صالحان کجور ؛ خاستگاه حماسه علوی و شناسنامه پرافتخار مازندران
۱۴ آبان ؛ روز بازخوانی هویت تاریخی، احیای فرهنگ تبری و پاسداری از میراثی که نباید در غبار فراموشی بماند.
این روز ، تنها یک مناسبت در تقویم مازندران نیست؛ روایت برخاستن مردمانی است که قرن‌ها پیش، در دامنه‌های سرسبز طبرستان، با ایمان و آزادگی به استقبال فصلی تازه از تاریخ ایران رفتند و با بیعت با حسن بن زید علوی، بنیان نخستین حکومت شیعی علوی ایران را بنا نهادند؛ حماسه‌ای که نام روستای صالحان کجور را برای همیشه با تاریخ تشیع و هویت این سرزمین پیوند زد. امروز، در روز ملی مازندران، بازخوانی آن شکوه تاریخی، تنها ادای دین به گذشته نیست؛ فراخوانی برای پاسداری از زبان مادری، آیین‌های کهن، موسیقی و فرهنگ تبری و انتقال میراثی گران‌سنگ به نسل‌هایی است که باید بدانند از کدام ریشه برخاسته‌اند و چه هویتی را به آینده می‌سپارند.
به گزارش فارس شهرستان نوشهر، مازندران را نباید تنها در قامت جنگل‌های سبز، کوه‌های سر به فلک کشیده و ساحل بی‌کران خزر شناخت؛ این سرزمین، روایت قرن‌ها ایمان، آزادگی، فرهنگ و ایستادگی است؛ دیاری که در حافظه تاریخی ایران، نامش با قیام، تشیع و حماسه گره خورده است.
چهاردهم آبان، روز ملی مازندران، یادآور روزی سرنوشت‌ساز در تاریخ طبرستان است؛ روزی که در عید فطر سال ۲۵۰ هجری قمری، مردم این دیار با حسن بن زید علوی، مشهور به «داعی کبیر»، بیعت کردند و زمینه شکل‌گیری نخستین حکومت شیعی علوی در ایران را فراهم آوردند.
در قلب این روایت تاریخی، نام روستای صالحان در بخش کهن تاریخی کجور
(کوجور) شهرستان نوشهر می‌درخشد؛ خاستگاهی که به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم بیعت و شکل‌گیری حکومت علویان طبرستان شناخته می‌شود.
صالحان از این منظر، تنها نام یک آبادی در دامنه‌های سرسبز و محروم و مظلوم کجور نیست؛ بخشی از شناسنامه تاریخی و هویتی مازندران و یادگار روزگاری است که مردم این سرزمین برای باور، عدالت و اعتقادات خویش به میدان آمدند. چهاردهم آبان، فرصتی برای بازگشت به این ریشه‌ها و روایت دوباره حماسه مردمانی است که تاریخ ایران را از فراز کوهستان‌های طبرستان دگرگون کردند.
اما هویت مازندران تنها در صفحات تاریخ سیاسی و مذهبی خلاصه نمی‌شود؛ زبان شیرین مازندرانی، موسیقی و نغمه‌های بومی، آیین‌های کهن، ادبیات شفاهی، معماری، خوراک و شیوه زیست مردم این سرزمین، حلقه‌های به‌هم‌پیوسته یک میراث تمدنی هستند.
نقش پررنگ خانواده ها در حفظ فرهنگ و انتقال زبان مادری
سکینه دیوسالار از اساتید دانشگاهی حوزه زبان و ادبیات فارسی و شاعر اهل شهرستان نوشهر در گفتگو با فارس در پاسخ به این سوال برای پاسداشت و احیای ریشه فرهنگی و آیینی و میراث تمدنی مازندران، نقش هر یک از نهادهای دولتی، رسانه ها، آموزش و پرورش و خود مردم محلی چه باید باشد با تأکید بر ضرورت صیانت از این سرمایه فرهنگی معتقد است یکی از آسیب‌های جدی امروز، نگاه مناسبتی به زبان و آیین‌های بومی است؛ گویی فرهنگ تبری تنها باید در چند روز از سال به یاد آورده شود، در حالی که زبان مادری حامل تاریخ، اخلاق، ادبیات و تجربه زیسته نسل‌های متوالی است.
وی می‌گوید: «وقتی در خانه، مدرسه و دانشگاه زبان مادری جدی گرفته نشود، نسل جدید به‌تدریج توان گفت‌وگو، خواندن ادبیات و درک مفاهیم فرهنگی خود را از دست می‌دهد.»
