آیا تلفن همراه از خط قرمز مدارس عبور می‌کند؟!
باشگاه خبرنگاران جوان - در حالی که بازنگری آیین‌نامه اجرایی مدارس، اختیار تصمیم‌گیری درباره تلفن همراه را به شورای مدرسه واگذار می‌کند، هشدار‌ها درباره آسیب‌های استفاده بی‌ضابطه از این ابزار، فقدان آموزش سواد دیجیتال و نابرابری دانش‌آموزان در دسترسی به امکانات هوشمند، پرسش‌های تازه‌ای درباره آمادگی مدارس برای پذیرش آن مطرح کرده است.
واگذاری تصمیم همراه داشتن تلفن همراه به شورای مدرسه، بار دیگر بحث حضور گوشی‌های هوشمند در کلاس‌های درس را داغ کرده است؛ تصمیمی که از یک سو با موضوع استفاده از فناوری‌های نوین در آموزش و از سوی دیگر با نگرانی خانواده‌ها و کارشناسان درباره حواس‌پرتی دانش‌آموزان، آسیب‌های تربیتی و نابرابری آموزشی روبه‌روست.
تلفن همراه سال‌ها یکی از خطوط قرمز مدارس بود؛ وسیله‌ای که حضورش در کیف دانش‌آموزان اغلب با تذکر انضباطی همراه می‌شد و استفاده از آن در کلاس درس جایی نداشت. اما کرونا و تعطیلی‌های گسترده مدارس، آموزش مجازی را به بخشی از زندگی تحصیلی دانش‌آموزان تبدیل کرد و گوشی هوشمند، تبلت و سایر ابزار‌های دیجیتال بیش از گذشته به محیط آموزش راه یافتند.
حالا با گذشت چند سال از آن تجربه، پرسش قدیمی درباره موبایل در مدارس شکل تازه‌ای پیدا کرده است:
آیا با توجه به آسیب‌های آن باید همچنان بر ممنوعیت آن پافشاری کرد یا می‌توان آن را در محیط آموزشی مدیریت کرد؟
این پرسش زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم تلفن همراه برای دانش‌آموزان فقط وسیله‌ای برای تماس با خانواده نیست؛ دریچه‌ای به دنیای گسترده اطلاعات، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌ها و محتوای آموزشی است. اما همین دریچه با آسیب‌هایی مواجه است که اگر آموزش داده نشده و کنترل نشود، می‌تواند موجب زیان‌هایی هم به خود دانش‌آموز، هم به دانش‌آموزان دیگر، هم به معلمان و هم مدرسه شود.
از ممنوعیت عمومی تا تصمیم‌گیری در شورای مدرسه
در جریان بازنگری آیین‌نامه اجرایی مدارس، رویکرد متفاوتی نسبت به همراه داشتن تلفن همراه دانش‌آموزان مطرح شده است؛ رویکردی که حواشی این روز‌ها تبدیل شده و به جای تعیین یک قاعده یکسان برای تمام مدارس، تصمیم‌گیری درباره این موضوع را به شورای مدرسه واگذار می‌کند.
علیرضا کربلایی عضو شورای عالی آموزش‌وپرورش، در تشریح این تغییرات گفته است بازنگری آیین‌نامه اجرایی مدارس با توجه به تحولات زیست‌بوم آموزشی و ورود فناوری‌های جدید به فرایند یادگیری انجام شده است.
به گفته وی، در زمان تدوین آیین‌نامه قبلی، مدارس به اندازه امروز با فناوری‌های جدید، فضای مجازی و آموزش آنلاین درگیر نبودند، اما پس از شیوع کرونا، آموزش مجازی و ترکیبی جایگاه مهمی در نظام آموزشی پیدا کرد و ابزار‌هایی مانند تلفن همراه، فیلم‌های آموزشی و شبکه شاد به بخشی از فرایند یادگیری تبدیل شدند.
کربلایی معتقد است در چنین شرایطی نمی‌توان ظرفیت‌های آموزشی فناوری را نادیده گرفت. بر همین اساس، در آیین‌نامه جدید تلاش شده است اختیار تصمیم‌گیری درباره همراه داشتن موبایل به شورای مدرسه سپرده شود تا هر مدرسه متناسب با شرایط و نیاز‌های آموزشی خود ضوابط مشخصی تعیین کند.
