«خیبر» و «فتاح» روی کدام شرکت‌های اماراتی تنظیم می‌شوند؟
باشگاه خبرنگاران جوان - جنگ میان ایران و آمریکا هنوز تمام نشده است و تحولات منطقه نشان می‌دهد که هر لحظه، احتمال ازسرگیری درگیری‌ها و افزایش تنش‌ها میان ایران و آمریکا وجود دارد. با درنظرگرفتن این نکته در صورت وقوع درگیری و افزایش تنش، ایران باید تصمیمی اتخاذ کند که بیشترین بازدارندگی ایجاد شود؛ یک بازدارندگی طولانی‌مدت. بازدارندگی یک نظریه در امنیت بین‌الملل است. در مفهوم کلاسیک آن یعنی به‌وجودآوردن یک تهدید معتبر برای طرف مقابل تا او را از اقدامات نامطلوب احتمالی در آینده منصرف کند. برای ایران، بعد از تجربه دو تجاوز نظامی، این روز‌ها بازدارندگی معنی مهم‌تری نسبت به گذشته دارد.
بازدارندگی مقطعی صرفاً از حمله بعدی جلوگیری می‌کند، اما بازدارندگی طولانی‌مدت معادله هزینه فایده دشمن را به‌طور پایدار تغییر می‌دهد. برای دستیابی به این هدف، پاسخ ایران باید چند ویژگی داشته باشد: اول آنکه غیرقابل پیش‌بینی باشد. یعنی دشمن نتواند دامنه و شدت پاسخ را از پیش محاسبه کند. دوم آنکه منافع حیاتی دشمن را هدف قرار دهد؛ یعنی حملات متقابل محدود به پایگاه‌های نظامی نشود، بلکه اقتصاد جنگ و حامیان آن را هم در بربگیرد. سوم، بتواند پیام روشنی را مخابره کند و آن اینکه هر کشوری که در جنگ مشارکت کند، منافعش در منطقه در معرض خطر قرار می‌گیرد، گرچه جغرافیای آن کشور در قاره‌ای دیگر باشد و در نهایت، عبور ایران از ملاحظات سنتی دیپلماتیک را نشان بدهد. یعنی ایران دیگر منتظر نیست که اجماع جهانی شکل بگیرد یا نگیرد؛ بلکه پاسخ را بر اساس منافع راهبردی خود تعریف می‌کند. زیرا کارنامه اجماع جهانی در برابر تروریسم دولتی آمریکا و صهیونیست‌ها سیاه است.
یکی از این عوامل ایجاد بازدارندگی، هدف قراردادن منافع کشور‌هایی است که در جنگ علیه ایران مشارکت می‌کنند. بخش قابل‌توجهی از این کشور‌ها اهداف مهمی در منطقه غرب آسیا دارند. شرکت‌های بزرگ با سرمایه‌گذاری‌های کلان اروپایی - آمریکایی می‌توانند بخشی از بانک اهداف ایران باشند. در ادامه، به لیست برخی از این شرکت‌های نفتی و غیرنفتی و محل سرمایه‌گذاری‌های کشور‌های غربی در منطقه که در جنگ به طور مستقیم یا غیرمستقیم حضور داشته یا خواهند داشت، پرداخته شده است.
سرمایه‌های غربی در قلب امارات
در جنگ رمضان، امارات در میان کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس بیشترین همکاری با آمریکا و اسرائیل را علیه ایران نشان داده است. تحرکات کنونی دولت امارات هم نشان می‌دهد که این روند با شدت بیشتری همچنان در جریان است. در هر ماجراجویی احتمالی، برخی از شرکت‌های نفتی و غیرنفتی امارات می‌تواند از اهداف مشروع ایران در دفاع از خود باشد. برخی از این اهداف عبارتند از:
شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC)
این شرکت اگر چه متعلق به دولت امارات است؛ اما در بسیاری از میدان‌های نفتی و پروژه‌های گاز و LNG، کشور‌های مختلف صاحب سهام در پروژه‌ها و شرکت‌های زیرمجموعه ADNOC هستند. در امتیاز‌های نفتی خشکی، ترکیب اعلام‌شده، ادنوک ۶۰ درصد؛ بی‌پی بریتانیا ۱۰ درصد، توتال‌انرژیز فرانسه ۱۰ درصد، شرکت ملی نفت چین ۸ درصد، ژاپن ۵ درصد، ژنهوا چین ۴ درصد و جی‌اس انرژی کره جنوبی ۳ درصد سهم دارند.
