بن‌بست راهبردی آمریکا در قبال تحریم ایران
۴ مهر ۱۳۸۳، روزنامه واشنگتن‌پست در گزارشی از اختصاص ۴۰ میلیون دلار برای «مقابله با نفوذ ایران» خبر داد و در کنار آن اعتراف کرد که شکاف میان پنتاگون و وزارت خارجه، دولت آمریکا را به مدت سه سال برای اتخاذ سیاستی بلندمدت در قبال ایران فلج کرده است. این خبر در ظاهر یک تخصیص بودجه ساده بود، اما در باطن از یک آسیب ساختاری عمیق‌تر پرده برداشت: ناتوانی نظام تصمیم‌گیری آمریکا در تولید یک راهبرد منسجم در قبال ایران.
برای فهم این بن‌بست، باید به نقطه آغاز تحریم‌ها بازگشت. نخستین اقدام رسمی واشنگتن در ۱۷ آبان ۱۳۵۸ و چهار روز پس از تسخیر سفارت، با ممنوعیت صادرات تسلیحات به ایران آغاز شد. چهار روز بعد، واردات نفت از ایران ممنوع شد و در ۲۳ آبان، کارتر با فرمان اجرایی ۱۲۱۷۰، بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را مسدود کرد. امام خمینی در واکنش، قطع رابطه را «به فال نیک» گرفت و فرمود: «رابطه بین یک ملت به پا خاسته با یک چپاول‌گر عالم‌خوار، همیشه به ضرر ملت مظلوم است.» امام خمینی، تحریم‌ها را با وجود سختی، «هدیه‌ای الهی» و باعث «پرورش فکرها و تلاش در راه خودکفایی» می‌دانست.
🔸پس از آزادی گروگان‌ها بر اساس بیانیه الجزایر، آمریکا متعهد به لغو تحریم‌ها شد، اما در عمل فقط ممنوعیت صادرات و واردات را اجرا کرد و ۹۰۰ میلیون دلار از دارایی‌های ایران همچنان بلوکه ماند. این رویه - تعهد به رفع تحریم در توافق و عدم اجرای کامل آن - الگویی شد که در دهه‌های بعد تکرار شد. در دهه ۱۳۷۰، «سیاست مهار دوگانه» کلینتون تدوین شد و در ۱۴ اوت ۱۹۹۶، قانون تحریم‌های ایران و لیبی (داماتو) به تصویب رسید که شرکت‌های خارجی را نیز در صورت سرمایه‌گذاری بیش از ۲۰ میلیون دلار در صنعت نفت ایران، تهدید به تحریم می‌کرد.
🔹نقش لابی‌های صهیونیستی در طراحی این تحریم‌ها انکارنشدنی است. بر اساس گزارش‌ها، زمینه اجرای سیاست مهار دوگانه «تحت‌تأثیر گرایش‌ها و اعمال نفوذهای گروه‌های ضد ایرانی که عمدتاً از آیپک و سایر محافل صهیونیستی سرچشمه می‌گرفت، فراهم گردید.» با این حال، یک‌جانبه بودن تحریم‌ها و ناتوانی آمریکا در جلب حمایت اروپا، چین و روسیه، دلیل عمده عدم موفقیت این سیاست بود. در ۱۸ مه ۱۹۹۸، کلینتون ناچار شد شرکت توتال فرانسه را از تحریم داماتو معاف کند.
🔸پس از ۱۱ سپتامبر، تحریم‌ها وارد فاز جدیدی شدند. قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳ و ۱۸۳۵ شورای امنیت صادر شد، اما آمریکا «شورای امنیت را دور زد و اختیارات آن را به نفع خود مصادره کرد.» در دی ۱۳۸۵ تحریم بانک سپه آغاز شد و در ۱۹ آبان ۱۳۹۰، دارایی‌های بانک مرکزی بلوکه شد. در ژانویه ۲۰۱۲، اتحادیه اروپا واردات نفت از ایران را قطع کرد و صادرات ایران از ۲۵۰۰ هزار بشکه به ۱۵۰۰ هزار بشکه کاهش یافت. با این حال، تحریم‌ها نه تنها به تسلیم ایران منجر نشد، بلکه به انسجام داخلی و خودکفایی انجامید.
🔹با روی کار آمدن ترامپ در ژانویه ۲۰۱۷، طرح اس ۷۲۲ با ۹۸ رأی موافق در سنا تصویب شد که تحریم‌های موشکی، سپاه، حقوق بشر و تسلیحاتی را در بر می‌گرفت. این چرخش دوباره به تحریم، تکرار همان الگویی بود که از آبان ۱۳۵۸ آغاز شده بود: تشدید فشار، سپس گشایش موقت، سپس بازگشت دوباره به تحریم. فاصله میان ۴۰ میلیون دلار خبر مهر ۱۳۸۳ تا تحریم بانک مرکزی و تحریم نفتی، نشان‌دهنده تشدید پلکانی است؛ اما این تشدید، نه محصول یک راهبرد منسجم، بلکه نتیجه ادامه همان الگوی واکنشی بود. این روزها بسیاری از مطبوعات غربی با مرور گذشته، بر این باورند که ایران با اعمال تحریم، نه تسلیم خواهد شد و نه قابل مدیریت.
مشروح ماجرا رااینجابخوانید.
#روایت #تاریخ #جنگ#نفت #موسسه_مطالعات_و_پژوهش‌های_سیاسی #نفت #آمریکا #تحریم #اقتصاد #جنگ_اقتصادی #ترامپ
