افشای ۵ پرونده از طراحی سلاح زیستی در آمریکا
چرا افشاگری تازه شرکت آنتروپیک درباره پنج پرونده تحقیق زیستی و توانایی ابزارهای دیجیتال در طراحی ژنوم ویروس‌ها، زنگ خطر زیست‌امنیتی را به صدا درآورده است؟
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس - آنتروپیک در گزارش اطلاعات تهدید خود می‌گوید بین دسامبر ۲۰۲۵ تا اوت ۲۰۲۶ پنج مورد استفاده از مدل‌های کلود را شناسایی و مختل کرده که می‌توانست به پژوهش‌های مرتبط با توسعه سلاح‌های بیولوژیک کمک کند.
خود شرکت در همان گزارش تأکید دارد که قصد آسیب‌رساندن پژوهشگران را احراز نکرده و نام همه مؤسسات، عوامل زیستی و جزئیات فنی را عمداً منتشر نکرده است. اما اینکه منشا آمریکایی بوده طبق اطلاعات موجود محرز است.
در نخستین پرونده، سامانه‌ای که به پژوهشگران زیست‌شناسی خدمت می‌داد تلاش کرده بود محدودیت جغرافیایی آنتروپیک را دور بزند و درخواست‌های ردشده را به مدل‌های دیگری با محافظ‌های ضعیف‌تر بفرستد. موضوع پژوهش نیز، طرحی دانشگاهی با ماهیت نظامی درباره یک ویروس انسانی بود.
در پرونده دوم، پژوهشگری خارج از مناطق مجاز هفته‌ها از کلود برای مطالعه آنفلوانزای پرندگان و جنبه‌هایی از سازگاری آن با پستانداران استفاده کرد و هزاران پیام میان او و مدل ردوبدل شد.
آنتروپیک ادعا می‌کند در این مورد، سامانه‌های حفاظتی محتوای پرخطر را به مدل‌های ضعیف‌تر محدود کردند و کمکی که کلود در نهایت ارائه داد، عمدتاً در حد تحلیل داده، ایده‌پردازی پژوهش و ویرایش متن بود.
در پرونده سوم، یک واسطه ناشناس که بیش از یک دوجین مشتری داشت، دسترسی پنهانی به مدل پیشرفته‌تر اوپس ۵ فراهم کرده بود و یکی از کاربران در حدود یک ساعت توانست یک درخواست پژوهشی زیستی را با کمک مدل از ابتدا تا انتها تدوین کند.
دو پرونده دیگر به پژوهش درباره ترکیبات زهری و سموم مربوط بود؛ فعالیت‌هایی که آنتروپیک آنها را از نظر علمی «دوکاربردی» می‌داند، چون همان دانش می‌تواند در تولید درمان‌های پزشکی یا در مسیرهای مخرب مورد استفاده قرار گیرد.
لازم به ذکر است که طبق ادعای آنتروپیک در هر پنج پرونده، حساب‌های مرتبط پس از بررسی مسدود شدند و شرکت یافته‌های خود را برای تقویت سامانه‌های شناسایی و ایمنی به کار گرفت.
مسئله‌ای که آنتروپیک روی آن دست می‌گذارد، همان مرز مبهم میان پژوهش مفید و پژوهش خطرناک است.
در واقع طبق اظهارات آنتروپیک یک پروژه برای شناخت ویروس‌ها می‌تواند به ساخت واکسن یا آماده‌سازی برای همه‌گیری آینده کمک کند و همان دانش، در شرایط دیگر، برای تغییر یک عامل بیماری‌زا نیز ارزش داشته باشد.
این شرکت می‌گوید مهاجم حرفه‌ای حتی لازم نیست در درخواست خود از واژه‌های آشکاراً مخرب استفاده کند چرا که کنار هم گذاشتن چند فعالیت ظاهراً علمی است که می‌تواند تصویر نگران‌کننده را نمایان کند. در یک بررسی ۳۰روزه نیز از فعالیت‌های مرتبط با نهادهای دولتی مورد نگرانی، آنتروپیک حدود ۳۵ پروژه پژوهشی جداگانه پیدا کرد که بیشترشان علمی و غیرنظامی بودند، اما شماری ظرفیت کاربرد دوگانه قابل‌توجه داشتند.
اهمیت هشدار «War on the Rocks» از جایی بیشتر می‌شود که این توانایی فقط در گفت‌وگوهای متنی باقی نمانده است.
پژوهشی از دانشگاه استنفورد و مؤسسه آرک که در ۶ اوت ۲۰۲۶ در مجله ساینس منتشر شد، نشان داد مدل «اوو ۲» (Evo 2) می‌تواند ژنوم کامل باکتریوفاژها، یعنی ویروس‌هایی که باکتری‌ها را آلوده می‌کنند، طراحی کند.
