فرهنگی‌هنری 13:44 - 11 مرداد 1400

همه‌گیری‌های تاریخ به طرز غریبی فراموش شده‌اند/تاریخچه واژه سرایت

به گزارش خبرنگار مهر، به همت پژوهشکده مطالعات فلسفی و تاریخ علمِ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نشست تخصصی «همه‌گیری و تاریخ و علم» برگزار شد. گروه فلسفه‌ی علم و تکنولوژی و گروه تاریخ علم این پژوهشکده از آغاز همه‌گیری کرونا تلاش کردند در حوزه‌ی تخصصی خود به موضوع ورود کنند که گواه آن برگزاری چند وبینار، فراخوان ویژه‌نامه‌ی کرونا مجله فلسفه‌ی علم، انتشار مقالات و کتاب سهم خود را ادا کند. عضویت دو تن از اعضای این پژوهشکده، مقدم حیدری و منجمی، در فرهنگستان علوم پزشکی ایران و برگزیده شدن این پژوهشکده در «رویداد کرونا روایت» سازمان نظام پزشکی کشور نشان از آن دارد که تلاش‌های این پژوهشکده تأثیرگذار بوده و مورد توجه جامعه پزشکی هم قرار گرفته است.

در ابتدای این نشست، علیرضا منجمی، رئیس پژوهشکده مطالعات فلسفی و تاریخ علم گفت: این پژوهشکده خود را ملزم می‌داند مسائل روز جامعه مورد مداقه قرار دهد و با مسأله‌مندی، نقد و تحلیل فلسفی-تاریخی به فهم آنها و جستجوی رهیافت‌های نو یاری رساند.

وی با اشاره به اینکه اغلب پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در کشور صرفاً به دنبال چاپ مقالات در مجلات انگلیسی‌زبان هستند و نوشتن و سخن گفتن به فارسی را نکوهش می‌کنند افزود: آنچه امروز در این نشست ارائه خواهد شد را باید در چارچوب حوزه‌ی میان‌رشته‌ای علوم انسانی سلامت فهم کرد که در تلاش است تا مسائل حوزه‌ی سلامت را در میان‌رشتگی علوم انسانی صورت‌بندی و فهم کند. فلسفه‌ی پزشکی، جامعه‌شناسی پزشکی، انسان‌شناسی پزشکی و تاریخ پزشکی در این سپهر جای می‌گیرند.تاریخ‌نگاری پزشکی بدون نظریه‌ها و مفاهیم فلسفه‌ی پزشکی نابسنده است و راهی نمی‌گشاید.

سپس غلامحسین مقدم حیدری مدیر گروه تاریخ علم و دبیر علمی این نشست با این نقل قول از تامس کوهن –فیلسوف علم معاصر- در کتاب ساختار انقلاب‌های علمی سخن خود را آغاز کرد :« اگر تاریخ بیش از انبانی از داستان‌ها یا گاه‌شماری‌ها در نظر گرفته شود، می‌تواند دگرگونی سرنوشت سازی در تصورمان از علم به وجود آورد».

وی هدف این نشست تخصصی را بررسی همه‌گیری‌ها در تاریخ دانست و توضیح داد: قرار است این نشسست به ابعادی از همه‌گیری‌ها در تاریخ بپردازد که کمتر از آن منظر بدان توجه شده است. موضوع نشست موضوعی است معطوف به بحرانی که ما در حال حاضر با آن مواجهیم. بنابراین تاریخ علم مورد نظر در این نشست صرفاً بررسی تاریخی موضوعی در تاریخ پزشکی نیست بلکه با در نظر گرفتن مسئله کنونی جامعه جهانی – همه‌گیری کووید۱۹- می‌کوشد تا به برخی از ابعاد آن در همه‌گیری‌های دوره اسلامی بپردازد.

مقدم حیدری با اشاره به فراخوان ویژه‌نامه‌ی کرونا مجله فلسفه علم بر اهمیت مطالعات تاریخی همه‌گیری در فهم موقعیتی که در آن گرفتار آمده‌ایم، تأکید کرد.

در ادامه این نشست احمد فضلی‌نژاد دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شیراز سخنرانی کرد و به موضوع تأثیر همه‌گیری طاعون در شیوه تاریخ‌نگاری‌های همه‌گیری در ابتدای تمدن اسلامی پرداخت و اشاره کرد: چگونه عوامل سیاسی در دوره بنی‌امیه و سپس بنی‌عباس بر شیوه‌های تاریخ‌نگاری همه‌گیری‌ها تأثیر گذاشته‌اند.

محمد صدر عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ علم بنیاد دائره‌المعارف اسلامی هم به چگونگی مواجهه با همه‌گیری طاعون در دوره قاجار پرداخت.

وی در ابتدا به دستورالعمل‌هایی که حکومت جهت کنترل و مهار کردن طاعون وضع کرد اشاره کرد و سپس به پزشکان خارجی مقیم ایران در آن دوره از جمله تولوزان و تالیفات متعددی در خصوص طاعون در ایران پرداخت.

صدر در پایان به طبیبان سنتی آن دوره مانند حکیم ساوجی و تالیفاتش در باب طاعون اشاره کرد.