میدان زاکوم علیا (Upper Zakum)
این میدان نفتی که از بزرگ‌ترین میادین نفتی فراساحلی جهان است، در فاصله ۸۴ کیلومتری از شمال غربی ابوظبی قرار دارد. در حال حاضر ادنوک ۶۰ درصد، اکسون‌موبیل آمریکا ۲۸ درصد و شرکت توسعه نفت ژاپن ۱۲ درصد سهم این شرکت را در اختیار دارند.
ادنوک آفشور (ADNOC Offshore)
این شرکت بازوی عملیاتی ADNOC برای توسعه، تولید و انتقال نفت و گاز از میادین دریایی ابوظبی است. این مجموعه امروز ۹ میدان اصلی را مدیریت می‌کند.
اهمیت اصلی ADNOC Offshore در این است که بخش مهمی از ظرفیت نفت و گاز ابوظبی را در اختیار دارد و چند میدان غول‌پیکر نفتی، به‌ویژه زاکوم، در این مجموعه قرار گرفته‌اند. در امتیاز ام‌الشیف و نصر، توتال‌انرژی فرانسه ۲۰ درصد و انی ایتالیا ۱۰ درصد سهم دارند و در Lower Zakum نیز هر یک از توتال‌انرژی و انی ۵ درصد دارند.
ادنوک گاز و رویس ال‌ان‌جی(ADNOC Gas و Ruwais LNG)
ADNOC Gas شرکت یکپارچه فرآورش گاز ADNOC است. این شرکت در حال حاضر بیش از ۶۰ درصد نیاز گاز امارات را تأمین می‌کند. رویس ال‌ان‌جی از نظر راهبردی بسیار مهم است. در پروژه روویس، ادنوک ۶۰ درصد، بی‌پی بریتانیا ۱۰ درصد، شل بریتانیا ۱۰ درصد، توتال‌انرژی فرانسه ۱۰ درصد و میتسویی ژاپن ۱۰ درصد سهم دارند؛ در نتیجه ۳۰ درصد پروژه مستقیماً در اختیار شرکت‌های بریتانیایی و فرانسوی است.
ادنوک پالایش (ADNOC Refining)
در ادنوک پالایش ADNOC مالک ۶۵ درصد، انی مالک ۲۰ درصد و OMV مالک ۱۵ درصد آن هستند. این مجموعه با ظرفیت پالایش نزدیک به یک میلیون بشکه نفت خام و میعانات در روز یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره پایین‌دستی نفت ابوظبی است.
دولفین انرژی (Dolphin Energy)
ساختار سهام‌داری این شرکت شامل مبادله، به نمایندگی از دولت ابوظبی، با ۵۱ درصد، توتال‌انرژیز فرانسه با ۲۴٫۵ درصد و اکسیدنتال پترولیوم آمریکا با ۲۴٫۵ درصد است؛ بنابراین ۴۹ درصد از سهام این شرکت در اختیار دو شرکت بزرگ انرژی فرانسوی و آمریکایی قرار دارد.
وی‌تی‌تی‌آی (VTTI)
ادنوک ۱۰ درصد، ویتول ۴۵ درصد و صندوق زیرساخت جهانی آی‌اف‌ام استرالیا ۴۵ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند.
خطوط لوله گاز ادنوک (ADNOC Gas Pipelines)
ادنوک ۵۱ درصد و یک کنسرسیوم متشکل از سرمایه‌گذاران بین‌المللی ۴۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این مشارکت در سال ۲۰۲۰ با ارزشی معادل ۱۰٫۱ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی نهایی شد.