برای مثال، اگر معلمی بخواهد از روش‌هایی مانند آموزش معکوس استفاده کند و اجرای فعالیت آموزشی به تلفن همراه نیاز داشته باشد، شورای مدرسه می‌تواند با تعیین ضوابط، اجازه همراه داشتن این وسیله را در طول سال تحصیلی صادر کند. البته این مجوز به معنای استفاده آزادانه و بدون محدودیت نیست و به گفته کربلایی، تلفن همراه نباید روند تدریس معلم یا یادگیری دانش‌آموزان را مختل کند.
نگرانی خانواده‌ها؛ گوشی در کیف باشد یا تحویل دفتر مدرسه شود؟
یکی از نکات قابل توجه در توضیحات عضو شورای عالی آموزش‌وپرورش، توجه به دغدغه خانواده‌ها درباره ارتباط با فرزندانشان در ساعات حضور در مدرسه است.
برخی والدین به دلیل فاصله خانه تا مدرسه، شرایط رفت‌وآمد یا نگرانی از وضعیت فرزندشان در مسیر، ترجیح می‌دهند دانش‌آموز تلفن همراه داشته باشد. این نگرانی به‌ویژه درباره دانش‌آموزانی که مسیر طولانی‌تری را برای رسیدن به مدرسه طی می‌کنند، قابل توجه است.
کربلایی در این زمینه توضیح داده است که مدارس می‌توانند سازوکاری برای تحویل گرفتن تلفن همراه در زمان ورود دانش‌آموز و بازگرداندن آن هنگام خروج پیش‌بینی کنند. به این ترتیب، دانش‌آموز می‌تواند گوشی را همراه خود تا مدرسه بیاورد، اما در طول ساعات آموزشی از آن استفاده نکند؛ مگر آنکه معلم برای انجام یک فعالیت آموزشی مشخص، استفاده از آن را ضروری بداند.
این پیشنهاد در واقع تلاش می‌کند میان دو مطالبه تعادل برقرار کند؛ از یک طرف آرامش خاطر خانواده‌ها و امکان ارتباط با فرزندان و از طرف دیگر حفظ نظم و تمرکز در کلاس درس. با این حال، اجرای چنین سازوکاری خود نیازمند تعیین مسئولیت مدرسه در قبال نگهداری گوشی‌ها، نحوه تحویل و دریافت و جلوگیری از بروز اختلافات احتمالی است. موضوعی که به همین راحتی هم قابل حل نیست.
مجلس: استفاده مطلق از تلفن همراه به آموزش لطمه می‌زند
در مقابل نگاه مبتنی بر افزایش اختیارات مدارس، برخی نمایندگان مجلس نسبت به مجاز شدن استفاده از تلفن همراه در محیط آموزشی هشدار می‌دهند.
عبدالوحید فیاضی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در برنامه سایه روشن رادیو گفت‌و‌گو با تأکید بر ضرورت همراه شدن آموزش با فناوری‌های روز، معتقد است ورود فناوری به مدرسه نباید به معنای آزاد گذاشتن استفاده از تلفن همراه باشد.
وی با تفکیک میان استفاده از تلفن همراه و تبلت در محیط آموزشی گفت: در شرایطی مانند دوران کرونا یا شرایط جنگی که حضور دانش‌آموزان در مدارس با محدودیت مواجه می‌شود، استفاده از این ابزار‌ها اجتناب‌ناپذیر است، اما نمی‌توان از این ضرورت نتیجه گرفت که استفاده از موبایل در مدارس باید به‌صورت مطلق مجاز باشد.
فیاضی با اشاره به اینکه هنوز آموزش و تربیت لازم برای استفاده صحیح از فناوری و تلفن همراه در میان دانش‌آموزان به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است، هشدار داد که این ابزار ممکن است به جای کمک به یادگیری، به مانعی در مسیر آموزش تبدیل شود.
