مسکن استیجاری از خرید ۱۰ هزار واحد تا ساخت ۷۵ هزار واحد/تلاش دولت برای کاهش فشار اجاره‌بها

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - وزارت راه و شهرسازی در حالی اجرای طرح مسکن استیجاری را با هدف حمایت از دهک‌های پایین درآمدی و زوج‌های جوان در دستور کار قرار داده است که بر اساس برنامه‌های اعلام‌شده، در مجموع ۸۵ هزار واحد مسکن استیجاری در قالب خرید و ساخت تأمین خواهد شد؛ از این تعداد، ۱۰ هزار واحد از طریق خرید واحدهای آماده و ۷۵ هزار واحد نیز از طریق ساخت در استان‌های مختلف احداث می‌شود.

طرح مسکن استیجاری در شرایطی به عنوان یکی از محورهای سیاستی دولت در حوزه مسکن دنبال می‌شود که افزایش هزینه‌های اجاره و دشواری دسترسی خانوارهای کم‌درآمد به مسکن ملکی، طی سال‌های گذشته، ضرورت استفاده از الگوهای جدید تأمین مسکن را پررنگ‌تر کرده است. 

مسکن استیجاری؛ جایگزینی برای سال‌ها انتظار خانه‌دار شدن

در همین رابطه فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی با اشاره به برنامه دولت برای توسعه مسکن استیجاری، اظهار کرد که با وجود قوانین و مقررات مربوط به این حوزه، طی بیش از ۲۰ سال گذشته دولت‌ها کمتر به سمت اجرای گسترده این سیاست حرکت کرده‌اند.

وی تأکید کرد: برای خانه‌دار کردن مردم، به‌ویژه دهک‌های پایین درآمدی و زوج‌های جوان، تنها مسیر، مالکیت مسکن نیست و مسکن استیجاری می‌تواند بخشی از نیاز سکونتی این گروه‌ها را پاسخ دهد.

به گفته وزیر راه و شهرسازی، در این طرح، واحدهای مسکونی برای دوره‌های چهار تا پنج‌ساله و با اجاره‌بهایی کمتر از نرخ بازار در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد؛ سیاستی که به‌ویژه می‌تواند برای دهک‌های یک تا پنج درآمدی، که با فشار بیشتری از محل هزینه‌های مسکن مواجه هستند، نقش حمایتی داشته باشد.

وی با اشاره به آغاز اجرای این برنامه گفت: پیش‌بینی اولیه دولت تأمین ۱۰ هزار واحد مسکن استیجاری بود، اما به دلیل مشکلاتی که به‌ویژه ناشی از جنگ و ضرورت بازسازی ایجاد شد، منابع لازم برای ۶ هزار واحد تأمین و ثبت‌نام آنها نیز در هفته دولت انجام شد.

وزیر راه و شهرسازی ابراز امیدواری کرد که بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، ظرف یکی دو ماه آینده ۶ هزار واحد مسکونی به زوج‌های جوانی که کمتر از پنج سال از زندگی مشترک آنها گذشته است، تحویل شود.

این اقدام به گفته وی، گام نخست در مسیر توسعه مسکن استیجاری است؛ مسیری که در مرحله بعد هدف‌گذاری آن به ساخت ۷۵ هزار واحد مسکونی افزایش یافته است.

هدف‌گذاری ساخت ۷۵ هزار واحد با مشارکت بخش خصوصی

وزیر راه و شهرسازی در گفت‌وگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران با اشاره به چشم‌انداز ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری، از برگزاری جلسات متعدد با انبوه‌سازان، توسعه‌گران و تسهیل‌گران خبر داد و گفت هدف این است که بخش خصوصی نیز به‌ویژه در بافت‌های فرسوده وارد این حوزه شود.

وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه اجرای این طرح شروع سختی دارد، تأکید کرد که این اقدام در صورت تداوم می‌تواند اثرگذار باشد. به گفته وی، گفت‌وگو با شهرداری‌ها نیز در این زمینه آغاز شده و اجرای طرح نیازمند پیگیری مستمر است تا متقاضیان در نهایت از مرحله ثبت‌نام به مرحله سکونت برسند.

 ۸۵ هزار واحد در مجموع؛ ۱۰ هزار واحد خریداری و ۷۵ هزار واحد ساخته می‌شود

علی نبیان، مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن، نیز با تشریح جزئیات برنامه مسکن استیجاری اعلام کرد که در این حوزه دو حکم قانونی در نظر گرفته شده و در مجموع ۸۵ هزار واحد مسکن استیجاری در دستور کار وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است.

به گفته وی، بر اساس ماده ۶، حدود ۱۰ هزار واحد مسکونی خریداری خواهد شد. فرآیند خرید این واحدها توسط ادارات کل راه و شهرسازی استان‌ها انجام می‌شود و واحدهای خریداری‌شده به زوج‌های جوان، به‌ویژه زوج‌هایی که برای نخستین‌بار تشکیل زندگی داده‌اند، اختصاص خواهد یافت.

نبیان ادامه داد: بر اساس ماده ۸، ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری در دستور کار قرار گرفته است. زمین مورد نیاز برای ساخت این واحدها یا از سوی سازمان ملی زمین و مسکن تأمین می‌شود یا سرمایه‌گذاران بخش خصوصی زمین مورد نیاز را فراهم خواهند کرد.

بر این اساس، ساخت ۷۵ هزار واحد قرار است به صورت تفکیک استانی در اختیار ادارات کل راه و شهرسازی قرار گیرد تا فرآیند ساخت‌وساز آنها متناسب با ظرفیت و نیاز هر استان دنبال شود.

