نیمه شعبان؛ شبی که باید قدر بدانیم

باشگاه خبرنگاران جوان - شب نیمه شعبان در راه است که منجی عالم بشریت حضرت مهدی موعود (عج) در سحرگاه چنین شبی دیده به جهان گشودند و عالم بشریت را با وجودشان منور کردند. نیمه ماه شعبان‌المعظم اگرچه قدر و قیمت و شرافتش را وام‌دار مولود خجسته‌ای همچون امام زمان (عج) است، اما همه عظمت آن در این میلاد پرنور و سرور خلاصه نشده بلکه در تقویم عبادی مؤمنان نیز از جایگاه و مرتبه والایی برخوردار است؛ بنابراین عاشقان و شیفتگان ذات اقدس الهی منتظر فرصت‌ها و فضیلت‌های شب و روز ۱۵ شعبان می‌مانند تا حداکثر بهره معنوی را ببرند و توشه‌ای برای سعادت دنیا و آخرت خویش برچینند.

امشب شب نیمه شعبان است و همین، بهانه‌ای شد تا در گفت‌و‌گو با یک کارشناس مذهبی در خصوص ارزش و فضیلت این شب و اعمالی که مؤمنان هوشمند می‌توانند انجام دهند، بیشتر آگاه شویم. حجت‌الاسلام زمانی، مسئول اسبق حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی، حاکم شرع اداره امور اراضی استان و کارشناس و فعال دینی در استان، به پرسش‌های ما پاسخ داده است.

* در خصوص قدر و منزلت شب نیمه شعبان بیشتر توضیح دهید.

شب نیمه شعبان شبی مبارک و پرفضیلت بوده و از این حیث در معارف دینی با شب قدر مقایسه می‌شود لذا اعمال و فضیلت‌هایی که درباره شب قدر گفته شده در خصوص شب نیمه شعبان نیز صادق است و شباهت‌های فراوان دارد، خاصه احیای شب نیمه شعبان و تلاوت قرآن کریم در معارف روایی بسیار سفارش شده است. در روایاتی هم که در منابع شیعی و اهل سنت نقل شده فضیلت‌های بسیاری برای شب‌زنده‌داری و گذران این شب و البته روز نیمه شعبان به عبادت و راز نیاز ذکر شده است.

این سفارش‌ها نسبت به احیای شب نیمه شعبان تمثیل زیبایی را یادآور می‌شود ناظر بر اینکه مؤمنان و عاشقان و شیفتگان مکتب قرآن و اهل بیت (ع) برای رسیدن به صبح وصال موعود باید شب هجران را با خدا بیدار بمانند و با عبادت پروردگار طی کنند تا به صبح وصال برسند. تا زمانی که انسان منتظر، ثانیه‌ها و ساعات عمرش را در مسیر کسب معرفت و صلاح طی نکند نمی‌تواند شاهد ظهور مصلح موعود باشد.

* برخی از روایات مشهور ناظر بر فضیلت شب و روز نیمه شعبان را ذکر کنید.

روایات در این خصوص فراوان‌اند از جمله نقل است که نبی مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) همه ساله در این شب‌ها سر از سجده بر نمی‌داشتند و اذکاری در راز و نیاز با خدا می‌گفتند که در متون دینی موجود است. پیامبر (ص) در شب نیمه شعبان از سوی جبرائیل به بقیع دعوت شدند و این پیام را دریافت کردند که «سرت را بلند کن! امشب در‌های آسمان گشوده می‌شوند، در‌های رحمت باز می‌گردند و همه در‌های خشنودی، آمرزش، بخشش، بازگشت، روزی، نیکی و بخشایش نیز گشوده می‌شوند. خداوند در این شب به تعداد مو‌ها و پشم‌های چارپایان، بندگانش را از آتش جهنم، آزاد می‌کند. امشب خداوند زمان‌های مرگ را ثبت و روزی‌های یک سال را تقسیم می‌کند و همه آنچه را که در طول سال واقع می‌شود نازل می‌سازد».

امیرالمومنین علی (ع) نیز در فضیلت این شب فرمودند: «قسم به کسی که جان علی در دست اوست همه امور نیک و بدی که بر بندگان جاری می‌شود، از شب نیمه شعبان تا پایان سال در این شب تقسیم می‌شود. هیچ بنده‌ای نیست که این شب را احیا دارد و در آن دعای خضر بخواند، مگر آن که دعای او اجابت شود.»

