست می‌دهد. وقتی الگوریتم با شناختِ نقاط ضعفِ روان‌شناختی ما، تنها محتوایی را به ما نشان می‌دهد که با پیش‌فرض‌های قبلی‌مان همسو است، ما در «اتاق‌های پژواک» محبوس می‌شویم.

در این حالت، حقیقت به حاشیه رانده شده و تنها نسخه‌های تند و افراطی از واقعیت، در ذهن ما بازتولید می‌شوند. مقابله با این سلطه، مستلزمِ بیداریِ جمعی و بازگشت به تفکرِ انتقادی است؛ ما باید یاد بگیریم که میانِ آنچه الگوریتم به ما «می‌خواهد ببیند» و آنچه واقعاً «وجود دارد»، تمایز قائل شویم، پیش از آنکه هویتِ انسانی‌مان در میانِ معادلاتِ بی‌روحِ ریاضی، کاملاً محو شود.