وحید خراسانی؛ از مکتب نجف تا قله مرجعیت شیعه

آیتاللهالعظمی حسین وحید خراسانی، از مراجع برجسته جهان تشیع و استادان نامدار حوزههای علمیه، پس از دههها فعالیت علمی و دینی، تدریس در حوزههای نجف و قم، تربیت شاگردان برجسته و ترویج معارف اهلبیت(ع)، ۲۶ آبان ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت و آثار علمی و خدمات گستردهای از خود به یادگار گذاشت.
خبرگزاری فارس _ قم،آیتاللهالعظمی حسین وحید خراسانی، از مراجع برجسته و تأثیرگذار جهان تشیع، پس از عمری تحصیل، تدریس، تحقیق و ترویج معارف قرآن و اهلبیت (ع)، در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت؛ عالمی که بخش مهمی از عمر خود را در مسیر اعتلای علوم دینی، تربیت نسلهای متعدد از طلاب و پاسداشت شعائر اسلامی سپری کرد و آثار علمی و فعالیتهای مذهبی متعددی از خود به یادگار گذاشت.
آیتاللهالعظمی حسین وحید خراسانی از شخصیتهای برجسته علمی و فقهی حوزههای علمیه شیعه بود که سالها حضور در محضر استادان نامدار حوزه نجف و مشهد، تدریس دروس عالی حوزوی و تربیت شاگردان برجسته، جایگاه ویژهای برای او در میان عالمان و فضلای حوزههای علمیه رقم زد.
این مرجع فقید در طول سالیان متمادی فعالیت علمی خود، علاوه بر تدریس فقه و اصول، به تبیین معارف قرآن کریم و روایات اهلبیت عصمت و طهارت(ع) پرداخت و با تأسیس و حمایت از مراکز علمی، فرهنگی و خدماتی، زمینه فعالیتهای گستردهتری را در عرصه دینی فراهم کرد.
از مشهد مقدس تا حوزه علمیه نجف
حسین وحید خراسانی در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی در مشهد مقدس دیده به جهان گشود، وی از دوران نوجوانی به فراگیری علوم دینی علاقهمند شد و تحصیلات حوزوی خود را با آموختن ادبیات عرب و مقدمات علوم اسلامی آغاز کرد.
او ادبیات عرب را نزد شیخ محمدتقی نیشابوری فراگرفت و در ادامه از محضر استادانی همچون شیخ محمد نهاوندی، آقابزرگ اشرفی شاهرودی و میرزا احمد کفایی بهره برد.
وحید خراسانی پس از گذراندن مراحل مقدماتی و سطح، در درس خارج فقه و اصول استادانی همچون میرزا مهدی اصفهانی، میرزا مهدی آشتیانی و هاشم قزوینی حضور یافت و مسیر علمی خود را با بهرهگیری از محضر عالمان برجسته ادامه داد.
یکی از مقاطع مهم زندگی علمی وی، دریافت اجازه اجتهاد از آیتالله سید محمد حجت کوه کمری بود،این اجازه در سال ۱۳۲۷ هجری شمسی و پس از گفتوگویی علمی میان آن دو صادر شد.
حضور در نجف و بهرهگیری از محضر مراجع بزرگ
آیتالله وحید خراسانی در ۲۷ سالگی راهی نجف اشرف شد تا در یکی از مهمترین مراکز علمی جهان تشیع، تحصیلات عالی حوزوی خود را ادامه دهد.
وی در نجف از محضر استادان بزرگی همچون آیات عظام سید عبد الهادی شیرازی، سید محسن حکیم و بهویژه سید ابوالقاسم خویی بهره برد و از شاگردان برجسته مکتب علمی آیتالله خویی به شمار میرفت.
حضور در درس خارج اصول و فقه استادان نامدار نجف، نقش مهمی در شکلگیری شخصیت علمی و فقهی او داشت. همچنین از سید محمود حسینی شاهرودی و سید محمدهادی میلانی بهعنوان دیگر استادان وی یاد شده است.
