برنامه جامع مدیریت سیل گلستان احیا شود
مدیرعامل سابق شرکت آب منطقه‌ای گلستان با تأکید بر ضرورت بازگشت به برنامه جامع مدیریت سیل استان، خواستار اجرای کامل این برنامه و تخصیص اعتبارات مرتبط با سیلاب در چارچوب آن شد.
خبرگزاری فارس استان گلستان- بارش‌های شدید مهرماه در استان گلستان، به‌ویژه در مناطق شرقی و جنوب‌شرقی، بار دیگر خسارات ناشی از سیلاب را به صدر مسائل استان آورد؛ بارش‌هایی که به جان‌باختن دو نفر از هموطنان و وارد آمدن خسارات گسترده به بخش‌های مختلف منجر شد. این حوادث بار دیگر ضرورت توجه به اقدامات پیشگیرانه، مدیریت حوضه‌های آبریز و آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مقابله با سیلاب را یادآوری کرد.
در همین راستا، سید محسن حسینی، مدیرعامل سابق شرکت آب منطقه‌ای گلستان و کارشناس مسائل آب، در یادداشتی با اشاره به میزان بارش‌های اخیر، عوامل اصلی و تشدیدکننده سیلاب و جزئیات برنامه جامع مدیریت سیل استان، بر ضرورت بازگشت به این برنامه مصوب و تأمین اعتبارات مورد نیاز برای اجرای آن تأکید کرده است.
متن یادداشت
بارندگی شدید در تاریخ‌های ۱۸ و ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در استان گلستان، به‌ویژه در جنوب‌شرقی استان، که باعث فوت دو تن از هموطنان و ایراد خسارات فراوان شد، انگیزه‌ای شد تا چند کلمه‌ای را در باب لزوم بازگشت به برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان قلمی کنم.
بارندگی در مناطق مختلف، به‌ویژه در جنوب‌شرق استان، ظرف ۲ روز اتفاق افتاد که اغلب آن در روز ۱۸ و مقدار کمتری در تاریخ ۱۹ مهر به وقوع پیوست.
در بین ۱۱۲ ایستگاه باران‌سنجی اداره کل هواشناسی استان گلستان، حداکثر بارش در ایستگاه روستای قلعه‌قافه بالا از توابع شهرستان مینودشت به وقوع پیوست؛ ۱۴۷ میلی‌متر در ۱۸ مهر و ۱۴ میلی‌متر در ۱۹ مهر.
بر اساس بارش ثبت‌شده در ۱۱۲ ایستگاه متعلق به اداره کل هواشناسی و ۲۵ ایستگاه متعلق به شرکت آب منطقه‌ای استان، متوسط بارش استان در این ۲ روز، ۳۲ میلی‌متر، معادل ۷ درصد بارش نرمال کل سال در استان بود. یعنی تقریباً می‌توان گفت سهم بارش ۲۵ روز، ظرف ۲ یا ۱ روز اتفاق افتاد.
ایستگاه‌های دارای بیشترین بارش از نظر تقسیم‌بندی شهرستانی، به شرح زیر است: مینودشت در روستای قلعه‌قافه بالا با ۱۶۱ میلی‌متر، رامیان در روستای پاقلعه با ۱۴۵ میلی‌متر، گالیکش در روستای کیارام با ۱۰۴ میلی‌متر، علی‌آباد کتول در روستای زرین‌گل با ۱۰۰ میلی‌متر، گرگان در روستای جعفرآباد با ۱۰۰ میلی‌متر، آزادشهر در روستای وطن با ۶۶ میلی‌متر، کلاله در شهر فراغی با ۵۷ میلی‌متر، کردکوی در روستای درازنو با ۵۰ میلی‌متر، بندرگز در روستای لیوان شرقی با ۴۷ میلی‌متر، آق‌قلا در شهر آق‌قلا با ۴۳ میلی‌متر، مراوه‌تپه در روستای کریم‌ایشان با ۴۱ میلی‌متر، گمیشان در شهر سیمین‌شهر با ۳۵ میلی‌متر، گنبدکاووس در روستای آق‌آباد با ۳۳ میلی‌متر و ترکمن در شهر بندرترکمن با ۳۲ میلی‌متر.
ناگفته نماند که از ابتدای مهرماه سال جاری که سال آبی ۱۴۰۶-۱۴۰۵ آغاز شده است، بارش‌های شدیدی به وقوع پیوسته که چند مقایسه در این خصوص، نگاه بهتری در مدیریت آن می‌دهد.
بارش از ابتدا تا ۲۷ مهر ۱۴۰۵، به میزان ۷۳ میلی‌متر بوده است، در حالی که بارش از ابتدا تا ۲۵ مهر ۱۴۰۴، میزان ۳۴ میلی‌متر و بارش از ابتدا تا ۲۵ مهر طبق آمار درازمدت، ۳۶ میلی‌متر اندازه‌گیری شده است.
عوامل وقوع سیل به دو بخش «عوامل اصلی» و «عوامل تشدیدکننده» تقسیم می‌شوند.
افزایش بارش مهرماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۱۵ درصد و افزایش نسبت به مدت مشابه درازمدت ۱۰۳ درصد بوده است و بر اساس گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری گلستان، چندین دوره بارندگی‌های شدید و جریان یافتن سیل در مهرماه باعث بروز ۳ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان خسارت به حوزه‌های مختلف زیرساختی استان، به‌ویژه در مناطق شرقی شده است.
الف) عوامل اصلی وقوع سیل
دو پدیده تحت عناوین «شدت» و «مدت» بارش، عوامل اصلی وقوع سیل هستند.
زمانی که شدت بارش باران بیش از حد معمول باشد و یا بارش باران بیش از حد معمول تداوم یابد و یا هر دو پدیده یادشده توأمان اتفاق بیفتد، امکان وقوع سیل بالا می‌رود.