خطوط لوله نفت ادنوک (ADNOC Oil Pipelines)
ادنوک ۵۱ درصد، بلک‌راک و کی‌کی‌آر آمریکا مجموعاً ۴۰ درصد، صندوق ثروت ملی سنگاپور ۶ درصد و صندوق بازنشستگی ابوظبی ۳ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این خطوط، بخش عمده نفت تولیدی میادین خشکی و دریایی ابوظبی را به پایانه‌ها و مراکز اصلی صادرات منتقل می‌کنند.
ادنوک حفاری و ترن‌ول(ADNOC Drilling و Turnwell)
در خود شرکت ادنوک حفاری، بیکر هیوز آمریکا ۵ درصد سهام دارد. در شرکت مشترک ترن‌ول نیز ادنوک حفاری ۵۵ درصد، اس‌ال‌بی ۳۰ درصد و پترسون-یوتی‌آی آمریکا ۱۵ درصد سهم دارند. ترن‌ول به‌عنوان بازوی تخصصی ادنوک حفاری در حوزه منابع غیرمتعارف، اجرای برنامه حفاری و توسعه چاه‌های نفت و گاز غیرمتعارف امارات را بر عهده دارد.
بروج بین‌الملل
این شرکت در سال ۲۰۲۶ پس از ادغام بروج و بورالیس و خرید نوا کمیکالز شکل گرفت و ایکس‌آر‌جی، بازوی سرمایه‌گذاری بین‌المللی ادنوک، و اوام‌وی اتریش هر کدام ۵۰ درصد سهام آن را در اختیار دارند. این مجموعه با ظرفیت تولید حدود ۱۳٫۶ میلیون تن پلی‌الفین در سال، به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهانی این محصولات تبدیل شده است. اگر این شرکت‌ها و زیرساخت‌های راهبردی با اختلال گسترده روبه‌رو شوند، پیامد آن فقط متوجه امارات نخواهد بود. کاهش تولید نفت و گاز می‌تواند درآمد‌های دولت امارات را تحت‌فشار قرار دهد، صادرات انرژی را مختل کند و بر قیمت جهانی نفت و گاز اثر بگذارد. هم‌زمان، شرکت‌های آمریکایی، بریتانیایی، فرانسوی و دیگر سرمایه‌گذاران خارجی با زیان مستقیم مالی و کاهش تولید مواجه می‌شوند. اختلال در بنادر، خطوط لوله، پالایشگاه‌ها، مراکز داده و شبکه‌های فناوری نیز می‌تواند تجارت، حمل‌ونقل و اقتصاد دیجیتال امارات را تحت‌تأثیر قرار دهد. در یک بحران گسترده کشور‌های غربی علاوه بر منافع اقتصادی با مسئله امنیت انرژی و حفاظت از سرمایه‌های راهبردی خود روبه‌رو خواهند شد.
شرکت‌های عربستان سعودی
دیگر کشور منطقه که در آن سرمایه‌گذاری خارجی به طور گسترده صورت گرفته است، عربستان سعودی است. سهم شرکت‌های غربی در این سرمایه‌گذاری‌ها بسیار بالاست. اخیراً نیز الجزیره اعلام کرده که امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه گفته این کشور برای حفاظت از پایانه نفتی ینبع در عربستان سعودی، نیرو‌های نظامی، رادار‌ها و سامانه‌های دفاعی به عربستان اعزام خواهد کرد. برخی از این شرکت‌های مهم که می‌تواند از جمله اهداف باشند، عبارتند از:
شرکت پالایش آرامکو موبیل عربستان (سامرف)
آرامکو ۵۰ درصد و شرکت موبیل ینبع، زیرمجموعه اکسان‌موبیل آمریکا، ۵۰ درصد در این شرکت سهم دارند. سامرف با ظرفیت فرآورش حدود ۴۰۲ هزار بشکه در روز یکی از پالایشگاه‌های مهم عربستان در ینبع است.
