هشدار کارشناسان نسبت به مخاطرات ساخت وساز در حریم روددره تجریش

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - همزمان با آغاز عملیات اجرایی احداث یک ساختمان چهارطبقه در محدوده رودخانه جعفرآباد تجریش، کارشناسان حوزه شهرسازی، محیط‌زیست و مدیریت بحران نسبت به پیامدهای حقوقی، زیست‌محیطی و ایمنی این پروژه هشدار داده‌اند.

بررسی ضوابط طرح تفصیلی شهر تهران و گزارش‌های فنی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی نشان می‌دهد اجرای این پروژه در محل فعلی با قوانین بالادستی و ملاحظات فنی مغایرت دارد و می‌تواند در صورت وقوع سیلاب، خسارت‌های جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

بر اساس اسناد موجود، زمین مورد نظر در زیرپهنه G312 (فضاهای میان روددره‌ها – حفاظت) قرار دارد که زیرمجموعه پهنه اصلی G31 (حفاظت روددره‌ها) در طرح تفصیلی مصوب شهر تهران است.

مطابق بند ۵-۵ ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهر تهران، هرگونه ساخت‌وساز در مسیر رودخانه و حریم قانونی آن به صراحت ممنوع اعلام شده و تنها در سایر بخش‌های این پهنه، آن هم پس از تهیه مطالعات زیست‌محیطی و هیدرولوژیکی و تصویب در کمیسیون ماده ۵ شهر تهران، امکان اجرای پروژه وجود دارد.

بر همین اساس، احداث ساختمان چهارطبقه کلانتری در این محدوده، علاوه بر مسائل فنی، با ضوابط مصوب طرح تفصیلی شهر تهران نیز مغایرت آشکار دارد.

نامه به شهرداری 

 هشدار درباره قطع درختان

بر اساس اطلاعات موجود، درختان محدوده پروژه با حصار کارگاهی محصور شده‌اند و احتمال قطع آنها برای آغاز عملیات ساختمانی وجود دارد.

کارشناسان تأکید می‌کنند با توجه به اینکه هنوز امکان جلوگیری از این اقدام وجود دارد، دستگاه‌های مسئول از جمله اداره فضای سبز شهرداری و شهرداری منطقه باید پیش از هرگونه قطع درخت، عملیات اجرایی را متوقف کنند.

مطابق مواد ۱ و ۴ قانون حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها (مصوب ۱۳۵۹)، قطع درختان بدون مجوز قانونی ممنوع بوده و علاوه بر الزام به جبران خسارت، مستوجب جزای نقدی است و در صورت قطع بیش از ۳۰ اصله درخت، مرتکبان به حبس تعزیری از شش ماه تا سه سال نیز محکوم خواهند شد.

 گزارش مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی؛ ساختمان در معرض خطر مستقیم سیلاب قرار می‌گیرد

بر اساس گزارش فنی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، محل انتخاب‌شده برای احداث کلانتری از منظر هیدرولیکی و مدیریت بحران دارای مخاطرات جدی است.

در این گزارش آمده است نزدیکی ساختمان به کانال رودخانه موجب می‌شود سازه در معرض نیروهای ناشی از سیلاب، تغییر مسیر جریان آب، انسداد مسیر، برخورد تنه درختان، سنگ‌ها و سایر اجسام شناور قرار گیرد.

به اعتقاد کارشناسان این مؤسسه، ساختمان در صورت احداث به یک مانع مؤثر در مسیر جریان سیلاب تبدیل خواهد شد؛ موضوعی که از منظر ایمنی، مدیریت بحران، تاب‌آوری شهری و رعایت الزامات بستر و حریم رودخانه، یک ریسک قابل توجه محسوب می‌شود.

بر همین اساس، گزارش توصیه می‌کند ساختمان در فاصله‌ای بیشتر از کانال، خارج از مسیر مستقیم جریان سیلاب جانمایی شود و نوار حفاظتی اطراف آبراهه به‌عنوان فضای باز حفظ شود.

