عراقچی: متجاوزان باید پاسخگوی تخریب محیط زیست باشند
باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در نخستین همایش «جنایات جنگی خاموش» با اشاره به اهمیت مقابله با تخریب گسترده محیط زیست در جریان جنگ‌ها اظهار کرد: اکوساید یا جنایت علیه محیط زیست، موضوعی فراتر از یک دغدغه محیط‌زیستی است؛ چراکه با حق حیات، سلامت انسان‌ها، امنیت غذایی، صلح و امنیت بین‌المللی و حقوق نسل‌های آینده پیوند دارد.
وی با بیان اینکه جنگ‌ها تنها جان انسان‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی و اجتماعی را هدف قرار نمی‌دهند، افزود: آب، خاک، هوا، جنگل‌ها، اراضی کشاورزی، منابع انرژی، زیستگاه‌های طبیعی و تنوع زیستی نیز در معرض آثار ویرانگر مخاصمات مسلحانه قرار دارند. تخریب منابع آب و خاک، آلودگی هوا، نابودی پوشش گیاهی و زیست‌بوم‌ها و انتشار آلاینده‌ها و مواد خطرناک می‌تواند سال‌ها و حتی دهه‌ها پس از پایان جنگ ادامه یابد.
عراقچی با تأکید بر اینکه محیط زیست نباید قربانی خاموش جنگ باشد، تصریح کرد: محیط زیست میراث مشترک بشریت است و نباید به میدان رقابت‌ها، ابزار فشار سیاسی یا قربانی ملاحظات کوتاه‌مدت اقتصادی تبدیل شود.
اکوساید؛ فراتر از جنایت جنگی
وزیر امور خارجه با اشاره به ضرورت توجه جامعه جهانی به مفهوم اکوساید گفت: همان‌گونه که نسل‌کشی مفهومی فراتر از جنایت جنگی دارد، جنایت علیه محیط زیست نیز باید به‌عنوان موضوعی مستقل و جدی در عرصه بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد.
وی با انتقاد از واکنش‌های ناکافی جامعه جهانی در برابر برخی فجایع انسانی و زیست‌محیطی اظهار کرد: آیا در برابر نابودی گسترده و بلندمدت زیست‌بوم‌ها، آلودگی منابع حیاتی و وارد آمدن خسارات جبران‌ناپذیر به طبیعت، می‌توان تنها به ابراز نگرانی بسنده کرد؟ برخی کشور‌ها حتی نسل‌کشی را محکوم نکردند، چه برسد به تخریب طبیعت؛ در مواردی حتی ابراز نگرانی نیز از سوی آنها صورت نگرفت.
عراقچی با اشاره به پیامد‌های حملات نظامی در غزه، لبنان و ایران ادامه داد: در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم که حملات نظامی، علاوه بر تلفات انسانی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، آثار عمیق و گاه ماندگاری بر محیط زیست بر جای گذاشته‌اند.
غزه و لبنان؛ نمونه‌هایی از خسارات بلندمدت زیست‌محیطی جنگ
وزیر امور خارجه با اشاره به ابعاد خسارات زیست‌محیطی در غزه گفت: گستردگی این فاجعه به اندازه‌ای است که برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد از خسارات بی‌سابقه زیست‌محیطی سخن گفته است.
وی افزود: فروپاشی شبکه‌های آب و فاضلاب، آسیب به سامانه‌های مدیریت پسماند، آلودگی منابع آب و خاک و سواحل، ایجاد حجم عظیمی از آوار و مواد بالقوه خطرناک و تخریب گسترده مزارع زیتون، میراثی است که آثار آن می‌تواند دهه‌ها در زندگی مردم فلسطین باقی بماند.
عراقچی همچنین با اشاره به وضعیت لبنان بیان کرد: استفاده گسترده از تسلیحات و آتش‌سوزی‌های ناشی از حملات، بخش‌هایی از جنگل‌ها، اراضی کشاورزی و باغ‌ها را نابود کرده است. گزارش‌ها و اسناد ارائه‌شده به سازمان ملل از آسیب به میلیون‌ها مترمربع زمین و ده‌ها هزار درخت زیتون حکایت دارد.
