بازنگری سند علوم شناختی به فرهنگستان علوم واگذار شد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تصمیم اتخاذشده درباره بازنگری سند علوم شناختی گفت: در جلسه مربوطه تصویب کردیم که مسئولیت ترمیم و تکمیل سند علوم شناختی به فرهنگستان علوم واگذار شود.
به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم با موضوع بررسی جایگاه علوم انسانی در علوم شناختی که در فرهنگستان علوم برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست و استادان حاضر، اظهار کرد: حضور در جمع دانشمندان و فرهیختگان کشور فرصتی ارزشمند برای بهره‌مندی از دیدگاه‌های علمی و تخصصی است و مباحث مطرح‌شده از سوی استادان در این نشست، برای بنده همچون یک کلاس درس بود.
وی با اشاره به حضور جمعی از استادان برجسته در این نشست افزود: از دیدگاه‌های علمی و مباحث مطرح‌شده از سوی استادان بهره‌مند شدیم. بسیاری از این استادان از سال‌های گذشته در عرصه‌های علمی و دانشگاهی منشأ اثر بوده‌اند و استفاده از دانش و تجربیات آنان برای سیاست‌گذاری علمی کشور ارزشمند است.
دغدغه حضور علوم انسانی در علوم شناختی بیش از یک دهه سابقه دارد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با گرامیداشت یاد شهید خرازی و اشاره به نقش وی در شکل‌گیری و پیگیری مباحث مرتبط با علوم شناختی و علوم انسانی گفت: شهید خرازی از جمله افرادی بود که با دغدغه جدی در حوزه علوم انسانی، موضوع پیوند این علوم با مباحث شناختی را دنبال میکرد. در دوره‌ای که در انجمن حکمت و فلسفه ایران حضور داشتم، جلسات متعددی با ایشان درباره فلسفه و علوم شناختی برگزار کردیم و این موضوع از همان زمان مورد توجه و اهتمام بود.
خسروپناه با بیان اینکه مسئله حضور علوم انسانی در حوزه علوم شناختی از دغدغه‌های بیش از ۱۰ سال گذشته وی بوده است، تصریح کرد: همواره این پرسش برای بنده مطرح بود که چرا با وجود توسعه فعالیت‌های علمی و پژوهشی در حوزه علوم شناختی، علوم انسانی در این عرصه حضور کم‌رنگی دارد و بخش عمده فعالیت‌ها به علوم اعصاب شناختی، علوم پایه و رشته‌های مهندسی اختصاص یافته است.
وی ادامه داد: حتی در برخی مراکز پژوهشی که در حوزه علوم شناختی فعالیت کرده‌اند، غلبه با رویکردهای مرتبط با علوم اعصاب، علوم پایه و مهندسی بوده و این مسئله همواره جای سؤال داشته است که چرا ظرفیت گسترده علوم انسانی در این حوزه کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با استقبال از ورود گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم به این موضوع اظهار کرد: اطلاع از اهتمام دکتر پوراعتماد و مجموعه گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم برای ورود جدی به این حوزه، بسیار امیدبخش است؛ زیرا فرهنگستان علوم از سرمایه‌ها و افتخارات علمی کشور به شمار می‌رود و می‌تواند در تقویت ابعاد نظری و سیاستی علوم شناختی نقش مهمی داشته باشد.
فرهنگستان علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی دو مجموعه مکمل هستند
خسروپناه با اشاره به سابقه همکاری خود با فرهنگستان علوم گفت: از ماه‌های ابتدایی مسئولیتم در شورای عالی انقلاب فرهنگی، تلاش کرده‌ام از ظرفیت علمی فرهنگستان علوم و استادان آن در موضوعات مختلف، از جمله نقشه جامع علمی کشور و سایر مسائل راهبردی علم و فناوری استفاده کنم.