امام صادق (ع) نیز بر فضیلت این شب تأکید کردند و فرمودند: «این شب شبی است که خداوند آن را برای ما خاندان قرار داده است، همچنان که شب قدر را برای پیامبر ما قرار داده است. پس بر دعا و ثنای بر خداوند تعالی بکوشید، که هر کسی در این شب صد مرتبه خداوند را تسبیح گوید، صد مرتبه حمدش را بر زبان جاری سازد، صد مرتبه زبان به تکبیرش گشاید و صد مرتبه ذکر یگانگی (لااله الاالله) او را به زبان آورد، خداوند از سر فضل و احسانی که بر بندگانش دارد، همه گناهانی را که او انجام داده بیامرزد و درخواست‌های دنیوی و اخروی او را برآورده سازد، چه درخواست‌هایی که برخداوند اظهار کرده و چه درخواست‌هایی که اظهار نکرده و خداوند با علم خود بر آنها واقف است.»

* از دیدگاه معارف دینی، چرا شب نیمه شعبان را همتای شب قدر دانسته‌اند؟

در پاسخ به چرایی همتا بودن این شب با لیلة‌القدر، آیت‌الله جوادی آملی به حدیثی از امام محمد باقر (ع) استناد می‌کنند که در پاسخ پرسشی درباره فضیلت شب نیمه شعبان فرمودند: با فضیلت‌ترین شب پس از لیلة القدر شب نیمه شعبان است که خداوند در این شب فضل خویش را بر بندگانش ارزانی می‌دارد و با منّ و کرم الهی آنان را می‌آمرزد، پس برای نزدیکی به خدای سبحان در این شب بکوشید، چون خداوند سوگند یاد کرده است که هیچ سائلی را تا وقتی که امر ناپسند و گناهی نخواسته است، محروم نگرداند.

نکته دیگر اینکه، در چنین شبی مقدر بوده که وجود مبارک منجی عالم بشریت و امام معصوم (ع) دیده به جهان باز کنند و امام (ع) درواقع تجسم عملی قرآن کریم هستند؛ لذا همانطور که ظرف شب قدر به واسطه نزول قرآن کریم قدر و منزلت یافته و متعالی شده، شب نیمه شعبان نیز به واسطه میلاد امام معصوم (ع) که قرآن مجسم و معادل قرآن هستند، فضیلت یافته و همپا و همتای شب قدر شده است.

در این راستا باید بر حقیقت پیوند ناگسستنی قرآن کریم و اهل بیت (ع) نیز تأکید کنم که در حدیث ثقلین به ما رسیده است. امام معصوم (ع) برای معرفی خودشان از قرآن کمک می‌گیرند و برای شناساندن قرآن از حقیقت خودشان سخن می‌گویند، زیرا هیچ‌یک را بدون دیگری نمی‌توان کامل شناخت.

* با توجه به در پیش داشتن میلاد منجی موعود (عج) آیا نکته خاصی نسبت به چگونگی پربار شدن این محافل و جشن‌ها در این عید مبارک دارید؟

بله در این ایام شاهد حال و هوای پرشور و نشاط شهر‌ها و روستا‌ها هستیم که با ریسه‌بندی و چراغانی اماکن و معابر، منازل و محلات و حتی بازار، و پخش شیرینی و نذری‌های مختلف در مواکب یا مساجد و ... فضای خاصی را ایجاد کرده است.

خوب است در کنار تمام این کار‌ها که لازم و ضروری است ساعاتی نیز با خودمان خلوت کنیم و درباره مهدویت و انتظار کسب معرفت داشته باشیم. در این خصوص جملاتی را از کتاب مهدی موعود به قلم آیت‌الله جوادی آملی نقل می‌کنم که می‌فرمایند: در چنین روز‌هایی خجسته سزاست به اموری پرداخته شود که رشد و تکامل فهم و عقل انسان‌ها و منتظران آن حضرت را تأمین می‌کند. آنجا که تلاش برای فهم و رشد عقل صورت می‌گیرد، شایسته بزرگداشت عید میلاد حجت بن الحسن (عج) و جایگاه اهل انتظار است. روشن است که هر مؤمن منتظری باید اهل پیوند با خداوند بزرگ باشد و برای درونی کردن و استقرار صفاتی همچون توفیق طاعت، دوری از معصیت، نیت خالصانه و شناخت و درک محرمات الهی در خویش تلاش کند.

منبع: مهر