میانجیها در برزخ

باشگاه خبرنگاران جوان - کنار گذاشتن جیدی ونس از پیگیری مذاکرات ایران، میانجیهای قطری و کشورهای خلیج فارس را با ابهامی تازه روبهرو کرده است. همزمان، کشورهای منطقه همکاریهای امنیتی جدیدی شکل میدهند و چین و روسیه نیز وارد گفتوگو درباره بحران شدهاند. این تحولات نشان میدهد بلاتکلیفی در واشنگتن، دیگر صرفاً مسئله سیاست داخلی آمریکا نیست؛ بلکه به مانعی برای بازگشت ثبات منطقه تبدیل شده است.
تحولات روزهای اخیر نشان میدهد مسئله اصلی جنگ، دیگر کمبود میانجی نیست؛ بلکه نبود تصمیمی روشن در واشنگتن درباره چگونگی پایان آن است. در حالی که بازیگران منطقهای برای یافتن راه حل تلاش میکنند، مواضع متناقض ترامپ امکان پیشبینی رفتار آمریکا را دشوارتر کرده است.
میانجیگری بدون طرف تصمیمگیر
واشنگتنپست شنبه گزارش داد دیدار نخستوزیر قطر با ترامپ در آغاز هفته، امید به توافق موقت و سامان دادن به عبور کشتیها از هرمز را افزایش داده بود؛ اما رئیسجمهور آمریکا پس از آن اعلام کرد دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد و ونس را مأمور رسیدگی به مسائل داخلی کرد. اهمیت این چرخش صرفاً تغییر مسئول مذاکرات نیست. ونس از چهرههای متمایل به توافق بود و پس از شکست جمهوریخواهان، جنگ ایران را از عوامل اصلی نتیجه انتخابات دانست. کنار رفتن او این پرسش را ایجاد کرده که حتی اگر میانجیها مواضع ایران و واشنگتن را به یکدیگر نزدیک کنند، چه کسی در کاخ سفید اراده اجرای توافق را دارد؟
محاصره؛ جایگزین جنگ یا استمرار آن؟
واشنگتنپست از ترجیح دولت ترامپ به حفظ محاصره و فشار اقتصادی، بدون توافق یا حمله گسترده خبر داده است. رویترز نیز به نقل از منابع آگاه نوشت ارزیابی اطلاعاتی آمریکا، تأثیر حملات تازه بر شروط ایران را محدود میداند. همزمان، عربستان و ترکیه از واشنگتن خواستهاند از تشدید نظامی خودداری کند.
ادامه محاصره ممکن است برای ترامپ کمهزینهتر از آغاز عملیات جدید باشد؛ اما برای ایران به معنای استمرار فشار اقتصادی و برای همسایگان به معنای باقی ماندن خطر بیثباتی است. مسئله اینجاست که آمریکا میکوشد بدون پرداخت هزینه جنگ گسترده، همچنان از ابزارهای جنگی برای امتیازگیری استفاده کند.
ایران در انتظار پاسخ، نه میانجی تازه
قالیباف در گفتوگو با الجزیره تأکید کرده ایران پیشنهاد خود را از طریق قطر ارائه داده و منتظر پاسخ رسمی واشنگتن به شروط هفتگانه است. رفع محاصره، آزادسازی داراییها و توقف حملات در مرکز این مطالبات قرار دارند. برای ایران، مسئله صرفاً بازگشت به میز مذاکره نیست؛ بلکه اطمینان از اجرای توافق است. تجربه ماههای گذشته نشان داده توافقی که رفع محاصره و تضمین عدم تعرض را مبهم بگذارد، نمیتواند پایان پایداری برای بحران ایجاد کند. ازاینرو، مسئله اصلی دیپلماسی ایران باید تبدیل شروط اعلامشده به تعهداتی مشخص و قابل راستیآزمایی باشد.
متحدانی که مسیرهای دیگری میجویند
توافق دفاع متقابل ترکیه و قطر، در کنار درخواست عربستان برای جلوگیری از حمله دوباره آمریکا، نشانه تلاش کشورهای منطقه برای تنوعبخشی به ابزارهای امنیتی است. این اقدامها به معنای پایان همکاری آنان با واشنگتن نیست؛ اما نشان میدهد چتر امنیتی آمریکا بهتنهایی نتوانسته امنیت پایدار را تضمین کند. حتی متحدان واشنگتن نیز برای مدیریت پیامدهای تصمیمهای آن، به دنبال سازوکارهای مکمل هستند.
پکن؛ گفتوگو درباره جنگ در سطح قدرتهای بزرگ
کاخ سفید از برنامه نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ در حاشیه اجلاس اپک خبر داده است. جنگ ایران از موضوعات مورد انتظار این گفتوگو خواهد بود. ورود بحران به دستورکار سه قدرت بزرگ نشان میدهد آثار جنگ از محدوده خلیج فارس فراتر رفته است. با این حال، خطر آن وجود دارد که آینده امنیت منطقه در مذاکرات قدرتهای بزرگ، بدون مشارکت مؤثر کشورهای درگیر تعیین شود.
میدان همچنان شکننده است
در بحرین، ایران از هدف قرار دادن رادار آمریکایی خبر داد، اما واشنگتن اعلام کرد پهپادهای مهاجم رهگیری شدهاند. حوادث دریایی هرمز نیز ادامه دارد و مؤسسه مطالعات جنگ درباره اعتبار برخی ادعاهای مربوط به مینگذاری ابراز تردید کرده است.
همزمان، گزارشها از فشار اسرائیل برای ازسرگیری حملات حکایت دارند. در عراق نیز اختلاف بر سر کنترل گروههای مسلح ادامه دارد و در یمن، نبرد انصارالله و نیروهای مورد حمایت عربستان همچنان امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد.
فرصت ایران در بنبست واشنگتن
تحولات ۲۳ آبان نشان میدهد آمریکا همچنان قدرت اعمال فشار دارد، اما درباره تبدیل این فشار به نتیجه سیاسی با اختلاف و ابهام روبهرو است. در مقابل، نگرانی همسایگان از جنگ، زمینه تازهای برای همکاری منطقهای فراهم کرده است.
برای ایران، فرصت اصلی در تبدیل این نگرانی مشترک به سازوکاری عملی برای رفع محاصره، توقف حملات و تضمین امنیت منطقه است. تا زمانی که واشنگتن میان ادامه فشار و دستیابی به توافق تصمیم روشنی نگیرد، بحران در وضعیت تعلیق باقی میماند. اما همین بلاتکلیفی نشان میدهد پایان جنگ دیگر با تصمیم یکجانبه آمریکا امکانپذیر نیست و به توافقی متکی بر منافع و تعهدات متقابل نیاز دارد. پیدا کردن راه خروج از وضعیت نه جنگ، نه صلح، باید مهمترین تمهید ایران برای روزهای پیش رو باشد.
منبع: روزنامه قدس