دو طبقه زیرزمین؛ مهم‌ترین نگرانی کارشناسان

یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش فنی، مربوط به احداث دو طبقه زیرزمین برای ساختمان پیشنهادی است.

بر اساس اطلاعات طرح، کف زیرزمین حدود ۶ متر پایین‌تر از سطح زمین پو تقریباً هم‌تراز با کف رودخانه طراحی شده است؛ موضوعی که از نگاه کارشناسان، چهار مخاطره اساسی ایجاد می‌کند.

نخست، حفاری عمیق در مجاورت کانال می‌تواند پایداری دیواره رودخانه را کاهش داده و با بالا آمدن سطح آب یا وقوع سیلاب، موجب ریزش دیواره، نشت آب و تخریب بخشی از کانال شود.

دوم، در زمان وقوع سیلاب، فشار هیدرواستاتیکی آب به دیواره‌های زیرزمین افزایش می‌یابد و در صورت پیش‌بینی نشدن سامانه‌های مناسب آب‌بندی و زهکشی، احتمال نفوذ آب، ایجاد پدیده «پایپینگ» (فرسایش زیرسطحی) و آسیب جدی به سازه وجود خواهد داشت.

سوم، گودبرداری تا عمق ۶ متری مسیر طبیعی جریان آب‌های زیرزمینی را مسدود کرده و با تغییر رژیم هیدرولوژیکی منطقه، احتمال افزایش آب‌گرفتگی و اختلال در زهکشی طبیعی محدوده را بالا می‌برد.

چهارم، از منظر حقوقی، احداث چنین سازه‌ای در عمقی پایین‌تر از بستر رودخانه، مصداق دخل و تصرف در بستر و حریم رودخانه تلقی می‌شود.

 استناد به قانون توزیع عادلانه آب

گزارش مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی با استناد  تبصره ۳ ماده ۲ قانون توزیع عادلانه آب و همچنین ماده ۱۳ آیین‌نامه مربوطه تأکید می‌کند هرگونه حفاری، گودبرداری یا ساخت‌وساز در بستر و حریم رودخانه بدون مجوز قانونی ممنوع است و مرتکبان علاوه بر توقف عملیات، مسئول جبران خسارت و مشمول پیگرد قانونی خواهند بود.

پیشنهاد کارشناسان؛ توقف فوری پروژه و انتقال محل احداث

جمع‌بندی گزارش فنی نشان می‌دهد احداث ساختمان کلانتری در محل فعلی از نظر فنی، هیدرولیکی، ژئوتکنیکی، حقوقی و شهرسازی قابل اجرا نیست.

کارشناسان این مؤسسه پیشنهاد کرده‌اند عملیات اجرایی در محل فعلی فوراً متوقف شده و ساختمان به مکانی خارج از حریم رودخانه و حداقل ۲۰ متر دورتر از بستر آبراهه منتقل شود.

در این گزارش همچنین تأکید شده است که فضای اطراف رودخانه باید به‌عنوان فضای سبز و پارک سیلابی حفظ شود و از هرگونه ساخت‌وساز دائمی در این محدوده جلوگیری به عمل آید.

پیوست نامه

در پایان گزارش هشدار داده شده است که ادامه اجرای پروژه در محل فعلی، علاوه بر ایجاد مسئولیت مدنی و کیفری برای مجریان، ناظران و دستگاه‌های صادرکننده مجوز، در صورت وقوع سیلاب می‌تواند خسارت‌های جانی و مالی جبران‌ناپذیری برای شهروندان و تأسیسات شهری به همراه داشته باشد.

همزمان، شماری از ساکنان محلی نیز با تنظیم استشهادیه و اعتراض به اجرای این پروژه، خواستار ورود فوری دستگاه‌های نظارتی، توقف عملیات اجرایی و بررسی دوباره ابعاد قانونی و فنی طرح شده‌اند.

استشهاد محلی