اِشراف دقیق رهبر انقلاب به جزئیات تاریخ ایران

رهبر انقلاب در یکی از پیام‌های اخیرشان به برخی موضوعات تاریخی پرداختند؛ اما یکی از مواردی که ایشان مورد اشاره قرار دادند، مسأله‌ای است که حتی کارشناسان و پژوهشگران تاریخ نیز کم‌تر به آن توجه کرده یا درباره آن سخن گفته‌اند!

گروه فارس پلاس: چند روز قبل، رهبر انقلاب، آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، طی انتشار پیامی به مناسبت بزرگداشت هفته دفاع مقدس، به برخی مسائل تاریخ معاصر ایران و تحولات تاریخی در دوره پهلوی نیز پرداختند.

در بخشی از این پیام، درباره دوره پهلوی و در اشاره به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳‌۳۲، آمده است: «روزهایی بود که سلطه‌گران با عملیات روانی و ایجاد فضای اِرعاب، خیابان‌های پایتخت را خلوت ساخته و کودتایی علیه استقلال‌جویی این ملّت به‌راه انداختند و پس از آن ۲۵ سال ثروت‌های این مملکت را غارت کردند».

در ماجرای کودتای ۲۸ مرداد و براندازی دولت مصدق، توجه پژوهشگران تاریخ که درباره آن سخن می‌گویند یا با یک‌دیگر مناظره می‌کنند، بیشتر معطوف بر قانونی یا غیرقانونی بودن برکناری مصدق است. از طرفی، این موضوع که آمریکا کودتا کرد یا اینکه عوامل داخلی بدون دخالت خارجی، دولت مصدق را سرنگون کردند نیز همواره مورد بحث بوده است.

در این رویداد تاریخی، مسأله دیگری نیز وجود دارد که معمولاً از سوی کارشناسان تاریخ مورد غفلت واقع شده؛ اما این نکته قابل‌توجه است که رهبر انقلاب، تا حد بسیار زیادی به جزئی‌ترین مسائل یک رویداد مهم تاریخی همچون کودتای ۲۸ مرداد ۱۳‌۳۲، توجه دارند و این‌گونه از تاریخ ایران مطلع‌اند.

درباره کودتای ۲۸ مرداد، همواره گفته شده که اراذل و اوباش همچون شعبان بی‌مخ و پری‌بلنده و امثال این‌ها وارد صحنه شدند و در راستای انجام کودتا علیه دولت مصدق، دست به ایجاد آشوب‌های خیابانی زدند و هرج‌ومرج به پا کردند.

اما کم‌تر کسی به این نکته توجه دارد که پیش‌نیاز ایجاد بلوا توسط این اوباش سلطنتی، خلوت‌کردن خیابان‌هایی بود که مردم و طرفداران مصدق آن را به دست گرفته بودند.

در این زمینه «یرواند آبراهامیان» مورخ ایرانی‌ـ‌آمریکایی در کتاب «تاریخ ایران مدرن» می‌نویسد: «مصدق پس از گفت‌وگویی سرنوشت‌ساز با سفیر آمریکا که وعده داده بود در صورت برقراری دوبار نظم و قانون، آمریکا به دولت مصدق کمک خواهد کرد، به ارتش فرمان داد تا خیابان‌ها را از همه تظاهرکنندگان پاک سازند.

جالب این‌جاست که مصدق تلاش می‌کرد تا برای پراکنده کردن مردم که پشتیبانان اصلی او بودند، از ارتش، دشمن پیشین خود، استفاده کند. شگفتی‌آور نیست که ارتش از این فرصت برای سرکوبِ خود مصدق استفاده کرد.

در ٢٨ مرداد که توده‌ای‌ها در نتیجه پشت کردن مصدق به آن‌ها صحنه را ترک کرده بودند، زاهدی با فرماندهی ٣۵ تانک شرمن اقامتگاه نخست‌وزیر را محاصره و پس از نُه ساعت درگیری، مصدق را بازداشت کرد. در تکمیل این اقدامات، شعبان بی‌مخ تظاهرات پُرسروصدایی به سوی بازار ترتیب داد». (ایران بین دو انقلاب، یرواند آبراهامیان، صص ۲۴۴ ـ ۲۴۵.)

اما روایت «استیون کینزر» روزنامه‌نگار آمریکایی و خبرنگار پیشین نیویورک‌تایمز، در کتاب «همه مردان شاه» نیز از زاویه‌ای دیگر، نقش خیابان و افکار عمومی در پیشبرد و اجرای این کودتا را برجسته می‌کند.

