مهارِ اسراف؛ راهبرد بقا در محاصره

هادی نوروزی/ سردبیر

در تحلیلِ وضعیتِ کنونیِ کشور، نباید در دامِ «تسکین‌دهنده‌های کاذب» افتاد. تکیه بر موجودیِ ذخایر استراتژیک و خوش‌بینیِ صرف به منابعِ موجود، نوعی رویکردِ انفعالی است که در برابرِ پویاییِ جنگ‌های نوین، کارآمد نخواهد بود.

کشور ما سال‌هاست که در میانه یک نبردِ تمام‌عیارِ اقتصادی و تحریم‌ها ایستاده است؛ اما با تشدیدِ تنش‌های نظامی و ایجادِ محاصره‌های دریایی، ابعادِ این نبرد از یک تقابلِ محدود به یک تهدیدِ وجودیِ گسترده تغییر یافته است. در چنین شرایطی، مدیریتِ سنتی و آرام، پاسخگوی الزاماتِ این فضای پرخطر نیست. هنگامی که ابعادِ نظامی و اقتصادیِ یک کشور با هم گره می‌خورند، گذار به «اقتصاد جنگی» دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورتِ راهبردی است. اقتصاد جنگی به معنای مدیریتِ متمرکز و دقیقِ منابع، اولویت‌بندیِ سخت‌گیرانه در مصرف و بسیجِ تمامِ ظرفیت‌های داخلی برای حفظِ پایداری است. با این حال، شکافِ موجود میان «شدتِ تهدیدها» و «فقدانِ برنامه‌های مدونِ متناسب با شرایط جنگی»، یکی از چالش‌های اصلیِ پیشِ روی کشور است. مدیریتِ فعلی، بیش از آنکه بر پایه استراتژیِ مقابله با محاصره استوار باشد، بر پایه مدیریتِ بحران‌های مقطعی عمل می‌کند.

تاریخِ اقتصادِ پس از جنگ‌های جهانی، درس‌های بزرگی برای دورانِ کنونی ما دارد. کشورهایی نظیر ژاپن و آلمان، در دورانِ بازسازی، با درکِ دقیق از محدودیت‌های منابع، رویکردی مبتنی بر «کنترلِ مصرف» و «مهارِ اسراف‌گرایی» را در پیش گرفتند. اما نکته‌ی کلیدی در موفقیت آن‌ها، تنها محدودیتِ مادی نبود؛ بلکه همراه کردنِ این سیاست‌ها با مبارزه‌ای قاطع و بی‌امان علیه مفاسد اقتصادی و رانت‌های سیاسی بود. آن‌ها دریافتند که برای جلبِ اعتماد عمومی و ایجادِ حسِ برابری در جامعه، باید اجازه نداد بخشی از منابعِ محدود، در حلقه‌های رانتی و مصرف‌های بی‌هدف هدر برود.

امروز در ایران، برای عبور از بحران، ما نیازمندِ بازتعریفِ «فرهنگ مصرف» هستیم. مدیریتِ اقتصادی در شرایطِ محاصره، تنها با مهارِ اسراف و حذفِ رانت‌های اقتصادی-سیاسی ممکن است. تنها زمانی که اقشار مختلف جامعه احساس کنند توزیعِ منابع بر پایه عدالت و ضرورت است، «همراهیِ عمومی» شکل می‌گیرد. بدونِ این اعتماد و بدونِ یک برنامه‌ی مدون که مصرف‌گرایی را به سمتِ تولید و پایداری هدایت کند، هرگونه تلاش برای مقابله با جنگِ اقتصادی، تنها به تلاش‌هایی پراکنده و بی‌ثبات خواهد انجامید.