دیوسالار با اشاره به ظرفیت دو درس آزاد در کتاب فارسی دوره متوسطه برای آشنایی دانش‌آموزان با ادبیات بومی، بر ضرورت استفاده از استادان و کارشناسان بومی در آموزش این دروس تأکید می‌کند؛ چراکه به گفته او، حتی بخشی از دبیران ادبیات نیز با زبان مازندرانی آشنایی کافی ندارند.
رئیس اسبق اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نوشهر همچنین پیشنهاد می‌کند آموزش اختیاری و منسجم زبان مازندرانی در مدارس و دانشگاه‌ها، برگزاری کارگاه‌های شعر و قصه‌گویی، تئاتر و موسیقی محلی و تولید برنامه‌های حرفه‌ای رسانه‌ای در دستور کار قرار گیرد.
به باور او ، هیچ نهادی به اندازه خانواده در انتقال زبان مادری نقش ندارد؛ زیرا زبان، پیش از آنکه در کتاب‌ها ثبت شود، در لالایی مادران، گفت‌وگوی پدران و روایت شیرین پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها زنده می‌ماند.
این شاعر و فرهنگی بازنشسته، پیشنهاد می‌دهد روز ملی مازندران از یک مراسم رسمی به یک «هفته فرهنگی مازندران» تبدیل شود.
به گفته وی، در نوشهر می‌توان نمایشگاه اسناد، عکس و نسخ خطی درباره علویان طبرستان و تاریخ کجور برگزار کرد؛ بازارچه صنایع‌دستی و غذاهای بومی، اجرای موسیقی و تئاتر محلی، مسابقه شعر و قصه‌گویی مازندرانی و بازدیدهای آموزشی از صالحان و امامزاده سلطان محمد کیا را در برنامه قرار داد.
دیوسالار معتقد است : استفاده از ظرفیت مدارس، دانشگاه‌ها، هنرمندان محلی و فعالان رسانه‌ای، مراسم را از یک برنامه اداری به یک مشارکت مردمی تبدیل می‌کند؛ «اگر مردم خود تولیدکننده برنامه باشند، روز ملی مازندران از حالت تشریفاتی خارج می‌شود و به یک رویداد هویتی و ماندگار تبدیل خواهد شد.
مازندران ؛ پرچمدار تشکیل اولین حکومت شیعی در تاریخ ایران
مصطفی سوادکوهی، سرپرست معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری مازندران نیز با اشاره به ۱۴ آبان روز ملی مازندران و ظرفیت‌های مغفول تاریخی و فرهنگی استان، مازندران را خاستگاه تشکیل نخستین حکومت شیعی ایران دانست و معتقد است با وجود سهم بزرگ مازندران در تاریخ، مذهب ، فرهنگ و افتخارات ایران، هنوز آن‌گونه که شایسته است در سطح ملی معرفی نشده است.
وی با تأکید بر اینکه هویت مازندران فراتر از جغرافیا و جاذبه‌های گردشگری است، خواستار عبور از برنامه‌های نمادین و مناسبتی و تبدیل هفته مازندران به یک جریان فرهنگی مستمر و راهبردی شد.
سوادکوهی همچنین با اشاره به افتخارآفرینی جوانان استان در عرصه‌های جهانی، به‌ویژه کشتی و ورزش پهلوانی، این نسل را پهلوانان امروز مازندران دانست و تأکید کرد که افتخارات معاصر باید در امتداد میراث تاریخی، فرهنگی و پهلوانی این دیار روایت شود.
او بسیج ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، فرمانداران، شهرداران، دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی را ضرورتی برای معرفی شایسته داشته‌های استان دانست و بر تدوین برنامه‌ای راهبردی با خروجی مشخص و تشکیل دبیرخانه‌ای فعال برای پیگیری مستمر این اهداف تأکید کرد.
پیش بینی بیش از ۱۰۰ رویداد فرهنگی و هنری در برنامه های بزرگداشت روز ملی مازندران
برنامه‌های هفته ملی مازندران نیز امسال با پیش‌بینی بیش از ۱۰۰ رویداد فرهنگی و هنری، فرصتی برای معرفی این میراث در گستره‌ای فراتر از مرزهای استان فراهم کرده است.
محمد محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، از اجرای موسیقی بومی در برج آزادی تهران، برپایی نمایشگاه بزرگ خوشنویسی آثار بیش از ۱۰۰ استاد مازندرانی در فرهنگسرای نیاوران، برگزاری همایش روز علویان در ۱۴ آبان در روستای صالحان کجور و جشن فردین‌ماه در روستای نمونه گردشگری جهان در کندلوس کجور خبر داده است.
بزرگداشت نیما یوشیج، شاعر بلندآوازه مازندرانی، در خانه او در تهران و اجرای برنامه‌های مرتبط با تیرماسیزده‌شو، زبان و آیین‌های بومی در مدارس استان نیز از دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده است.