وی یادآور شد: جامعه بین‌المللی همچنین تجربه تلخ آلودگی گسترده سواحل لبنان در پی حمله به مخازن نفتی را در حافظه دارد.
حملات به تأسیسات نفتی و هسته‌ای ایران، مخاطرات جدی زیست‌محیطی ایجاد کرد
وزیر امور خارجه با اشاره به خسارات زیست‌محیطی ناشی از حملات نظامی علیه ایران اظهار کرد: کشور ما نیز از این پدیده مصون نبوده است. در جریان تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، حمله به تأسیسات نفتی، پالایشگاهی و انرژی و همچنین تأسیسات هسته‌ای، مخاطرات جدی زیست‌محیطی ایجاد کرده است.
وی حمله به تأسیسات هسته‌ای را جنایتی نابخشودنی در حقوق بین‌الملل توصیف کرد و افزود: در اسفند ۱۴۰۴، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد تأیید کرد که تأسیسات نفتی در داخل و اطراف مناطق شهری ایران، از جمله تهران، هدف حمله قرار گرفته‌اند و آتش‌سوزی‌های نفتی موجب انتشار ترکیبات خطرناک شده‌اند؛ آلودگی‌هایی که می‌توانند از هوا به خاک و منابع آب منتقل شوند و حتی زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار دهند.
عراقچی با اشاره به حمله به مخازن پالایشگاه تهران گفت: همه به خاطر داریم که پس از حمله به مخازن پالایشگاه تهران، آسمان تهران برای چند روز در تاریکی فرو رفت و باران سیاه بر سر مردم بارید؛ آثاری که می‌تواند تا مدت‌ها باقی بماند. نزدیک به ۱۰ میلیون نفر در معرض پیامد‌های این جنایت زیست‌محیطی قرار گرفتند.
وی تأکید کرد: این موارد صرفاً خسارات اقتصادی نیستند. هنگامی که یک حمله نظامی به آلودگی پایدار خاک، تخریب منابع آب، نابودی جنگل‌ها و انتشار مواد خطرناک و بقایای جنگی منجر می‌شود، آثار آن می‌تواند بسیار فراتر از زمان و مکان حمله ادامه پیدا کند.
نسل‌های آینده نیز هزینه زیست‌محیطی جنگ را می‌پردازند
وزیر امور خارجه با بیان اینکه پیامد‌های جنگ می‌تواند نسل‌های آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد، گفت: کودکی که امروز در منطقه‌ای جنگ‌زده زندگی می‌کند، ممکن است ده‌ها سال بعد نیز هزینه زیست‌محیطی جنگی را بپردازد که هیچ نقشی در آن نداشته است.
وی افزود: این مسئله می‌تواند آسیب‌پذیری کشور‌ها و جوامع را در برابر بحران‌ها چند برابر کند. از این منظر، صلح، امنیت، محیط زیست، سلامت و تغییرات اقلیمی موضوعاتی جدا از یکدیگر نیستند و پیوند میان آنها باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
عراقچی با تأکید بر ضرورت اجرای مؤثر حقوق بین‌الملل بشردوستانه تصریح کرد: از منظر جمهوری اسلامی ایران، حقوق بین‌الملل نباید در برابر تخریب محیط زیست و نقض حقوق اساسی انسان‌ها در شرایط جنگی بی‌تفاوت باشد. اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه، از جمله اصل تفکیک و اصل تناسب، باید با جدیت رعایت شوند و آثار مستقیم، غیرمستقیم و بلندمدت اقدامات نظامی بر محیط زیست نیز مورد توجه قرار گیرند.
سه پیشنهاد ایران برای مقابله با جنایات زیست‌محیطی جنگ
وزیر امور خارجه با تشریح رویکرد جمهوری اسلامی ایران برای تقویت حمایت بین‌المللی از محیط زیست، مسئولیت‌پذیری در قبال تخریب‌های زیست‌محیطی، حفاظت از طبیعت در مخاصمات مسلحانه و مقابله با استاندارد‌های دوگانه را از اصول اساسی این مسیر دانست.