وحید خراسانی پس از سالها تحصیل و تحقیق، فعالیت علمی و تدریس خود را در نجف آغاز کرد و بهتدریج به یکی از استادان شناختهشده حوزه علمیه این شهر تبدیل شد.
مهاجرت به ایران و سالها تدریس در حوزه علمیه قم
آیتالله وحید خراسانی پس از حدود ۱۲ سال تدریس در نجف اشرف، در سال ۱۳۹۰ قمری به ایران بازگشت و با درخواست جمعی از طلاب و علمای مشهد، مدتی در این شهر به تدریس علوم حوزوی پرداخت.
وی پس از آن به قم مهاجرت کرد و فعالیت علمی خود را در حوزه علمیه این شهر ادامه داد.
درسهای خارج فقه و اصول او در مسجد اعظم قم از مجالس علمی پرجمعیت حوزه علمیه به شمار میرفت و شمار قابلتوجهی از طلاب، فضلا و پژوهشگران علوم دینی در این جلسات حضور مییافتند.
شیوه تدریس، دقت در مباحث فقهی و اصولی و توجه به منابع روایی، از ویژگیهای شناختهشده فعالیت علمی او بود. جلسات درس وی طی سالیان طولانی، زمینه تربیت و پرورش شاگردان متعددی را فراهم کرد.
تدریس خارج فقه و اصول آیتالله وحید خراسانی از سال ۱۳۹۷ به دلیل کسالت و کهولت سن متوقف شد؛ بااینحال، جایگاه علمی و آثار بهجامانده از سالها تدریس و تحقیق او همچنان موردتوجه محافل حوزوی قرار داشت.
شاگردانی که در حوزه علمیه صاحب جایگاه شدند
یکی از بخشهای مهم کارنامه علمی آیتالله وحید خراسانی، تربیت شاگردان و پرورش عالمان و استادان حوزههای علمیه است.
در طول سالیان تدریس وی، شخصیتهای متعددی در محضر او به فراگیری علوم دینی پرداختند که برخی از آنان بعدها در جایگاههای علمی و حوزوی شناخته شدند.
از جمله شاگردان وی میتوان به آیات و حججاسلام محمدمهدی شبزندهدار، سید علی میلانی، سید محمدرضا مدرسی یزدی، سید محمدکاظم مدرسی یزدی، سید محمدجواد علوی بروجردی و صادق آملی لاریجانی اشاره کرد.
سید مجتبی حسینی خامنهای و محسن وحید خراسانی نیز در شمار افرادی معرفی شدهاند که از محضر علمی وی بهره بردهاند.
حضور این تعداد از شاگردان و استمرار فعالیتهای آموزشی او، از جایگاه ویژه درس خارج وی در میان دروس حوزه علمیه قم حکایت دارد.
تأکید ویژه بر تعظیم شعائر و احیای عزاداری اهلبیت(ع)
از ویژگیهای برجسته شخصیت دینی آیتالله وحید خراسانی، اهتمام ویژه به تعظیم شعائر اسلامی و ترویج فرهنگ عزاداری برای اهلبیت عصمت و طهارت (ع) بود.
وی همواره بر برگزاری باشکوه مراسم سوگواری در ایام محرم و صفر تأکید داشت و در کنار آن، احیای مراسم عزاداری شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، امیرالمؤمنین امام علی (ع) و امام جعفر صادق(ع) را موردتوجه قرار میداد.
تأکید بر برپایی دستههای عزاداری در ایام فاطمیه و حضور شخصی در برخی از این مراسمها، از جلوههای شناختهشده اهتمام او به شعائر مذهبی بود.
این مرجع فقید معتقد بود که پاسداشت مقام اهلبیت (ع) باید در جامعه اسلامی زنده و پویا باقی بماند و عزاداری برای خاندان پیامبر اکرم(ص) از جایگاه ویژهای در فرهنگ دینی شیعه برخوردار است.
