گوزن زرد ایرانی در دام ازدواج فامیلی

هشدار زادآوری درون‌گروهی یا همان «ازدواج فامیلی»، بیخ گوش «گوزن زرد ایرانی» در آذربایجان غربی است؛ جهش جمعیت ۲۲ رأسی سایت رشکان، کارشناسان را به طراحی نقشه فرار از این تله سوق داده است.

خبرگزاری فارس؛ ارومیه: زادآوری درون‌گروهی یا همان «ازدواج فامیلی»، بیخ گوش «گوزن زرد ایرانی» در آذربایجان غربی است؛ جهش جمعیت ۲۲ رأسی سایت رشکان، کارشناسان را به طراحی نقشه فرار از این تله سوق داده است.

ماجرا ازاین‌قرار است که جزیره اشک یکی از جزایر ۹ گانه پارک ملی دریاچه ارومیه است؛ این جزیره به علت محصور شدن در میان آب در پیش از ۲۰ سال گذشته مهم‌ترین و امن‌ترین محل برای زیست گوزن زرد انتخاب شد.

در واقع برای اولین بار در سال ۱۳۵۶ تعداد ۲ راس گوزن زرد از دشت ناز ساری به این جزیره منتقل و پس از اینکه شرایط زیستگاهی جزیره برای حضور گونه مناسب تشخیص داده شد، در سال‌های بعد تعدادی دیگر نیز به این زیستگاه اضافه گردید.

شرایط بسیار مناسب زیستگاهی از جمله امنیت غذایی، نبود عوامل بیماری‌زا، نبود دشمن طبیعی و سایر موارد باعث شد که جمعیت این گونه در سال‌های بعد به بیش از ۳۰۰ رأس برسد و به همین دلیل باعث شد که بسیاری از کارشناسان جزیره اشک را بزرگ‌ترین و مناسب‌ترین زیستگاه طبیعی گوزن زرد یعنی جمعیت وحشی در کشور و حتی دنیا عنوان کنند؛ این کار تا به آنجا موفق بود که حتی جهت کنترل جمعیت تعدادی زنده‌گیری و به سایر زیستگاه‌های مستعد کشور منتقل شد.

در سال‌های اخیر با خشک‌شدن بخش وسیعی از پهنه آبی دریاچه ارومیه تهدیدات کم‌آبی و کم‌غذایی در کنار سایر عوامل تهدیدکننده موجب کاهش تعداد گوزن زرد در جزیره اشک ارومیه شد که برای جبران این کاهش تکثیر در اسارت این جاندار هم اکنون در سایت رشکان پارک ملی دریاچه ارومیه در دست انجام است.

یک زوج گوزن زرد ایرانی در محوطه فنس‌کشی شده «رشکان» در حاشیه پارک ملی دریاچه ارومیه رها شدند و حالا پس از چند سال مراقبت شبانه‌روزی، جمعیت این گونه ارزشمند و در معرض خطر انقراض در این سایت ۶ هکتاری به ۲۲ رأس رسیده است؛ اما درست در روزهایی که خبر این جهش جمعیتی در رسانه‌ها دست‌به‌دست می‌شد، یک دغدغه زیستی و اثبات‌شده در محافل علمی وجود دارد که پژوهشگران از آن به‌عنوان “تله ازدواج فامیلی” یا زادآوری درون‌گروهی Inbreeding Depression یاد می‌کنند.

یافته‌های پژوهش‌های معتبر ژنتیک حیات‌وحش از جمله مطالعات منتشرشده در نشریات تخصصی Contributions to Zoology و Conservation Genetics Resources نشان می‌دهد وقتی جمعیتی بسته از تعداد محدود پایه‌گذاران و جمعیت‌های محصور تکثیر می‌شود، جفت‌گیری ناگزیر خویشاوندی به افت شدید تنوع ژنتیکی و تضعیف سیستم ایمنی منجر خواهد شد؛ چالشی علمی که نشان می‌دهد چرا این ۲۲ رأس نمی‌توانند برای همیشه در محوطه محدود رشکان بمانند و انتقال یا تبادل ژنتیکی آن‌ها یک ضرورت زیستیِ گریزناپذیر است.

علیرضا سید قریشی، معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی بیان کرد: برای حفاظت بهینه ازاین‌گونه و جلوگیری از تقارب ژنتیکی، طرح انتقال این جاندار به جزیره «اشک» در پارک ملی دریاچه ارومیه در دست بررسی است.

قریشی اظهار کرد: تصمیم‌گیری نهایی در خصوص انتقال، نوع زندگی و زیستگاه آن بر عهده کمیته ملی مدیریت گوزن زرد ایرانی خواهد بود.

سید قریشی در ادامه افزود: سایت تکثیر رشکان عملکرد بسیار مطلوبی داشته است، به‌طوری‌که جمعیت گوزن‌های زرد منتقل‌شده به این مکان از ۲ رأس به ۲۲ رأس افزایش‌یافته و اخیراً با تولد ۱۰ رأس گوساله، گام‌های جهشی محسوسی در تکثیر این گونه به ثبت رسیده است.

یافته‌های علم ژنتیک نیز در مقالات معتبر درباره این موضوع ادعا می‌کند که «اگرچه تعداد گوزن‌ها روی کاغذ افزایش‌یافته، اما شناسنامه ژنتیکی همه‌شان شبیه کپی برابر اصلِ یکدیگر شده است.» این یعنی اگر یک بیماری همه‌گیر یا ویروس ناشناخته وارد گله شود، چون سیستم ایمنی آن‌ها تنوع لازم برای مقاومت و دفاع را ندارد، خطر مرگ‌ومیر دسته‌جمعی بالا می‌رود؛ هشداری که نشان می‌دهد خروج از قرنطینه ۶ هکتاری رشکان و تبادل ژنتیکی با گله‌های دیگر لازم است.

به‌منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجاو در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.

#گوزن #ارومیه #دریاچه‌ارومیه