پژوهشگران از میان حدود ۳۰۰ طرح نامزد که در آزمایشگاه ساخته و بررسی شدند، ۱۶ فاژ فعال به دست آوردند. فاژ نوعی ویروس است که فقط به باکتری‌ها حمله می‌کند و آنها را از بین می‌برد و برای سلول‌های انسانی، حیوانی یا گیاهی کاملاً بی‌خطر است.
در خصوص پرونده مطرح شده باید گفت این ویروس‌ها برای مقابله با باکتری اشرشیا کولی طراحی شده بودند و هدف پژوهش درمان عفونت‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک بود؛ چرا که آنها ویروس انسانی نبودند. جیسون تی. کِیلبر، نویسنده تحلیل مذکور و پژوهشگر ویروس‌شناسی محاسباتی در دانشگاه راتگرز، همین موفقیت را نقطه‌ای می‌داند که بحث زیست‌امنیتی را از فرضیه‌های دور به یک مسئله عملی نزدیک‌تر کرده است.
کِیلبر در تحلیل خود تأکید می‌کند که مدل‌های فعلی هنوز نمی‌توانند بدون نیروی انسانی، تجهیزات تخصصی و دسترسی به زنجیره تأمین زیستی، یک ویروس فعال را از روی طراحی دیجیتال تحویل دهند.
به نوشته او، یکی از عوامل مهم بازدارنده همین بخش فیزیکی ماجراست؛ یعنی تبدیل یک طرح رایانه‌ای به ماده زیستی قابل‌استفاده هنوز نیازمند کارشناس و زیرساخت آزمایشگاهی است. او در عین حال هشدار می‌دهد که کاهش هزینه طراحی و افزایش قدرت ابزارهای زیستی می‌تواند اندازه تیم لازم برای چنین کارهایی را در آینده پایین بیاورد. پژوهش استنفورد نیز فعلاً درباره فاژهای باکتری‌خوار است و هیچ آزمایش بالینی روی انسان انجام نشده است.
برای کِیلبر، نقطه‌ای که باید با جدیت بیشتری زیر نظر گرفته شود، زنجیره سنتز دی‌ان‌ای است؛ جایی که یک طراحی دیجیتال می‌تواند وارد دنیای فیزیکی شود.
در آمریکا نیز این موضوع از ماه‌ها پیش وارد سیاست‌گذاری شده است. چارچوب دولتی غربالگری سنتز اسیدهای نوکلئیک برای ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ مرحله تازه‌ای را پیش‌بینی کرده که دامنه غربالگری را گسترده‌تر می‌کند، از جمله بررسی قطعات کوتاه‌تر و توجه به توالی‌هایی که ممکن است با هم یک مجموعه خطرناک را تشکیل دهند.
در عین حال، گزارش مرکز پژوهش‌های کنگره در سپتامبر اعلام کرد وضعیت نهایی این چارچوب پس از تغییرات سیاستی سال ۲۰۲۵ همچنان محل ابهام است.
مؤسسه ملی استاندارد و فناوری نیز توسعه استانداردها و ابزارهای غربالگری اسیدهای نوکلئیک را یکی از اجزای اصلی زیست‌امنیتی خود می‌داند.
این پرونده هنوز نشانه‌ای از ساخته‌شدن یک سلاح زیستی توسط هوش مصنوعی ارائه نمی‌کند.
حتی آنتروپیک در جمع‌بندی خود نوشته که این پنج مورد را مدرک نزدیک‌بودن یک تهدید زیستی ناشی از کلود نمی‌داند؛ آنچه برای این شرکت هشداردهنده است، حضور پژوهش‌های حساس، تلاش برای عبور از محدودیت‌ها و نزدیک‌شدن مدل‌ها به کارهای علمی پیچیده‌ای است که پیش‌تر به تخصص انسانی بیشتری نیاز داشتند.
تحلیل امروز وار آن د راکس هم روی آمادگی در برابر همه‌گیری‌های طبیعی و مصنوعی، پایش زنجیره تأمین و تقویت زیرساخت‌های سلامت عمومی دست می‌گذارد.
در نهایت هم باید گفت بر اساس این پرونده، خطر واقعی سرعتی است که با آن مرز میان طراحی زیستی روی صفحه و امکان اجرای آن در دنیای واقعی در حال جابه‌جا شدن است.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#هوش_مصنوعی #زیست_امنیتی #سلاح_زیستی #آنتروپیک #همه‌گیری