وی با اشاره به تجربه استفاده از تلفن همراه در جمع‌های عمومی گفت: حتی در جمع‌هایی که افراد برای گفت‌و‌گو و تعامل کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، گوشی‌های تلفن همراه گاهی مانع برقراری ارتباط صمیمی و کامل می‌شوند؛ بنابراین اگر همین اتفاق در کلاس درس رخ دهد و هر دانش‌آموز سرگرم گوشی خود باشد، نتیجه به نفع آموزش و یادگیری نخواهد بود.
این نماینده مجلس تأکید دارد که پیش از گسترش استفاده از موبایل در مدارس، باید آموزش‌های لازم درباره نحوه بهره‌گیری صحیح از فناوری در دستور کار قرار گیرد؛ چراکه صرف در اختیار قرار دادن ابزار‌های دیجیتال، به معنای استفاده درست از آنها نیست.
عدالت آموزشی؛ همه دانش‌آموزان گوشی و تبلت دارند؟
موضوع دیگری که در بحث ورود ابزار‌های دیجیتال به مدارس اهمیت پیدا می‌کند، عدالت آموزشی است. اگر قرار باشد استفاده از تلفن همراه و تبلت به یکی از ابزار‌های رایج تدریس تبدیل شود، آیا همه دانش‌آموزان امکان دسترسی به این امکانات را دارند؟
این پرسش به‌ویژه درباره خانواده‌های کم‌درآمد و دانش‌آموزان مناطق محروم اهمیت دارد. در شرایطی که برخی خانواده‌ها حتی برای تأمین نیاز‌های اولیه تحصیلی فرزندانشان با محدودیت مالی مواجه‌اند، نمی‌توان فرض کرد که همه دانش‌آموزان گوشی هوشمند یا تبلت مناسب برای فعالیت‌های آموزشی در اختیار دارند.
در چنین شرایطی، یک عده از دانش‌آموزان امکان استفاده از این ابزار را در مدرسه دارند و یک عده ندارند و حتی در مدرسه‌ای خاص، همه گوشی هوشمند دارند و در مدرسه دیگر، عده‌ای از دانش‌آموزان ندارند.
تلفن همراه وسیله فخرفروشی یا آموزش
به گفته برخی متخصصان، ماجرای تلفن همراه فقط به آوردن گوشی و استفاده از آن، ختم نمی‌شود بلکه ممکن است با توجه به قیمت آن، وسیله‌ای برای فخرخروشی شود؛ موضوعی که می‌تواند بر آموزش و تربیت سایه بیفکند.
موضوع دیگر اینکه ممکن است در مدرسه‌ای استفاده از این ابزار اجازه پیدا کند و مدرسه‌ای مجوز ندهد؛ تکلیف این دوگانگی در مجوز و آموزش چه می‌شود؟ آیا می‌توان گفت که مدرسه‌ای با ورود فناوری مخالف و مدرسه‌ای موافق است؟ چطور می‌توان آن را توجیه کرد؟
از یک سو، بازنگری آیین‌نامه اجرایی مدارس و واگذاری تصمیم‌گیری به شورای مدرسه، امکان انعطاف بیشتر متناسب با نیاز‌های آموزشی را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، هشدار‌های مطرح‌شده درباره تصمیم‌های چندگانه، حواس‌پرتی، فقدان آموزش سواد دیجیتال و نابرابری در دسترسی به ابزار‌های هوشمند نشان می‌دهد که صرف تغییر مقررات برای حل مسئله کافی نیست.
در واقع، اگر قرار است تلفن همراه به مدرسه راه پیدا کند، باید پیش از آن مشخص باشد دانش‌آموز در چه موقعیتی، با چه هدفی و تحت چه نظارتی اجازه استفاده از آن را دارد. همچنین باید برای دانش‌آموزانی که امکان تهیه این ابزار را ندارند، راهکار جایگزین در نظر گرفته شود.
شاید بهتر باشد کارشناسان و متخصصان آموزش کمی بیشتر درباره ورود این ابزار به مدرسه تأمل کنند و تصمیم درست و کارشناسانه درباره آن اتخاذ شود.
منبع: فارس
