درسی از اخلاق حکمرانی در مکتب علوی

امیرالمؤمنین علی (ع) ۱۴۰۰ سال پیش به مالک اشتر فرمود: "و لا تحجبنّ عن رعیتک، فإنّ حجب الولاة عن الرّعیّة شُعبةٌ من الضّیق، و قلّة علمٍ بالأمور." (نهج‌البلاغه، نامه ۵۳) یعنی "خود را از مردم پنهان مکن، زیرا پنهان‌شدن والیان از رعیت، شاخه‌ای از تنگی (قلب حاکم) و کم‌دانشی به امور است." این توصیه، بنیادی‌ترین اصل حکمرانی عادلانه است.

گروه اندیشه: امام خمینی (ره) نیز بر این حق تأکید داشتند: "مردم حق دارند از مسئولین بپرسند، حق دارند ایراد بگیرند و شما مسئولین هم باید بشنوید و پاسخگو باشید." (صحیفه امام، ج ۷، ص ۷). متأسفانه امروز، در بحبوحه تورم افسارگسیخته و فشار بی‌سابقه معیشتی، وقتی برخی مسئولان ارشد اقتصادی از پاسخگویی شفاف طفره می‌روند، نه‌تنها مصداق "حجاب" نهج‌البلاغه است، بلکه مانع جدی برای درک واقعی رنج‌های جامعه و نادیده‌گرفتن رسالت انقلابی محسوب می‌شود.

مسئولان در پس "حجاب": فاصله‌ای که از "تنگی قلب" و غفلت از "مسئولیت سنگین" می‌آید

سخنان امیرالمؤمنین (ع)، اهمیت دسترسی‌پذیری مسئولان و آگاهی کامل آنان از وضعیت مردم را گوشزد می‌کند. امام خمینی (ره) نیز بارها بر مسئولیت‌پذیری بالای حکمرانان تأکید داشتند و فرمودند: "شما مسئولید، هر کس به‌اندازه مسئولیتش مسئول است. و بالاترین مسئولیت را شما دارید." (صحیفه امام، ج ۷، ص ۷۸). این کلام، هرگونه فرار از پاسخگویی را مردود می‌شمارد. امروز، شاهد ثبت رکوردهای جدید قیمت دلار و تورم افسارگسیخته هستیم که آرامش را از خانواده‌ها ربوده است. در چنین شرایطی، زمانی که مسئولی کلیدی مانند رئیس بانک مرکزی به‌جای شفاف‌سازی و حضور فعال در میان مردم، از مواجهه با پرسش‌های دغدغه‌مند خبرنگاران و شهروندان اجتناب می‌کند، این رفتار زنگ خطری جدی است. این پنهان‌شدن، گامی به‌سوی ایجاد "حجاب" میان مردم و حاکمیت است و نشان از همان "تنگی قلب" و "غفلت از مسئولیت" دارد که آموزه‌های دینی از آن بیم می‌داشتند. زمانی که شفافیت فدای پنهان‌کاری می‌شود، اعتماد عمومی نخستین آسیب را متحمل می‌گردد.

"مجلس نیازمندان" کجاست؟ فریاد معیشت مردم بی‌پاسخ می‌ماند

امیرالمؤمنین (ع) به مالک‌اشتر توصیه کرد تا برای نیازمندان "مجلسی" برپا کند: "اجعل لذوی الحاجات منک مجلساً تعقد فیه للنظر فی امورهم، و تسمع شکواهم، و تُشاورهم فیما یجب علیک من امورهم." (نهج‌البلاغه، نامه ۵۳) این تأکید بر لزوم یک بستر دائمی برای ارتباط بی‌واسطه مردم با مسئولین است. ضرورت این ارتباط، با کلام امام خمینی (ره) بیش‌ازپیش هویدا می‌شود: "هر گرفتاری که این مردم دارند، از کوچک‌ترین گرفتاری تا بزرگ‌ترین، همه بر عهده مسئولین کشور است." (صحیفه امام، ج ۱۳، ص ۲۷۸). اما به نظر می‌رسد این "مجلس" پاسخگویی و کرسی مشورت برای نیازمندان، امروز بیش از هر زمان دیگری خالی است. وقتی مسئولان از ایفای نقش پاسخگویی خود سرباز زنند، عملاً راه شنیدن "فریاد معیشت مستضعفین" را خواهند بست و به‌نوعی به "کم‌دانشی به امور" دامن می‌زنند، زیرا چگونه می‌توان راهکاری صحیح برای یک مشکل یافت، درحالی‌که ابعاد واقعی آن از زبان خود مردم و رسانه‌ها شنیده نمی‌شود؟