وی افزود: به‌ویژه با پذیرش مسئولیت ریاست فرهنگستان علوم از سوی دکتر مخبردزفولی، زمینه همکاری و هم‌افزایی میان این مجموعه و شورای عالی انقلاب فرهنگی تقویت شده است و ما هیچ‌گونه دوگانگی میان فرهنگستان علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی قائل نیستیم؛ بلکه این دو نهاد را در مسیر پیشرفت علمی کشور، مکمل یکدیگر می‌دانیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: رویکرد گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم برای ورود به موضوع علوم شناختی و کمک به شورای عالی انقلاب فرهنگی در این زمینه، اقدامی ارزشمند و شایسته قدردانی است؛ زیرا سیاست‌گذاری علمی کشور زمانی می‌تواند از جامعیت لازم برخوردار باشد که از ظرفیت نخبگان و مجموعه‌های علمی تخصصی استفاده شود.
علوم شناختی؛ رشته میان‌رشته‌ای یا چارچوبی معرفتی برای تحول علوم؟
خسروپناه در ادامه با تشریح ابعاد مختلف موضوع علوم شناختی اظهار کرد: در بررسی این حوزه باید میان دو سطح از مباحث تفکیک قائل شویم؛ سطح نخست، مباحث علمی و معرفتی علوم شناختی و سطح دوم، موضوع حکمرانی علوم شناختی است که هر یک اقتضائات و پرسش‌های خاص خود را دارند.
وی درباره سطح نخست توضیح داد: یکی از پرسش‌های اساسی این است که علوم شناختی را چگونه تعریف می‌کنیم؟ آیا علوم شناختی یک رشته علمی مستقل است؟ آیا با یک حوزه میان‌رشته‌ای مواجه هستیم یا علوم شناختی اساساً نوعی رویکرد، پارادایم یا چارچوب معرفتی است که می‌تواند بر سایر علوم تأثیر بگذارد؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: پاسخ به این پرسش‌ها اهمیت بنیادین دارد؛ زیرا اگر علوم شناختی را صرفاً مجموعه‌ای از چند رشته علمی بدانیم، نوع مواجهه ما با آن متفاوت از زمانی خواهد بود که علوم شناختی را رویکردی مؤثر بر سایر حوزه‌های دانش تلقی کنیم.
خسروپناه با اشاره به امکان گسترش رویکرد شناختی در رشته‌های مختلف علوم انسانی گفت: این پرسش مطرح است که آیا باید علوم شناختی را محدود به شش رشته مشخص بدانیم یا می‌توان برای هر یک از رشته‌های علوم انسانی، رویکرد شناختی تعریف کرد؟ به‌عنوان نمونه، اقتصاد، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل می‌توانند از منظر شناختی مورد مطالعه قرار گیرند و حتی فلسفه نیز از این قاعده مستثنا نیست.
وی ادامه داد: فلسفه از یک سو می‌تواند به‌عنوان یکی از بنیان‌ها و منابع معرفتی علوم شناختی مطرح باشد و از سوی دیگر، مباحث شناختی می‌توانند بر برخی حوزه‌های فلسفه نیز تأثیر بگذارند. البته باید توجه داشت که مفهوم شناخت در علوم شناختی، لزوماً همان معرفت‌شناسی در فلسفه نیست و این دو حوزه نیازمند بررسی دقیق نسبت‌های مفهومی و معرفتی خود هستند.
ضرورت برگزاری نشست‌های تخصصی درباره نسبت علوم انسانی و علوم شناختی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اهمیت توسعه گفت‌وگوهای علمی در این زمینه گفت: پرسش‌های بنیادین درباره ماهیت علوم شناختی و نسبت آن با رشته‌های مختلف علوم انسانی، موضوعاتی بسیار ارزشمند هستند که باید در مجامع علمی و دانشگاهی به‌صورت جدی بررسی شوند.