کینزر در کتاب «همه مردان شاه»، درباره محاسبات «کرمیت روزولت»، مأمور سازمان سیا و مسئول اجرای عملیات آژاکس در ایران، نوشته: « روزولت [مأمور سازمان سیا که برای اجرای طرح کودتا علیه مصدق به ایران آمده بود] می‌دانست مصدق مرد بسیار دلرحمی است که با مشاهده بدبختی یک زن بیوه یا یک کودک یتیم به گریه میافتد. مصدق که ذاتاً با دسیسه و توطئه بیگانه بود، ایمان کودکانه‌ای نسبت به صداقت دیگران داشت. او علی‌رغم مشکلات چند ماه گذشته، او هنوز به آمریکایی‌ها احترام می‌گذاشت. اگر روزولت می‌توانست به طریقی از این خصوصیات اخلاقی مصدق سوءاستفاده کند، باعث می‌شد پیرمرد تعادل خود را از دست بدهد یا دست به اشتباه بیفتد. این یک مرحله کلاسیک از جنگ روانی به شمار می‌رفت و مهم‌ترین رویارویی در طول عملیات آژاکس را پدید میآورد. روزولت از همان ابتدا فهمیده بود که سرنوشت دولت مصدق بالاخره در خیابان‌ها تعیین خواهد شد».

کینزر در ادامه می‌نویسد: «در اواسط بعداز ظهر، هندرسون، سفیر آمریکا، به ملاقات مصدق آمد. پیرمرد کاملاً از وقایع روز عقب مانده بود. او اصلاً خبر نداشت که مأموران مخفی در سفارت آمریکا شب و روز برای سرنگونی دولت وی تلاش می‌کنند. و از آنجا که روح وی از وجود فردی همچون «کرمیت روزولت» خبر نداشت، طبعاً نمی‌توانست حدس بزند که روزولت از هندرسون استفاده می‌کند تا برای وی دام پهن کند. در عین حال، او آگاه بود که قدرت‌های خارجی در کودتای شکست‌خورده روز یکشنبه دست داشتند و برای همین میبایست مراقبت بیشتری به خرج می‌داد.

مصدق، سفیر را در لباس رسمی پذیرفت... هندرسون صحبت خود را چنین آغاز کرد: «باید به عرض برسانم که هم‌وطنان من به بدترین شکل ممکن مورد تعرض قرار می‌گیرند به هنگام عبور از خیابان هم در حالی که با آرامش به دنبال کار خود می‌روند، مورد توهین قرار می‌گیرند. در کمال تعجب، گویا مصدق واقعاً تحت‌تأثیر این داستان‌های خیال‌پردازانه قرار گرفته بود و ضمناً از احتمال خروج آمریکایی‌ها از ایران واهمه داشت. هندرسون گزارش داد که مصدق «به طرز محسوسی تحت‌تأثیر قرار گرفت». مصدق که در فرهنگ مهمان‌نوازی غرق بود، این مسأله را بسیار ناگوار دانست که میهمانان کشور ایران مورد بدرفتاری قرار بگیرند.

این ناراحتی بر قدرت قضاوت وی غلبه کرد و در حالی که هندرسون هنوز در اتاق بود، گوشی تلفن را برداشت و به رئیس پلیس زنگ زد. او گفت، ناآرامی‌های خیابانی دیگر غیرقابل تحمل شده است و دیگر وقت آن رسیدہ که پلیس مداخله کند. با این دستور، مصدق پلیس را به جنگ با جمعیتی فرستاد که بسیاری از آنان را طرفداران پروپاقرص خود وی تشکیل می‌دادند. سپس برای اطمینان از اینکه روز بعد هم طرفداران وی به خیابان‌ها بازنگردند، فرمانی صادر کرد که هرگونه تظاهرات عمومی را ممنوع اعلام نمود». (همه مردان شاه، استیون کینزر، صص ۲۰۰ ـ ۲۰۴.)

اهمیت این بخش از روایت ۲۸ مرداد در آن است که نشان می‌دهد کودتا تنها با تانک و فرمان نظامی انجام نشد؛ بلکه پیش از حضور نیروهای نظامی، میدان اجتماعی و روانی شهر نیز تحت تأثیر قرار گرفت. به عبارتی دیگر، برای اجرای یک عملیات خیابانی، مسأله فقط تعداد نیروهای کودتاچی نبود و باید فضای عمومی شهر با ایجاد آشوب و بلوا نیز تغییر می‌کرد.

از این منظر، می‌توان گفت که تعبیر «خلوت ساختن خیابان‌های پایتخت» در پیام رهبر انقلاب به اهمیت حضور مردم در صحنه اشاره دارد؛ حضوری که دشمن را برای ایجاد آشوب‌های خیابانی، ناکام می‌گذارد.

با این توصیفات و توجه به این بخش از کودتای ۲۸ مرداد، اکنون بهتر می‌توانیم دلیل تمجید رهبر انقلاب از مردم برای حضور در صحنه خیابان و حفظ تجمعات شبانه را درک کنیم؛ به‌گونه‌ای که ایشان در همین پیام اخیر فرمودند: «این روزها هفت ماه است هموطنان ما میادین و خیابان‌ها را در سراسر کشور به حضور مسئولانه و پرشور خود زینت بخشیده‌اند تا دل رزمندگان اسلام گرم باشد و دشمن در هراس فرو رود».

به‌منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از این‌جا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.

#رهبر_انقلاب

#آیت_الله_سید_مجتبی_خامنه_ای

#ایران

#ایران_قوی

#ایران_ابرقدرت

#تاریخ

#تاریخ_پهلوی

#پهلوی

#مصدق

#کودتا

#خیابان

#تجمعات

#مقاومت

#مرگ_بر_آمریکا

#کودتای28مرداد

#آمریکا