وی گفت: هیچ دولت، نهاد یا بازیگری نباید خود را فراتر از مسئولیت‌های بین‌المللی بداند. تخریب گسترده اکوسیستم‌ها، نابودی زیستگاه‌ها، آلوده‌سازی آب و خاک و وارد آمدن آسیب‌های شدید و پایدار به محیط زیست باید با سازوکار‌های مؤثر پیشگیری، مستندسازی، جبران خسارت و پاسخ‌گویی مواجه شود.
عراقچی افزود: جمهوری اسلامی ایران از گفت‌و‌گو‌های حقوقی و کارشناسی برای یافتن راه‌های تقویت حمایت بین‌المللی از محیط زیست، از جمله بحث درباره شناسایی اکوساید به‌عنوان یک جرم مستقل بین‌المللی، حمایت می‌کند.
وی با تأکید بر ضرورت مقابله با استاندارد‌های دوگانه در حوزه محیط زیست اظهار کرد: حفاظت از محیط زیست نباید به امتیازی برای برخی کشور‌ها و تعهدی برای دیگران تبدیل شود. معیار‌های زیست‌محیطی زمانی اعتبار دارند که به‌صورت منصفانه، شفاف و بدون تبعیض اجرا شوند.
وزیر امور خارجه همچنین با اشاره به آثار اقدامات یک‌جانبه قهری و محدودیت‌های اقتصادی بر ظرفیت‌های زیست‌محیطی کشور‌ها گفت: محدودیت‌هایی که دسترسی کشور‌ها به منابع مالی، فناوری و تجهیزات ضروری برای حفاظت از محیط زیست، مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی و مقابله با تغییرات اقلیمی را مختل می‌کنند، باید از منظر حقوق بین‌الملل و آثار انسانی آنها مورد بررسی قرار گیرند.
تأکید ایران بر مستندسازی خسارات و پاسخ‌گو کردن متجاوزان
عراقچی با اشاره به ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای حفاظت از محیط زیست در جریان مخاصمات مسلحانه، سه محور را برای این همکاری‌ها پیشنهاد کرد.
وی توضیح داد: نخست، تقویت چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی و تبیین معیار‌های روشن برای شناسایی، ارزیابی و رسیدگی به موارد تخریب گسترده محیط زیست؛ دوم، ایجاد سازوکار‌های علمی و بی‌طرفانه برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی ناشی از مخاصمات مسلحانه، با توجه به مسئولیت‌های حقوقی و ضرورت جبران خسارات؛ و سوم، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از تخریب محیط زیست، بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشور‌ها و جوامع دارای محدودیت منابع و ظرفیت‌های فنی.
وی با اشاره به برگزاری سی‌ویکمین نشست اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (کاپ ۳۱) اظهار کرد: این نشست فرصت مناسبی است تا توجه جامعه بین‌المللی بیش از پیش به آثار مخرب حملات نظامی و تجاوزکارانه بر محیط زیست، به‌ویژه در کشور‌های جنوب جهانی، جلب شود.
وزیر امور خارجه تأکید کرد: هدف باید تقویت همکاری بین‌المللی، افزایش پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری، حفاظت از محیط زیست و تضمین حقوق نسل‌های آینده باشد. جمهوری اسلامی ایران آماده است در تلاش‌های بین‌المللی برای پیشگیری از تخریب گسترده محیط زیست و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مشارکت کند.
عراقچی در پایان با اشاره به همکاری وزارت امور خارجه و سازمان حفاظت محیط زیست خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران نباید اجازه دهد متجاوزان از زیر بار مسئولیت اقدامات خود شانه خالی کنند. باید با همکاری و مشارکت جمعی، عاملان این اقدامات را پاسخ‌گو کرد.
وی گفت: طبیعت در میز مذاکره یا میدان جنگ صدایی ندارد؛ این مسئولیت ماست که اجازه ندهیم سکوت طبیعت، به بهای نابودی آینده بشریت تمام شود.