پژوهشگران وارد میدان شوند
شاهرخ جهانشاهی فرماندار شهرستان نوشهر نیز در گفتگو با فارس با بیان اینکه انتظار دارم؛ پژوهندگان و محققان متخصص مجرب برای تالیف و گردآوری همه سنت ها، آیین ها و سنن فرهنگی، ادبی و تاریخی شفاهی مازندران نهایت تلاش و سعی وافر خود را مبذول دارند، تا نسل های آینده از محتویات این فرهنگ اصیل بی بهره نمانند گفت : در آیین بزرگداشت ۱۴ آبان، روز ملی مازندران و پاسداشت هویت تاریخی دیار علویان در روستای صالحان بخش کهن کجور پیش بینی می شود بیش از ۲هزارنفر حضور پیدا کنند و براساس تجربه سال‌های گذشته، استقبال از این مراسم قابل‌توجه بوده و برنامه‌ریزی امسال نیز با توجه به جمعیت پیش‌بینی‌شده و ظرفیت‌های اجرایی انجام شده است .
وی افزود: جشن امسال با توجه به شرایط موجود، با رعایت ملاحظات و بر محور برنامه‌های فرهنگی و آیینی برگزار می‌شود و تمهیدات لازم برای برگزاری هرچه باشکوه‌تر این آیین انجام شده است و ضمن آنکه کمیته‌های اجرایی هم تشکیل شد.
فرماندار نوشهرگفت: برخلاف سال‌های گذشته، به دلیل ملاحظاتی، کاروان نمادین برگزار نمی‌شود و برنامه‌ها با سخنرانی، دکلمه‌خوانی دانش‌آموزان و بخش‌های فرهنگی و آیینی دنبال خواهد شد و تفاوتی که ۱۴ آبان امسال با سال‌های پیش دارد این است برنامه امیری‌خوانی از بخش‌های ویژه این مراسم است که با هماهنگی هنرمندان و شاعران منطقه تدارک دیده شده است.
به گفته جهانشاهی تلاش شده بخشی از اشعار اجراشده، به‌مناسبت ۱۴ آبان و جایگاه تاریخی و مذهبی امامزاده سلطان محمد کیا اختصاص یابد و با توجه به اهمیت پاسداشت میراث فرهنگی و معنوی مازندران تاکید می‌شود این مناسبت بسیار مهم در حقیقت فرصتی برای بازخوانی تاریخ، معرفی فرهنگ بومی و تقویت هویت مردم این دیار است.
چهاردهم آبان، تنها یادآور یک بیعت تاریخی نیست؛ فرصتی برای تجدید پیمان با هویتی است که در گذر قرن‌ها، زیر سایه کوه‌های البرز و در امتداد کرانه‌های کاسپین بالیده و به بخشی از حافظه تمدنی ایران تبدیل شده است.
اگر صالحان کجور خاستگاه حماسه علوی است، امروز رسالت ما آن است که این حماسه را با دانش، فرهنگ، آموزش و آگاهی زنده نگه داریم؛ همان‌گونه که باید صدای تیرماسیزده‌شو را از خانه‌های قدیمی به نسل امروز رساند، نغمه‌های بومی را از فراموشی نجات داد، زبان مادری را در خانواده و مدرسه زنده کرد و شعر نیما را در کنار روایت‌های تاریخی طبرستان به نسل آینده سپرد.
مازندران را باید شنید؛ در واژه‌های زبان تبری، در آواز امیرخوانان، در روایت پیران، در شکوه تاریخ علویان و در صدای جوانانی که امروز در میدان‌های علم، فرهنگ و ورزش برای ایران افتخار می‌آفرینند.
هویت، میراثی نیست که تنها در ویترین تاریخ به تماشا گذاشته شود؛ امانتی است که باید در زندگی روزمره مردم جریان یابد و به آیندگان سپرده شود.
۱۴ آبان روزی برای شنیدن صدای قرن‌ها ایمان و آزادگی از دل کوهستان‌های کجور. اگر تاریخ در صالحان ریشه دوانده است، رسالت امروز ما آن است که این ریشه را با دانش، فرهنگ و آگاهی آبیاری کنیم تا نام طبرستان و حماسه علویان، نه فقط در حافظه گذشتگان، بلکه در اندیشه و زندگی آیندگان نیز زنده و ماندگار بماند.
به منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#مازندران
#تبرستان
#دیار_علویان_تبرستان
#مازندران_خاستگاه_حکومت_شیعه
#چهارده_آبان
#روز_ملی_مازندران
#صالحان_کجور
#کجور
#زبان_مادری
#لله_وا
#امیری_خوانی