معیشت مردم: نه یک انتخاب، بلکه "حق حیات" در نظام اسلامی

در اندیشه حکومتی امام علی (ع)، حکمران موظف است که "تفقد امور مردم" کند و به "معاششان بنگرد". "و لا یشغلنّک عنهم شیءٌ." (نهج‌البلاغه، نامه ۵۳)؛ یعنی هیچ‌چیز نباید او را از این مهم بازدارد. امام خمینی (ره) نیز حق مردم بر رفاه را تا بدان‌جا می‌دانند که: "شما برای آسایش مردم و برای رفاه مردم آمده‌اید... وقتی نتوانستید، مردم باید شما را خلع کنند." (صحیفه امام، ج ۱۳، ص ۱۴۵). این روزها، دغدغه معیشت، بدلیل فضای نه جنگ نه صلح، در میان انبوهی از مشغله‌ها گرفتار شده است. اقشار آسیب‌پذیر، که امیرالمؤمنین برایشان "حقّی" در بیت‌المال قائل بود، زیر بار طاقت‌فرسای گرانی و تورم قرار دارند. آیا "حق" مردم با تورم‌های چند ده‌درصدی و کاهش چشمگیر قدرت خریدشان در حد یک پاسخگویی نیست؟

اخلاق مسئولان: تواضع، مردمی‌بودن و مسئولیت در امتحان الهی

مسئولان نظام اسلامی، باید الگوی تواضع و خدمتگزار مردم باشند، نه در پَسِ پرده. امام خمینی (ره) هشدار می‌دادند: "مبادا تصور کنند که مقامات به آن‌ها نزدیک شده است، در مردم فروتن‌تر نباشند." (صحیفه امام، ج ۸، ص ۲۷۸). ایشان این پشتیبانی و رأی مردم را مایه شرمساری و مدیون بودن مسئولان می‌دانستند: "این ملت هر خدمتی که برای آنها بکنید کم است." (صحیفه امام، ج ۱۳، ص ۲۷۸). غرور و نخوت مسئولان را از درک واقعیت‌ها دور می‌سازد و به رابطه با مردم لطمه می‌زند: "مسئولیت یک امتحان الهی است و اگر از عهده آن به‌خوبی برنیایید، عذاب شدیدی در پیش دارید." (صحیفه امام، ج ۱۰، ص ۱۳۲). این مسئولیت خطیر تنها با خدمت صادقانه، پاسخگویی و رفع نگرانی‌های مردم، محقق می‌شود.

بازگشت به اصل: رسالت حکمرانان در آیین علی و خمینی

درس نهج‌البلاغه، در کنار اندیشه‌های حیات‌بخش امام خمینی (ره)، منشورهای روشنگری برای حکمرانی صحیح و عدالت‌محورند. امروز، بیش از هر زمان دیگری نیاز است که مسئولان، به‌جای پنهان‌شدن و پرهیز از شفافیت، شجاعانه به میان مردم بیایند، صادقانه پاسخگو باشند و دغدغهٔ معیشت و کرامت شهروندان را با تمام وجود حس کنند. این رویکرد، رسالت اخلاقی، دینی و انقلابی است که راه را برای گشایش و حرکت به سمت عدالت و رفاه و عبور از پیچ تاریخی موجود هموار می‌کند. زمان آن فرارسیده است که مسئولان، به ندای وجدان و آموزه‌های والای امیرالمؤمنین (ع) و وصایای امام راحل پاسخ دهند و با در آغوش کشیدن اصل پاسخگویی و تواضع در برابر مردم، سد بین خود و آنان را برچینند.

بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.

#پاسخگویی_مسئولین

#معیشت_مردم

#تورم_افسارگسیخته

#نهج_البلاغه

#عهدنامه_مالک

#امام_خمینی

#عدالت_اجتماعی

#اقتصاد_ایران

#شفافیت_مسئولین

#حقوق_شهروندی

#مسئولیت_اجتماعی

#حکمرانی_مردمی