وی پیشنهاد کرد: می‌توان نشست‌ها و همایش‌های تخصصی متعددی با محوریت نسبت علوم شناختی و علوم انسانی در دانشگاه‌های کشور برگزار کرد؛ به‌ویژه دانشگاه علامه طباطبایی که تمرکز اصلی آن بر علوم انسانی است و همچنین دانشگاه‌های تهران و شهید بهشتی که از ظرفیت‌های گسترده‌ای در رشته‌های علوم انسانی برخوردارند، می‌توانند میزبان چنین گفت‌وگوهایی باشند.
حکمرانی علوم شناختی بدون شناخت نسبت آن با علوم انسانی امکان‌پذیر نیست
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با ورود به دومین محور سخنان خود، یعنی حکمرانی علوم شناختی، اظهار کرد: بحث حکمرانی علوم شناختی از مباحث نظری و معرفتی این حوزه جدا نیست؛ بلکه پیش‌فرض ورود به حکمرانی، دستیابی به تصویری صحیح از ماهیت علوم شناختی و نسبت آن با سایر رشته‌های علمی است.
وی تصریح کرد: تا زمانی که نسبت علوم شناختی با حوزه‌هایی مانند اقتصاد، جامعه‌شناسی، روابط بین‌الملل، علوم سیاسی و دیگر رشته‌های علوم انسانی روشن نباشد، نمی‌توان درباره حکمرانی این حوزه به‌صورت دقیق و جامع سخن گفت.
خسروپناه ادامه داد: البته حکمرانی علاوه بر برخورداری از مبانی علمی و معرفتی، نیازمند سازوکارهای دیگری نیز هست و به نظر می‌رسد فلسفه اصلی برگزاری این نشست، بیش از آنکه صرفاً پرداختن به مباحث نظری علوم شناختی باشد، بررسی همین مسئله حکمرانی و نقش علوم انسانی در آن است.
بازنگری در سند علوم شناختی با مشارکت فرهنگستان علوم
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سابقه سیاست‌گذاری در حوزه علوم شناختی کشور گفت: شورای عالی انقلاب فرهنگی حدود ۱۵ سال پیش سندی را در حوزه علوم شناختی تصویب کرد و در ادامه نیز سازوکاری برای پیگیری اجرای آن در قالب ستاد مربوطه شکل گرفت.
وی افزود: شکل‌گیری ستادهای تخصصی در کنار تصویب اسناد بالادستی، از جمله سازوکارهایی بود که در دوره دبیری دکتر مخبردزفولی در شورای عالی انقلاب فرهنگی مورد توجه قرار گرفت؛ به این معنا که شورا علاوه بر تدوین و تصویب اسناد، ساختارهایی را نیز برای پیگیری و اجرای آن‌ها پیش‌بینی میکرد.
خسروپناه با بیان اینکه اکنون کشور هم دارای سند علوم شناختی و هم دارای ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در معاونت علمی است، اظهار کرد: مسئله اصلی امروز این است که فرهنگستان علوم و به‌ویژه گروه علوم انسانی آن، چه نقشی می‌توانند در به‌روزرسانی سند علوم شناختی و اصلاح رویکردهای حکمرانی این حوزه ایفا کنند؟
وی تأکید کرد: یکی از مهمترین ظرفیت‌های فرهنگستان علوم، مشارکت علمی و تخصصی در بازنگری این سند است تا جایگاه علوم انسانی شناختی در سیاست‌ها، برنامه‌ها و سازوکارهای اجرایی کشور به‌درستی دیده شود.
سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری و راهبری؛ سه محور مهم اصلاح حکمرانی علوم شناختی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح ابعاد حکمرانی علوم شناختی گفت: حکمرانی صرفاً به معنای تدوین و تصویب یک سند نیست، بلکه مجموعه‌ای از کارکردها را شامل می‌شود که سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری، تسهیل‌گری، نظارت و اثربخشی‌سنجی از جمله آن‌هاست.
وی افزود: هر یک از این کارکردها باید در حوزه علوم شناختی مورد توجه قرار گیرد و لازم است مشخص شود که برای تقویت حضور علوم انسانی در این عرصه، چه تغییراتی باید در سیاست‌ها، مقررات و شیوه‌های راهبری ایجاد شود.