در همین راستا، وی در سالهای مختلف با حضور در مراسم عزاداری و سخنرانیهای مذهبی، بر ضرورت احیای شعائر اهلبیت (ع) تأکید میکرد.
نقشآفرینی در تعطیلی سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)
یکی از اقدامات اثرگذار آیتالله وحید خراسانی در زمینه پاسداشت شعائر مذهبی، پیگیری موضوع تعطیلی رسمی سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) بود.
وی در سال ۱۳۷۹ هجری شمسی در دیدار با سید محمد خاتمی، رئیسجمهور وقت، درخواست کرد سالروز شهادت حضرت زهرا(س) در تقویم رسمی کشور بهعنوان تعطیل عمومی ثبت شود.
این پیشنهاد پس از طرح در هیئت دولت و طی مراحل قانونی، در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و زمینه تعطیلی رسمی این مناسبت مذهبی در کشور فراهم شد.
این موضوع از جمله اقدامات ماندگار وی در زمینه توجه به جایگاه حضرت فاطمه زهرا (س) و گسترش فرهنگ فاطمی در جامعه به شمار میرود.
تأکید بر حفظ شعائر حسینی و مقابله با بدعتها
آیتالله وحید خراسانی در کنار تأکید بر گسترش عزاداری امام حسین(ع)، نسبت به حفظ اصالت شعائر حسینی و جلوگیری از ورود رفتارهای خلاف مبانی دینی و بدعتآمیز نیز حساسیت داشت.
وی عزاداری برای سیدالشهدا(ع) را از مهمترین جلوههای تعظیم شعائر میدانست و بر ضرورت حفظ شأن و جایگاه این مراسم تأکید میکرد.
از نگاه او، محبت و ارادت به اهلبیت(ع) باید در چارچوب آموزههای اصیل دینی و روایات معتبر بیان شود و نباید رفتارها و عبارتهای نادرست به نام عزاداری و محبت اهلبیت(ع) ترویج شود.
تأسیس مراکز علمی، فرهنگی و خدماتی
فعالیتهای آیتالله وحید خراسانی تنها به تدریس و مباحث علمی محدود نبود و تأسیس مراکز آموزشی، پژوهشی و خدماتی نیز بخش دیگری از کارنامه وی را تشکیل میداد.
پژوهشگاه علوم و معارف اسلامی خاتمالنبیین (ص) از جمله مجموعههایی است که باهدف تبیین، نشر و دفاع از معارف قرآن کریم و اهلبیت(ع) تأسیس شد.
مدرسه فقهی امام باقرالعلوم(ع) نیز باهدف جذب و تربیت طلاب مستعد در عرصه فقه و اصول و تقویت مبانی علمی و اعتقادی فعالیت خود را آغاز کرد.
مؤسسه احیای امر حضرت امیرالمؤمنین(ع) باهدف تکریم و دستگیری از نیازمندان و ارائه خدمات به اقشار نیازمند در شهرهای مختلف فعالیت داشته است.
همچنین موکب مدرسه امیرالمؤمنین (ع) در مسیر نجف به کربلا و در عمود ۹۹۸ باهدف خدمترسانی به زائران اربعین حسینی و شرکتکنندگان در مناسبتهای مذهبی راهاندازی شد.
مدرسه علمیه حضرت فاطمه زهرا (س) درکرمان، مدرسه نقد و فرق ادیان درمشهد، مدرسه علمیه امیرالمؤمنین (ع) درنجف اشرف و مرکز علوم اسلامی خاتمالنبیین (ص) در جاکارتای اندونزی نیز از دیگر مجموعههای علمی و آموزشی مرتبط با فعالیتهای وی به شمار میروند.
آثار علمی و تألیفات؛ میراث مکتوب یکعمر تحقیق
آیتالله وحید خراسانی در کنار سالها تدریس و تربیت شاگردان، آثار متعددی در حوزه فقه، اصول، اعتقادات و معارف اسلامی از خود به یادگار گذاشت.
