کشف متانول سنگین در فضا
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - تلسکوپ آلما (ALMA) سیگنالی از مولکول CD₃OD را در نزدیکی پیش‌ستاره IRAS۴A۲ در «ابر مولکولی برساووش» (Perseus Molecular Cloud) که در فاصله ۱۰۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد ثبت کرد. این نخستین کشف تأییدشده از این نوع به شمار می‌رود.
متانول، به عنوان ساده‌ترین نوع الکل، نقشی کلیدی در تشکیل مواد آلی در فضا ایفا می‌کند. اگرچه الکل‌های پیچیده‌تری مانند ایزوپروپانول نیز در سامانه‌های ستاره‌ای بسیار جوان یافت می‌شوند، اما این فرایند با مولکول CH₃OH آغاز می‌شود؛ این مولکول می‌تواند به‌آرامی با اتم‌های کربن، اکسیژن و هیدروژنِ موجود بر روی ذرات غبار واکنش داده و مولکول‌هایی با ابعاد بزرگ‌تر و پیچیده‌تر تشکیل دهد.
هنگامی که ستاره روشن شده و شروع به گرم کردن محیط پیرامون خود می‌کند، این مولکول‌ها به صورت گاز آزاد می‌شوند. از آن لحظه به بعد، می‌توان ردپای آنها را با استفاده از تلسکوپ‌های رادیویی نظیر «آرایه بزرگ میلی‌متری/زیرمیلی‌متری آتاکاما» (آلما) شناسایی کرد.
مولکول‌های دوتریوم‌دار (مولکول‌هایی که حاوی دوتریوم هستند) در مطالعه مسیر‌های شیمیاییِ تشکیل مواد آلی در فضا از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند، زیرا تنها در شرایط بسیار سردی شکل می‌گیرند که مشخصه مراحل اولیه تشکیل ستاره است.
سیلویا اسپتزانو، اخترفیزیکدان موسسه فیزیک فرازمینی ماکس پلانک و از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید: «دوتریوم‌دار شدن به ما امکان می‌دهد تا تکامل شیمیایی مولکول‌ها را در حین شکل‌گیری ستارگان و سیارات ردیابی کنیم. با درک شیمیِ این مولکول‌ها، سرانجام می‌توانیم مسیر حرکت مولکول‌های پیچیده را از ابر‌های میان‌ستاره‌ای تا سامانه‌های سیاره‌ای بازسازی کنیم.»
در چارچوب برنامه COMPASS آلما (که به مطالعه مولکول‌های آلی پیچیده در پیش‌ستاره‌ها از طریق بررسی‌های طیفی می‌پردازد)، یازده سامانه ستاره‌ای جوان مورد رصد قرار گرفتند. یکی از این موارد، پیش‌ستاره IRAS۴A۲ بود که در فاصله تقریبی ۱۰۰۰ سال نوری در ابر مولکولی برساووش واقع شده است. درست در همین مکان بود که برای نخستین بار، امضای قطعی متانول کاملاً دوتریوم‌دار (CD₃OD) کشف شد.
در مجموع، پروژه COMPASS بسیار پربار بوده است؛ به‌طوری که علاوه بر این پژوهش، شش مقاله علمی دیگر نیز در این زمینه منتشر شده است. این موارد شامل آثاری است که به جزئیات کشف سایر مولکول‌های آلی می‌پردازند، و همچنین مطالعاتی که روش‌های تحلیل طیف‌های پهن‌باند زیرمیلی‌متری پیش‌ستاره‌ها را با هدف یافتن ترکیبات جدید توصیف می‌کنند.
منبع: Naukatv.ru