خسروپناه با اشاره به یکی از چالش‌های موجود در عملکرد ساختارهای اجرایی علوم شناختی تصریح کرد: مسئله‌ای که به‌درستی شناسایی شده، این است که فعالیت‌های ستاد علوم شناختی عمدتاً به سمت علوم پایه، علوم اعصاب و حوزه‌های مهندسی سوق پیدا کرده و علوم انسانی در این میان سهم و حضور متناسبی نداشته است.
وی ادامه داد: استادان و صاحب‌نظران علوم انسانی نیز نسبت به این وضعیت دغدغه دارند و پرسش آنان این است که چرا علوم انسانی در برنامه‌ها و فعالیت‌های علوم شناختی غایب یا کم‌رنگ است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: اکنون باید مشخص شود که گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم چه اصلاحاتی را در سند علوم شناختی پیشنهاد می‌کند تا علوم انسانی شناختی نه‌تنها در سطح مباحث نظری، بلکه در عرصه سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری و راهبری نیز جایگاه مشخص و مؤثری پیدا کند.
واگذاری مسئولیت بازنگری سند علوم شناختی به فرهنگستان علوم
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تصمیم اتخاذشده درباره بازنگری سند علوم شناختی گفت: در جلسه مربوطه تصویب کردیم که مسئولیت ترمیم و تکمیل سند علوم شناختی به فرهنگستان علوم واگذار شود. دکتر مخبردزفولی نیز که در آن جلسه حضور داشتند و ریاست فرهنگستان علوم را بر عهده دارند، این مسئولیت را پذیرفتند.
خسروپناه ادامه داد: بر این اساس، ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی مستقر در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری باید با فرهنگستان علوم و مجموعه علمی مسئول بازنگری سند تعامل و همکاری داشته باشد تا زمینه به‌روزرسانی آن فراهم شود.
وی با تأکید بر اینکه اصلاح سند نباید به تغییرات محدود و شکلی منحصر شود، تصریح کرد: اگر صرفاً چند بند راهبردی و راهبری درباره علوم انسانی شناختی به سند اضافه کنیم، مسئله اصلی حل نخواهد شد. آنچه اهمیت دارد، ایجاد تحول واقعی در حکمرانی علوم شناختی و مشخص شدن نقش این علوم در نظام آموزش عالی و حل مسائل کشور است.
آیا آموزش چند واحد درسی شناختی در دانشگاه‌ها کافی است؟
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یکی از موضوعات اساسی در بازنگری سند علوم شناختی را تعیین نسبت این حوزه با رشته‌های دانشگاهی دانست و اظهار کرد: اگر معتقدیم علوم شناختی می‌تواند بر همه رشته‌های علمی اثرگذار باشد، باید مشخص کنیم که این تأثیر چگونه باید در نظام آموزش عالی کشور تحقق پیدا کند.
وی افزود: برای مثال، آیا ارائه یک درس دو واحدی با عنوان اقتصاد شناختی در دوره کارشناسی ارشد اقتصاد کافی است؟ آیا افزودن دو واحد مدیریت شناختی به رشته مدیریت می‌تواند پاسخگوی نیازهای علمی و کاربردی این حوزه باشد یا باید به سمت شکل‌گیری رشته‌ها و حوزه‌های تخصصی مستقلی مانند مدیریت شناختی، روان‌شناسی شناختی و اقتصاد شناختی حرکت کنیم؟
خسروپناه با بیان اینکه پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بررسی تخصصی استادان است، گفت: این موضوع را باید صاحب‌نظران علوم انسانی و علوم شناختی بررسی کنند و درباره آن نظر دهند. نتیجه این بررسی‌ها نیز باید در سند علوم شناختی انعکاس پیدا کند تا مشخص شود کشور در حوزه آموزش و توسعه رشته‌های دانشگاهی چه مسیری را دنبال خواهد کرد.