 تأمین منابع از فروش خانه‌های سازمانی و واحدهای دولتی

یکی از محورهای مهم اجرای این برنامه، نحوه تأمین منابع مالی آن است. مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن اعلام کرد منابع مورد نیاز برای اجرای طرح از محل فروش واحدهای دولتی و خانه‌های سازمانی که طی سال‌های گذشته در اختیار برخی افراد بوده است، تأمین خواهد شد.

به گفته نبیان، بخشی از این واحدها تخلیه شده، بخشی در حال تخلیه است و در مواردی که هنوز تخلیه انجام نشده باشد، فرآیندهای قانونی برای تعیین تکلیف آنها در حال پیگیری است.

وی افزود: بخش قابل توجهی از این واحدها تخلیه و تحویل شده و اکنون در حال طی مراحل مزایده برای فروش هستند. تعدادی دیگر نیز مراحل مربوط به تخلیه و تحویل را پشت سر می‌گذارند.

مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن تأکید کرد: در مواردی که واحدی همچنان تخلیه نشده باشد، فرآیند تخلیه از طریق مراجع قضایی دنبال خواهد شد تا این واحدها نیز تعیین تکلیف شوند و منابع حاصل از فروش آنها برای اجرای برنامه مسکن استیجاری اختصاص یابد.

 نقش بنیاد مسکن در اجرای طرح

در کنار وزارت راه و شهرسازی و سازمان ملی زمین و مسکن، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی نیز وارد اجرای طرح مسکن استیجاری شده است.

مهدی هدایت، معاون مسکن شهری بنیاد مسکن، با اشاره به تصویب طرح مسکن استیجاری در شورای عالی مسکن در سال گذشته، گفت بنیاد مسکن با توجه به مشکلات مستأجران کم‌درآمد در تأمین هزینه‌های اجاره، سومین جبهه کاری خود را در حوزه کمک به تأمین مسکن اقشار ضعیف جامعه تعریف کرده است.

وی افزود:بخشی از حدود ۱۱ هزار واحد مسکونی فاز نخست مسکن استیجاری که وزارت راه و شهرسازی از طریق تملک واحدهای آماده و عرضه آنها به دهک‌های یک تا شش درآمدی دنبال می‌کند، توسط بنیاد مسکن تأمین شده است.

او گفت:بنیاد مسکن همچنین در فاز دوم طرح که ظرفیت ساخت ۷۵ هزار واحد مسکونی اجاره‌ای ویژه زوج‌های جوان فاقد مسکن را دربرمی‌گیرد، مشارکت خواهد داشت.

بر اساس این برنامه، پس از ساخت واحدهای مسکونی، این واحدها برای حداکثر پنج سال و با نرخ‌های حمایتی در اختیار مستأجران دهک‌های پایین قرار می‌گیرد.

 اجرای استانی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی

اجرای طرح مسکن استیجاری در قالب دستورالعمل‌های مواد ۶، ۷ و ۸ وزارت راه و شهرسازی و با مدیریت سازمان ملی زمین و مسکن در حال انجام است و قرار است ظرفیت‌های استانی نقش مهمی در پیشبرد این برنامه داشته باشند.

امینی، عضو هیئت‌مدیره سازمان ملی زمین و مسکن، بر اجرای دقیق دستورالعمل مشارکت و طرح‌های مشارکتی تأکید کرد و گفت رعایت این دستورالعمل نباید تنها به پروژه‌های مسکونی محدود شود، بلکه در پروژه‌های غیرمسکونی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

به گفته وی، این رویکرد می‌تواند ضمن کمک به تأمین منابع پایدار، زمینه مولدسازی و ارزش‌آفرینی در اراضی تحت مالکیت سازمان را فراهم کند.

او از استان‌ها خواست متناسب با ظرفیت‌ها و اقتضائات خود، ایده‌ها و پیشنهادهای مناسب ارائه کنند تا امکان استفاده از این ظرفیت‌ها در هر استان فراهم شود.

وی همچنین فعال نگه داشتن طرح‌های آماده‌سازی، تأمین خدمات زیربنایی و روبنایی پروژه‌های مسکونی و استفاده از ظرفیت عامل چهارم را از دیگر محورهای مهم برای پیشبرد برنامه‌های اجرایی استان‌ها عنوان کرد.

 آیا مسکن استیجاری می‌تواند فشار بازار اجاره را کاهش دهد؟

گسترش مسکن استیجاری را می‌توان تغییر رویکردی مهم در سیاست‌های مسکن دانست؛ چرا که بخش قابل توجهی از سیاست‌های مسکن طی سال‌های گذشته بر افزایش مالکیت متمرکز بوده، در حالی که بخشی از خانوارها، به‌ویژه زوج‌های جوان و دهک‌های پایین، در کوتاه‌مدت امکان ورود به بازار خرید را ندارند.

در چنین شرایطی، تأمین واحدهای اجاره‌ای با نرخ حمایتی می‌تواند یک راه‌حل میانی ایجاد کند؛ به این معنا که خانوار به جای سال‌ها انتظار برای تأمین آورده و خرید خانه، در یک دوره مشخص از مسکن مناسب با اجاره کمتر از نرخ بازار استفاده کند.

البته موفقیت این سیاست به میزان تحقق ساخت ۷۵ هزار واحد، سرعت تأمین زمین و منابع مالی، ورود واقعی بخش خصوصی، همکاری شهرداری‌ها و مهم‌تر از همه، نحوه تعیین و تثبیت اجاره‌بهای حمایتی وابسته است.