شرکت پالایش و پتروشیمی آرامکو توتال عربستان (ساتورپ)
آرامکو ۶۲٫۵ درصد و توتال‌انرژیز فرانسه ۳۷٫۵ درصد در این شرکت سهم دارند. این مجتمع در جبیل قرار دارد و با ظرفیت پالایش ۴۶۰ هزار بشکه در روز یکی از مهمترین مجتمع‌های پالایشی و پتروشیمی عربستان و نمونه‌ای مهم از مشارکت سرمایه‌ای عربستان و فرانسه در صنایع پایین‌دستی نفت است.
شرکت شیمیایی سادارا
آرامکو ۶۵ درصد و داو آمریکا ۳۵ درصد در این شرکت سهم دارند. سادارا در جبیل یکی از بزرگ‌ترین مجتمع‌های شیمیایی یکپارچه جهان است و با تولید محصولات شیمیایی و مواد پلیمری با ارزش افزوده بالا، نقش مهمی در توسعه صنایع پایین‌دستی عربستان دارد.
شرکت حفاری آرامکو نابورز عربستان (ساناد)
آرامکو و نابورز هر کدام ۵۰ درصد سهم این شرکت را دارند. این شرکت مشترک برای ارائه خدمات حفاری خشکی در عربستان شکل گرفته و فعالیت آن مستقیماً با توسعه و تولید نفت و گاز این کشور ارتباط دارد.
شرکت حفاری عربستان (Arabian Drilling)
شرکت خدمات صنعتی و انرژی عربستان (طاقه) ۳۵٫۷ درصد و اس‌ال‌بی ۳۴٫۳ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند و ۳۰ درصد سهام نیز شناور است.
شرکت راهکار‌های غیرفلزی نوین
آرامکو و بیکر هیوز آمریکا هر کدام ۵۰ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این شرکت برای توسعه و تولید محصولات غیرفلزی مورداستفاده در صنعت انرژی، از جمله لوله‌های تقویت‌شده ترموپلاستیک، ایجاد شده و بخشی از برنامه عربستان برای توسعه تولید داخلی و انتقال فناوری در این حوزه است.
شرکت مواد شیمیایی پترولایت عربستان
بیکر هیوز ۵۱ درصد و دوسور ۴۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این شرکت در زمینه تولید مواد شیمیایی مورداستفاده در میادین نفت و گاز، پالایش، پتروشیمی، نیروگاه‌ها و تصفیه آب فعالیت می‌کند و با هدف بومی‌سازی تولید این مواد در عربستان شکل گرفته است.
شرکت یکپارچه گازی‌سازی و تولید برق جازان
ایر پروداکتس ۴۶ درصد، آکوا پاور ۲۵ درصد، شرکت برق آرامکو ۲۰ درصد و ایر پروداکتس قدرا ۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این مجموعه در کنار پالایشگاه جازان، برق، بخار، هیدروژن و سایر گاز‌ها و خدمات موردنیاز پالایشگاه را تأمین می‌کند و یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های یکپارچه گازی‌سازی و تولید برق جهان است.
شرکت شورون فیلیپس عربستان
گروه سرمایه‌گذاری صنعتی سعودی ۵۰ درصد و شرکت عربی شورون فیلیپس، زیرمجموعه شرکت شورون فیلیپس کمیکال آمریکا، ۵۰ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این شرکت محصولاتی مانند بنزن و سیکلوهگزان تولید می‌کند و از مشارکت‌های قدیمی سرمایه‌گذاری عربستان و آمریکا در صنعت پتروشیمی به شمار می‌رود.
شرکت شورون فیلیپس جبیل
گروه سرمایه‌گذاری صنعتی سعودی ۵۰ درصد و شرکت عربی شورون فیلیپس ۵۰ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این مجتمع در جبیل قرار دارد و محصولاتی از جمله اتیلن، استایرن و پروپیلن تولید می‌کند و بخشی از زنجیره مجتمع پتروشیمی شورون فیلیپس در عربستان است.