در استان گلستان، سیل‌ها معمولاً به دو بخش بهاره و تابستانه تقسیم می‌شوند.
در بارش‌های بهاره، شدت بارش معمولاً کم، ولی مدت‌زمان بارش طولانی است و گاهی با ذوب برف نیز همراه می‌شود. بارش‌های تابستانه، علیرغم مدت کم، به دلیل شدت زیاد، خسارات بیشتری به بار می‌آورند که سیل‌های این دو روز را می‌توان در زمره سیل‌های تابستانه محسوب کرد.
ب) عوامل تشدیدکننده سیل
عوامل تشدیدکننده سیل عبارت‌اند از: ساختار زمین‌شناسی، نوع خاک، جهت شیب، مقدار شیب و طول شیب هر حوضه آبریز، کاهش پوشش گیاهی، تغییر نامناسب کاربری اراضی در بالادست، فقدان یا نقص سیستم پایش و هشدار سیل، کاهش سطح مقطع رودخانه‌ها، حمل درخت و رسوبات توسط سیل، سازه‌ها و پل‌های احداثی روی رودخانه‌ها، به‌ویژه اگر غیراصولی ساخته شده باشند، هرگونه تجاوز به بستر و حریم رودخانه‌ها و ...
در سال‌های اخیر، به دلایل اقلیمی، وقوع سیل در جهان افزایش یافته است و استان گلستان نیز از این قاعده مستثنی نیست.
مقصود از ذکر مطالب فوق، یادآوری برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان و تأکید بر بازگشت به آن است.
تهیه برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان پس از وقوع سیل بزرگ سال ۱۳۸۰ در دستور کار کارگروه سیل استان قرار گرفت و با استفاده از پیشینه مطالعات و اجرا و همفکری گروه‌های مختلف کارشناسی تهیه و در سال ۱۳۸۵ به تصویب کارگروه تخصصی سیل استان و سپس شورای مدیریت بحران استان رسید.
در این برنامه جامع، وظایف همه دستگاه‌های اجرایی مرتبط با سیل در نظر گرفته شده و این برنامه با ۵ مؤلفه تدوین شده است که از جمله می‌توان به مدیریت حوضه‌های آبریز، کنترل فیزیکی سیل، آمادگی در مقابل سیل، مدیریت سیلابدشت و مدیریت بحران و مقابله با سیل اشاره کرد.
۱- مؤلفه مدیریت حوضه‌های آبریز (آبخیز)
مطالعه و اجرای طرح‌های آبخیزداری، عمده‌ترین زیرمجموعه‌های این مؤلفه است.
۲- مؤلفه کنترل فیزیکی سیل
این مؤلفه شامل مهندسی رودخانه و ساخت سدهاست که ذیلاً پیرامون آن توضیحاتی ارائه می‌شود:
۲-۱- مطالعه و اجرای طرح‌های مهندسی رودخانه
مطالعه و اجرای طرح‌های مهندسی رودخانه شامل ۸ پروژه است: نقشه‌برداری، تعیین حد بستر و حریم، علامت‌گذاری حد نهایی بستر، اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی، اخذ سند رودخانه‌ها، گشت‌های حفاظتی از رودخانه‌ها، لایروبی و اصلاح مسیر رودخانه‌ها، دیواره‌سازی و تثبیت بستر رودخانه‌ها از زیرمجموعه‌های مؤلفه کنترل فیزیکی سیل است.
۲-۲- ساخت سدهای مخزنی و تأخیری
با ساخت سدهای مخزنی و تأخیری می‌توان به کنترل سیلاب کمک شایانی کرد. لذا سدسازی نیز از زیرمجموعه‌های مهم مؤلفه کنترل فیزیکی سیل است.
۳- مؤلفه آمادگی در برابر سیل
در مؤلفه آمادگی در برابر سیل می‌توان به سیستم‌های هشدار سیل، انجام مانورهای مرتبط با تخلیه و جابه‌جایی مردم در زمان سیل، تعیین نقاط امن و آموزش همگانی اشاره کرد.
۴- مؤلفه مدیریت سیلابدشت
در مؤلفه مدیریت سیلابدشت نیز مواردی مانند بیمه سیل و مدیریت ریسک در کاربری اراضی مورد برنامه‌ریزی قرار می‌گیرند.
۵- مؤلفه مدیریت بحران و مقابله با سیل
مؤلفه مدیریت بحران و مقابله با سیل نیز مجموعه اقداماتی است که در زمان بحران باید مورد عمل دستگاه‌های مرتبط و مردم قرار گیرد.
با توجه به اینکه برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان با جزئیاتی همچون اعتبار مورد نیاز و زمان‌بندی اجرا، در سال ۱۳۸۵ به تصویب رسیده است، با گذشت حدود ۲۰ سال از تدوین آن، علیرغم اجرایی شدن بخش‌هایی از برخی مؤلفه‌های این برنامه جامع توسط دستگاه‌های اجرایی، به نظر می‌رسد لازم است ضمن توجه بیشتر و بازگشت به این برنامه توسط مدیران اصلی استان و مدیران بخشی کشور و استان و تأمین مناسب‌تر اعتبارات، هرگونه اعتبار مرتبط با موضوع سیل، در قالب برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان هزینه شود.
سید محسن حسینی (برساووش)
کارشناس مسائل آب
دستیار سابق استاندار گلستان در مدیریت یکپارچه منابع آب
مدیرعامل سابق شرکت آب منطقه‌ای گلستان
مدیرکل سابق دفتر امور شهری و شوراهای استانداری گلستان
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#گلستان
#آب
#سیلاب
#باران