وی تأکید کرد: مسئله صرفاً اضافه شدن چند عنوان درسی به برنامه‌های دانشگاهی نیست، بلکه باید روشن شود که علوم شناختی چگونه می‌تواند به تحول در رشته‌های علوم انسانی و افزایش توانایی آن‌ها برای پاسخگویی به نیازهای جامعه کمک کند.
ضرورت بهره‌گیری از رویکرد شناختی برای حل آسیب‌های اجتماعی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به چالش‌ها و آسیب‌های اجتماعی کشور اظهار کرد: در مواجهه با مسائل اجتماعی می‌توان از رویکردهای مختلف علمی استفاده کرد. برای مثال، اگر یک آسیب اجتماعی را با رویکرد رفتارگرایانه بررسی کنیم، به مجموعه‌ای از پاسخ‌ها می‌رسیم و اگر همان مسئله را با رویکرد ساختارگرایانه تحلیل کنیم، ممکن است پاسخ‌های متفاوتی به دست آوریم.
وی ادامه داد: اکنون پرسش این است که اگر همین مسائل را با رویکرد شناختی بررسی کنیم، چه پاسخ‌های جدیدی خواهیم یافت و این پاسخ‌ها چگونه می‌توانند به حل مسائل کشور کمک کنند؟
خسروپناه تصریح کرد: انتظار ما این است که علوم انسانی شناختی فراتر از حضور در یک سند بالادستی، بتواند در حل معضلات و چالش‌های واقعی جامعه اثربخش باشد. بنابراین باید از ابتدا مشخص کنیم که این حوزه قرار است به کدام مسائل کشور پاسخ دهد و چه تحولی در شیوه مواجهه با آن‌ها ایجاد کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تجربه سیاست‌گذاری در حوزه اسباب‌بازی گفت: در دوره کنونی، سند اسباب‌بازی در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و ابلاغ شد. پیش از این، سهم تولید داخلی در بازار اسباب‌بازی حدود ۱۰ درصد بود، اما اکنون به میزان زیادی فزایش پیدا کرده است.
وی افزود: در گذشته حدود ۷۰ درصد اسباب‌بازی‌های موجود در بازار از مسیر قاچاق تأمین می‌شد و بخشی از این محصولات نیز بر مبانی و سازوکارهای علوم شناختی استوار بود. در مقابل، با تلاش جمعی از متفکران و فعالان داخلی، تولید بازی‌های فکری و شناختی در کشور مورد توجه قرار گرفته است.
خسروپناه با اشاره به فعال‌سازی سازوکار راهبری این حوزه اظهار کرد: شورای راهبری مرتبط با اسباب‌بازی که پیش‌تر تشکیل شده اما فعالیت مؤثری نداشت، فعال شده و اکنون در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، موضوعات مرتبط با این حوزه را پیگیری می‌کند.
وی تأکید کرد: این نمونه نشان می‌دهد که حکمرانی علوم شناختی نباید صرفاً در سطح مباحث دانشگاهی و نظری باقی بماند، بلکه باید بتواند در عرصه تولید محصولات فرهنگی، تربیت کودکان و نوجوانان و جهت‌دهی به صنایع مرتبط نیز نقش‌آفرینی کند.
بررسی نقش عوامل شناختی در طلاق و فرزندآوری
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به ضرورت استفاده از علوم شناختی برای تحلیل مسائل خانواده گفت: هنگامی که از منظر حکمرانی به مسئله‌ای مانند طلاق نگاه می‌کنیم، باید بتوانیم عوامل مؤثر بر آن را به‌درستی شناسایی کنیم و از ظرفیت رشته‌های مختلف علمی برای ارائه راهکار بهره ببریم.
وی با اشاره به نتایج یک پژوهش میدانی که به‌تازگی انجام شده است، اظهار کرد: بر اساس نتایج مطرح‌شده در این تحقیق، در ۱۰ سال نخست زندگی مشترک، فرزند نداشتن از عوامل مهم مرتبط با طلاق عنوان شده و گفته شده است که حدود ۷۰ درصد زوج‌های دارای فرزند طلاق نمی‌گیرند.
