۱۳ آبان، دانش‌آموز و دانشجو، کنشگر یا کنش‌پذیر؟
با توجه به اتفاق ۱۳ آبان، فرصتی شد تا درباره نقش دانشجو و دانش آموز در کنشگری اجتماعی و سیاسی گفتگو کنیم. جمع بندی این بحث را در ادامه داریم:
اول: پرسش ۱۳ آبان امسال، پرسشی تاریخی نیست؛ پرسشی درباره شکاف میان دو نوع مواجهه با قدرت است. دانشجوی دیروز، قدرت را از بیرون شناخت و بر آن تاخت؛ دانشجوی امروز، قدرت را از درون تجربه می‌کند و در برابر آن، یا منفعل می‌شود یا ابزار جنگ شناختی قرار می‌گیرد.
دوم: در این گفتگو، سه لایه از مسئله آشکار شد.
لایه اول، نقد خود پرسش بود.
دیدگاه رایجی که نسل امروز را یکسره کنش‌پذیر و نسل دیروز را یکسره کنشگر می‌داند، نادرست است.
در هر دوره، کنشگر و کنش‌پذیر و خنثی وجود داشته‌اند. کنشگری نیز ویژگی ثابت فرد نیست؛ یک دانشجو می‌تواند در حوزه علم کنشگر و در حوزه سیاست خنثی باشد. بنابراین، مسئله نه برچسب نسل، بلکه کیفیت مواجهه فرد با قدرت است.
لایه دوم: منازعه بر سر اولویت.
دیدگاهی تأکید کرد رسالت اول دانشجو کسب علم است و کنشگری سیاسی بدون پشتوانه علمی، او را به ابزار جریان‌های بیگانه تبدیل می‌کند.
در مقابل، نقد شد که علم بدون مسئولیت اجتماعی نیز به برج عاج و بی‌تفاوتی می‌انجامد؛
تاریخ ۱۳ آبان را دانشجوی کنشگر سیاسی ساخت، نه پژوهشگر آزمایشگاه‌نشین.
اما نکته راهبردی اینجاست: این دو دیدگاه در تضاد نیستند، بلکه در ترتیب قرار دارند.
علم، پیش‌شرط کنشگری پایدار است؛ کنشگری بدون علم، هیجان است و علم بدون کنشگری، انفعال. آنچه ۱۳ آبان را ساخت، پیوند علم و مسئولیت بود، نه یکی بدون دیگری.
لایه سوم: چالش واقعی: خنثی‌ها. بزرگ‌ترین آسیب امروز، نه کنش‌پذیری مخالفان، بلکه خنثی شدن اکثریت است. دانشجویی که در جلسه سیاسی شرکت نمی‌کند اما در برنامه طنز هشتاد درصد حضور دارد، نه کنشگر است و نه کنش‌پذیر؛او از میدان خارج شده است. این خروج از میدان، خطرناک‌تر از کنشگری اشتباه است، زیرا کنشگر اشتباه را می‌توان با گفتگو بازگرداند، اما خنثی را باید ابتدا به میدان آورد.
نگاه به مخالف نیز نیازمند بازنگری است. فرض اینکه مخالف «مشکل معرفتی» دارد و با گفتگو بازمی‌گردد، مخالف آگاه را نادیده می‌گیرد و گفتگو را به تحمیل تبدیل می‌کند. گفتگو با کسی که او را نادان فرض کرده‌ای، گفتگو نیست؛ جبهه‌گیری است.
راهکار: خروج از کنش‌پذیری و خنثی‌گری، نیازمند حرکت از واکنش هیجانی به کنش آگاهانه است.
تولید روایت زنده و امیدبخش، آموزش تاب‌آوری شناختی و سواد رسانه‌ای، مشارکت واقعی جوان در تصمیم‌سازی، تقویت کرسی‌های آزاداندیشی، تعدد برنامه‌های سیاسی جذاب و پاسخگویی مسئولان در دانشگاه، مسیر بازگشت به کنشگری است.
اما هیچ‌یک از اینها بدون یک پیش‌شرط کار نمی‌کند: جوان باید احساس کند حرفش شنیده می‌شود و حضور او در تصمیم، واقعی است. در غیر این صورت، هر برنامه‌ای به تشریفات تبدیل می‌شود.
در پایان باید متذکر شویم
کنشگری واقعی، محصول پیوند علم، آگاهی و مسئولیت اجتماعی است.
نه شعار، نه انفعال و نه تقلید کورکورانه. ۱۳ آبان یادآور می‌شود که تاریخ را کسانی ساختند که علم را با مسئولیت پیوند زدند و در بزنگاه، انتخاب کردند.
با تشکر از حضور جناب دکتر شاه‌فضل و سایر دوستان اندیشکده تعاملی
#13آبان #سیزده_آبان #کنشگر #روز_دانش‌آموز #کنش‌پذیر #ایران