حامد آرضایی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق به‌عنوان سومین سخنران به لغت‌شناسی واژه «سرایت» که مفهوم محوری در بررسی یک همه‌گیری است، مورد توجه قرار داد و گفت: مفهوم «عدوی» (سرایت) در تمدن اسلامی سیر تطوری داشته است و برحسب زمان چه دلالت‌هایی را در بر گرفته است.

پس از آن، شهرزاد ایران‌نژاد، پژوهشگر پسادکتری موسسه خاورپژوهی استانبول، به استعاره‌ی عدوی از منظر تاریخ ایده‌ها پرداخت. او به بررسی مفهوم همه‌گیری نزد قسطابن لوقا پرداخت و استعاره « پیکان» را برای نشان دادن سرایت در آثار وی بررسی کرد.

سخنرانی این پژوهشگر تاریخ پزشکی واجد این وجه نوآورانه بود که بر تاثیر استعاره‌ها در شکل گیری مفاهیم و آموزه های طب اخلاطی تاکید داشت.

آخرین سخنران این مراسم حمیدرضا نمازی رئیس موزه تاریخ علوم پزشکی ایران بود که با اشاره به دو کتاب هونیگزبام به این موضوع پرداخت که چگونه وی با مرور تاریخ یک صد سال گذشته نشان داده است که همه‌گیری‌ها، به طرزی غریب، به فراموشی سپرده شده‌اند.

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تأمل بر مفهوم فراموشی در تاریخ، گذری بر تاریخ‌نگاری چینه‌ای میشل فوکو داشت و کوشید نشان دهد که فوکو ، چگونه با تأکید بر «رخداد» به مثابه امر سرپوش گذاشته شده، بر آن سر است تا گفتمان را با برملا کردن رخداد نقد کند.

او سپس با مرور آثار ریف و ریکور در پایان گفت: به نظر می‌رسد، خاطره، یادسپاری و حافظه فردی و جمعی، بخشش و فراموشی اموری تأمل‌انگیز در تاریخ‌نگاری همه‌گیری‌اند.

این نشست با بحث و گفتگو و تبادل نظر میان اندیشمندان پنل به پایان رسید.

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار فرهنگی‌هنری

فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» صلاح‌الدین محمد بهاءالدین دبیرکل حزب اتحاد اسلامی کردستان عراق روز سه‌شنبه با حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر حمید شهریاری دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی دیدار و گفتگو کرد.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» سریال طنز «خوشنام» با بازی هومن حاجی عبداللهی در حال تولید است. این مجموعه اولین تجربه این بازیگر پس از ایفای نقش در سریال «پایتخت» است.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» بنی‌صدر و برخی از فرماندهان ارتش نظرهایی داشتند. آیت‌الله خامنه‌ای ما را می‌شناخت. با اصرار ایشان در همان جلسه، طرح شکستن حصر آبادان تصویب شد؛ اگرچه آن طرح بعدازاینکه بنی‌صدر از ایران فرار کرد، در ۵ مهر ۱۳۶۰ اجرا شد.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» مدیر کل انتقال خون استان تهران با اشاره به افزایش اعمال جراحی و در نتیجه افزایش نیاز به خون و فرآورده های آن گفت: ذخایر خون استان تهران در شرایط شکننده‌ای قرار گرفته‌اند و از شهروندان تهرانی دعوت می‌کنم تا همچون همیشه از بیماران نیازمند به ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» معاون توسعه فناوری و مطالعات سینمایی سازمان سینمایی اعلام کرد: طی 8 ماه گذشته، اقدام به تولید پرتوتایپ اولین نرم افزار بومی مدیریت تولید پروژه های سینمایی شده که برای همه فیلمسازان کاربرد دارد.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» خبرگزاری مهر؛ گروه مجله _ مرضیه کیان: سال ۱۳۴۵ در بغداد متولد شدند. با این که محسن چند دقیقه‌ای از برادرش زودتر به دنیا آمد و برادر بزرگ محسوب می‌شد، اما فرید در همه کارها پیش دستی می‌کرد؛ مخصوصاً در اعزام به جبهه و شهادت... محسن اشرفی که الان ۵۵ سا...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» خبرگزاری مهر؛ گروه مجله _ مرضیه کیان: سال ۱۳۴۵ در بغداد متولد شدند. با این که محسن چند دقیقه‌ای از برادرش زودتر به دنیا آمد و برادر بزرگ محسوب می‌شد، اما فرید در همه کارها پیش دستی می‌کرد؛ مخصوصاً در اعزام به جبهه و شهادت... محسن اشرفی که الان ۵۵ سا...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» برنامه «ایران بانو» در قالب یک مستند گزارشی، گام‌های رسیدن به موفقیت بانوهای ایرانی را بررسی می‌کند.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، سومین قسمت از ویژه برنامه سوره، فصل حسن‌بن علی (ع) به موضوع «شخصیت شناس امام حسن (ع) اختصاص داشت. میهمان این برنامه محمدرضا جباری، پژوهشگر تاریخ اسلام بود. جباری در ابتدای برنامه در خصوص شخصیت امام حسن (ع) گفت: اینکه ب...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» دانشگاه سوره با همکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری به مناسبت هفته دفاع مقدس نشست‌های تخصصی‌ای در باب «مقاومت در قاب هنر» همراه با نمایشگاه عکس و نمایش انیمینشن به صورت آنلاین در نظر گرفته است.

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی
























































صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است