خسروپناه با طرح این موضوع که عوامل شناختی می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با خانواده و فرزندآوری نقش داشته باشند، افزود: به نظر می‌رسد مسئله فرزندآوری را نباید صرفاً از منظر عوامل اقتصادی بررسی کرد، بلکه عوامل شناختی نیز در این زمینه اهمیت دارند. البته این موضوع نیازمند بررسی علمی است و از استادان و متخصصان انتظار داریم اگر در این تحلیل خطایی وجود دارد، آن را اصلاح کنند.
وی تصریح کرد: باید مشخص شود علوم انسانی شناختی چگونه می‌تواند به شناخت دقیق‌تر رفتارهای اجتماعی و خانوادگی کمک کند و چه راهکارهایی برای مواجهه با چالش‌های موجود ارائه می‌دهد.
اثربخشی علوم انسانی شناختی باید در صنایع فرهنگی و خلاق سنجیده شود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تعریف شاخص‌های اثربخشی برای سند علوم شناختی گفت: باید از امروز به این موضوع بیندیشیم که اگر علوم انسانی شناختی در سند جایگاه مشخصی پیدا کند، پس از پنج سال چه نتایج ملموسی در جامعه خواهد داشت.
وی افزود: برای مثال، باید بتوانیم ارزیابی کنیم که علوم انسانی شناختی در حوزه اسباب‌بازی، صنایع دستی، صنایع خلاق، بازی‌های رایانه‌ای، پویانمایی و سایر حوزه‌های مرتبط چه میزان اثربخش بوده و توانسته است به حل مسائل یا ارتقای کیفیت محصولات و خدمات کمک کند.
خسروپناه ادامه داد: از منظر حکمرانی، صرف تدوین و ابلاغ یک سند اهمیت نهایی ندارد، بلکه مسئله اصلی این است که سند بتواند در عرصه اجرا به حل مسائل مشخص کشور منجر شود.
وی تأکید کرد: سندی که نتواند مسئله‌ای را حل کند و آثار آن در زندگی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مردم مشاهده نشود، نمی‌تواند پاسخگوی انتظارات حکمرانی باشد. بنابراین باید از ابتدا نسبت میان اهداف سند و مسائل عینی کشور روشن شود.
ضرورت استفاده از علوم شناختی برای اصلاح الگوی مصرف
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به مسئله مصرف انرژی و هدررفت مواد غذایی در کشور اظهار کرد: یکی از چالش‌های مهم جامعه، الگوهای نادرست مصرف است. در برخی گزارش‌ها گفته می‌شود که میزان مصرف انرژی در ایران با مصرف مجموعه‌ای از کشورهای اروپایی قابل مقایسه است و همچنین حدود ۳۰ درصد مواد غذایی در کشور به ضایعات تبدیل می‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی صحت و دقت این آمارها افزود: امیدوارم این ارقام دقیق نباشد، اما واقعیت این است که در حوزه مصرف با مسائل جدی مواجه هستیم و نمونه‌های آن را می‌توان در مراسم، مهمانی‌ها، مجالس عروسی و حتی برخی برنامه‌های عمومی مشاهده کرد که بخش قابل توجهی از مواد غذایی مصرف‌نشده باقی می‌ماند.
خسروپناه با بیان اینکه بخشی از این مسائل ریشه در رفتارهای انسانی دارد، تصریح کرد: در چنین مواردی باید بررسی کنیم که عوامل شناختی چه نقشی در شکل‌گیری رفتارهای نادرست مصرف دارند و چگونه می‌توان با استفاده از ظرفیت علوم انسانی شناختی، به اصلاح این رفتارها کمک کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با جمع‌بندی مباحث خود درباره روش بازنگری سند علوم شناختی گفت: پیشنهاد من این است که پیش از افزودن بندهای جدید یا انجام اصلاحات و به‌روزرسانی سند، ابتدا مسائل عینی و واقعی کشور را که دارای عوامل شناختی هستند، شناسایی کنیم.