شرکت پلیمر‌های عربستان
شرکت پتروشیمی، زیرمجموعه گروه سرمایه‌گذاری صنعتی سعودی، ۶۵ درصد و شرکت عربی شورون فیلیپس، زیرمجموعه شورون فیلیپس کمیکال آمریکا، ۳۵ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این مجموعه در جبیل محصولاتی مانند پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن و پلی‌استایرن تولید می‌کند و از واحد‌های مهم زنجیره پتروشیمی عربستان است.
شرکت هیدروژن سبز نیوم
نیوم، آکوا پاور و ایر پروداکتس آمریکا هر کدام ۳۳٫۳ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این پروژه با استفاده از انرژی خورشیدی و بادی برای تولید هیدروژن سبز طراحی شده و قرار است روزانه حدود ۶۰۰ تن هیدروژن تولید کند و از پروژه‌های اصلی عربستان در توسعه صنعت هیدروژن است.
شرکت توربین‌های پیشرفته جنرال‌الکتریک عربستان
در سال ۲۰۲۴، جنرال‌الکتریک ورنوا آمریکا سهم ۵۵ درصدی دوسور را خرید و مالکیت این شرکت را به ۱۰۰ درصد رساند. جیسات در تولید و تکمیل توربین‌های گازی و قطعات و تجهیزات مرتبط با آنها فعالیت دارد و از پروژه‌های مهم عربستان برای بومی‌سازی فناوری توربین‌های نیروگاهی بوده است.
شرکت الصافی دانون
دانون فرانسه ۱۷ درصد و طرف سعودی ۸۳ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. الصافی دانون در زمینه تولید و عرضه محصولات لبنی تازه و آب‌میوه فعالیت می‌کند و یکی از نمونه‌های حضور سرمایه‌گذاری خارجی در صنعت غذایی عربستان است.
شرکت صنایع دریایی سامی ناوانتیا
صنایع نظامی عربستان ۵۱ درصد و ناوانتیا اسپانیا ۴۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این شرکت مشترک در حوزه سامانه‌های رزمی و صنایع دریایی فعالیت دارد و برای انتقال فناوری و توسعه توان ساخت و پشتیبانی شناور‌های نظامی در عربستان ایجاد شده است.
شرکت سامانه‌های الکترونیکی سامی تالس
صنایع نظامی عربستان ۵۱ درصد و تالس فرانسه ۴۹ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارند. این مشارکت در حوزه سامانه‌های راداری، ارتباطات، فرماندهی و کنترل و دیگر تجهیزات الکترونیکی دفاعی فعالیت می‌کند و بخشی از همکاری عربستان و فرانسه برای توسعه صنایع دفاعی داخلی است.
اگر برای مجموعه‌ای از این شرکت‌ها به‌طور هم‌زمان مشکل جدی ایجاد شود اثر آن فقط محدود به خود شرکت‌ها نخواهد بود. چون این سرمایه‌گذاری‌ها در بخش‌های حساس نفت، پالایش، پتروشیمی، حفاری، برق، هیدروژن و صنایع دفاعی متمرکزند، عربستان می‌تواند با کاهش تولید و صادرات، افزایش هزینه نگهداری و تأمین فناوری، تأخیر در پروژه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰، کاهش ورود سرمایه خارجی و فشار بر درآمد‌های دولت روبه‌رو شود.
برای کشور‌های ذی‌نفع نیز به‌تبع زیان قابل‌توجه خواهد بود. شرکت‌های آمریکایی، فرانسوی و اسپانیایی بخشی از سود، سفارش‌های صنعتی و بازار بلندمدت خود را از عربستان به دست می‌آورند. اختلال جدی می‌تواند به کاهش درآمد آنها، ازدست‌رفتن قرارداد‌ها و کاهش حضورشان در یکی از بزرگ‌ترین بازار‌های خاورمیانه منجر شود. در مقیاس بزرگ‌تر، اگر اختلال به تولید یا پالایش نفت عربستان سرایت کند، بازار جهانی انرژی نیز می‌تواند با کاهش عرضه، افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی و فشار تورمی بر کشور‌های واردکننده انرژی مواجه شود.
منبع: فرهیختگان