بخشی از این آثار تألیفات مستقیم او و بخشی دیگر حاصل تقریرات درسها و گردآوری بیانات علمی و مذهبی وی است.
از جمله آثار منتشرشده او میتوان به توضیحالمسائل، شرح بر شرایعالاسلام، حاشیه بر مکاسب محرمه، حاشیه بر عروةالوثقی، حاشیه بر کفایه، آشنایی با اصولدین، احکام مهاجران و مناسک حج اشاره کرد.
همچنین آثاری همچون مصباحالهدی، حلقه وصل رسالت و امامت،ریحانة رسولالله(ص)، فدک نحله خاتم(ص)، نفس نفیس خاتمیت و «إنّ الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة» در شمار آثار مرتبط با مباحث علمی و معارف اهلبیت (ع) قرار دارند.
انتشارات مدرسه امام باقرالعلوم(ع) وابسته به دفتر وی، مسئولیت انتشار مجموعهای از آثار و تألیفات مرتبط با این مرجع را برعهده داشته است.
دیدگاههای علمی و دینی
آیتالله وحید خراسانی در مباحث علمی و حوزوی، بر استقلال حوزههای علمیه،جایگاه مرجعیت و ضرورت توجه به قرآن کریم و روایات اهلبیت (ع) تأکید داشت.
مخالفت وی با رواج فلسفه در برنامه آموزشی طلاب و تأکید بر فراگیری مستقیم معارف قرآن و حدیث،
از جمله دیدگاههای شناختهشده او در مباحث حوزوی بود.
همچنین در نقل دیدگاههای او از سوی برخی شاگردانش، بر ضرورت تعامل منطقی میان شیعیان و اهلسنت و دفاع از مسلمانان در برابر تعرض دشمنان تأکید شده است.
مخالفت وی با رواج فلسفه در برنامه آموزشی طلاب و تأکید بر فراگیری مستقیم معارف قرآن و حدیث، از جمله دیدگاههای شناختهشده او در مباحث حوزوی بود.
همچنین در نقل دیدگاههای او از سوی برخی شاگردانش، بر ضرورت تعامل منطقی میان شیعیان و اهلسنت و دفاع از مسلمانان در برابر تعرض دشمنان تأکید شده است.
حفظ نظام جمهوری اسلامی ایران نیز از موضوعاتی بود که در بیانات وی موردتوجه قرار داشت و از آن بهعنوان تکلیفی مهم یاد میکرد.
پایان یکعمر فعالیت علمی و دینی
آیتاللهالعظمی حسین وحید
خراسانی در ۲۶ آبان ۱۴۰۵ هجری شمسی دار فانی را وداع گفت و جامعه علمی و حوزوی را در سوگ یکی از چهرههای برجسته مرجعیت شیعه نشاند.
زندگی این عالم دینی، از سالهای نخست تحصیل در مشهد تا حضور در حوزه علمیه نجف و سالها تدریس در قم، با تلاش علمی، تربیت شاگردان و اهتمام به ترویج معارف اهلبیت(ع) همراه بود.
آنچه از وی بهیادگارمانده، تنها مجموعهای از آثار فقهی و علمی نیست؛ بلکه سالها حضور در عرصه تعلیموتربیت حوزوی، پرورش شاگردان، تأسیس مراکز علمی و خدماتی و تأکید مستمر بر زنده نگهداشتن شعائر دینی، بخشهای مهمی از کارنامه این مرجع فقید را تشکیل میدهد.
نام و آثار آیتالله وحید خراسانی در تاریخ معاصر حوزههای علمیه شیعه و میان شاگردان و ارادتمندان مکتب اهلبیت (ع) باقی خواهد ماند.
#آیت_الله_وحید_خراسانی #مرجعیت_شیعه #حوزه_علمیه_قم
#نجف_اشرف #عالمان_دینی