وی افزود: باید به‌صورت مشخص و عینی بررسی شود که در عرصه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با چه مسائلی مواجه هستیم و کدام‌یک از آن‌ها را می‌توان با بهره‌گیری از علوم انسانی شناختی تحلیل و برای حل آن‌ها اقدام کرد.
خسروپناه تأکید کرد: پس از شناسایی و دسته‌بندی این مسائل، باید مشخص شود که کدام حوزه‌های علوم انسانی شناختی می‌توانند در حل آن‌ها مؤثر باشند و بر همین اساس، اصلاحات و الحاقات مورد نیاز در سند تدوین شود.
وی ادامه داد: به بیان دیگر، مسیر بازنگری سند باید از مسائل واقعی جامعه آغاز شود و سپس به تعیین سیاست‌ها، راهبردها و سازوکارهای علمی و اجرایی برسد، نه اینکه ابتدا مجموعه‌ای از احکام کلی به سند اضافه کنیم و پس از آن به دنبال یافتن کاربردی برای آن‌ها باشیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تفکیک مباحث نظری و حکمرانی علوم شناختی اظهار کرد: مباحث علمی و معرفتی این حوزه بسیار ارزشمند است و ما نیز آمادگی داریم در نشست‌های دانشگاهی و تخصصی حضور پیدا کنیم و از دیدگاه‌های استادان بهره ببریم، اما آنچه اکنون به‌عنوان یک کار بر زمین‌مانده در حوزه حکمرانی مطرح است، شناسایی مسائل عینی و تدوین راهکارهای اجرایی برای حل آن‌هاست.
خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اعتماد شورای عالی انقلاب فرهنگی به ظرفیت کارشناسی فرهنگستان علوم اظهار کرد: اگر بازنگری سند علوم شناختی با این روش‌شناسی و بر مبنای شناسایی مسائل واقعی کشور انجام شود، بنای ما در شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اعتماد به تصمیم‌سازی علمی و تخصصی فرهنگستان علوم خواهد بود.
وی با اشاره به تجربه همکاری شورا و فرهنگستان علوم در بازنگری نقشه جامع علمی کشور گفت: در موضوع نقشه جامع علمی کشور نیز فرهنگستان علوم مسئولیت و زحمت علمی قابل توجهی را پذیرفته است و ما در شورا تأکید کرده‌ایم که اعضا متن را مطالعه کنند و اگر نکته‌ای دارند، مطرح کنند؛ اما اصل بر اعتماد به مرجع علمی و کارشناسی مسئول تدوین سند است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: منطقی نیست که مجموعه‌ای از استادان و صاحب‌نظران برای تدوین یا اصلاح یک سند زحمت بکشند و سپس آن سند به مجموعه دیگری ارجاع شود و بخش عمده‌ای از محتوای آن تغییر کند. اگر قرار باشد ۷۰ درصد حاصل کار کارشناسی فرهنگستان علوم در مراحل بعدی تغییر کند، اساساً واگذاری این مسئولیت چه ضرورتی خواهد داشت؟
وی تأکید کرد: چنین رویکردی را دنبال نخواهیم کرد و تلاش ما این است که به نظر تخصصی و کارشناسی فرهنگستان علوم اعتماد کنیم و از ظرفیت علمی این مجموعه در تصمیم‌گیری‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی بهره ببریم.
وی افزود: پس از طی مراحل بررسی و تصویب سند در شورا، ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی موظف خواهد بود مفاد سند مصوب را به‌صورت دقیق اجرا و عملیاتی کند.
#شورای_عالی_انقلاب_فرهنگی #علوم_انسانی #فرهنگستان_علوم #دانشمند #فرهیختگان #سند #علمی #تخصصی
