تغییر دولت در آمریکا به معنای تغییر سیاست فشار بر ایران نیست
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - رضا مشیری، تحلیلگر مسائل سیاسی، با اشاره به چشم‌انداز روابط تهران و واشنگتن اظهار کرد: تغییرات سیاسی در آمریکا و تحولات انتخاباتی این کشور لزوماً به تغییر سیاست واشنگتن در قبال ایران منجر نمی‌شود؛ چراکه هر دو حزب همچنان بر سیاست فشار بر جمهوری اسلامی ایران تأکید دارند و اختلاف آنها بیشتر به ابزار‌های اجرایی این سیاست بازمی‌گردد.
وی با بیان اینکه تحریم‌های گسترده علیه ایران در دوره دولت‌های دموکرات نیز دنبال شده است، افزود: جمهوری‌خواهان ممکن است استفاده از گزینه نظامی را راهی برای وادار کردن ایران به عقب‌نشینی بدانند، اما دموکرات‌ها بیشتر بر ابزار‌های سیاسی و اقتصادی تأکید دارند؛ با این حال، در اصل راهبرد فشار تفاوت تعیین‌کننده‌ای میان این دو جریان دیده نمی‌شود.
مشیری در ادامه با اشاره به موانع موجود بر سر راه مذاکرات ایران و آمریکا گفت: برای شکل‌گیری مذاکره، پیش از هر چیز باید در داخل کشور درباره اصل گفت‌و‌گو و موضوعات قابل مذاکره به جمع‌بندی مشخصی رسید؛ پس از تحولات نظامی اخیر و دو جنگی که میان ایران و طرف مقابل رخ داده، فضای سیاسی و اجتماعی کشور نیز با پیچیدگی‌های بیشتری مواجه شده است.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: هنوز مشخص نیست موضوعات مورد مذاکره دقیقاً چه خواهد بود؛ چراکه ایران درباره توان موشکی خود حاضر به گفت‌و‌گو نیست و در حوزه هسته‌ای نیز درخواست‌های آمریکا با خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران تعارض دارد. از سوی دیگر، واشنگتن همچنان بر حل‌وفصل پرونده هسته‌ای و موضوعات موشکی تأکید می‌کند؛ بنابراین در شرایط فعلی، حتی فراهم شدن مقدمات یک نشست مشترک نیز با موانع جدی روبه‌روست.
ایران دلیلی برای خروج از NPT ندارد
مشیری در بخش دیگری از سخنان خود به طرح موضوع خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تغییر دکترین هسته‌ای کشور اشاره کرد و گفت: پیش از هر تصمیمی در این زمینه باید مشخص شود که اساساً چه ضرورتی برای چنین اقدامی وجود دارد و قرار است چه دستاوردی برای کشور به همراه داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه خروج از NPT یا حرکت به سمت ساخت تسلیحات هسته‌ای لزوماً بازدارندگی ایران را افزایش نمی‌دهد، بیان کرد: یکی از مهمترین ظرفیت‌های ایران در عرصه دیپلماسی بین‌المللی، تأکید بر ماهیت صلح‌آمیز فعالیت‌های هسته‌ای و برخورداری از فناوری این حوزه است. جمهوری اسلامی ایران با حفظ این موضع می‌تواند از ظرفیت دیپلماتیک خود دفاع کند و نباید بدون روشن بودن ضرورت و پیامد‌های چنین تصمیمی، به سمت تغییر دکترین هسته‌ای حرکت کند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی همچنین با اشاره به ضرورت بازسازی روابط خارجی ایران پس از جنگ خاطرنشان کرد: اگرچه ایران در عرصه نظامی ظرفیت‌های قابل توجهی از خود نشان داده، اما در حوزه نفوذ دیپلماتیک و اعتمادسازی با برخی کشور‌های منطقه و فراتر از آن با چالش‌هایی مواجه است. آسیب دیدن کشور‌های همسایه در جریان جنگ و تلاش آنها برای میانجی‌گری را نباید صرفاً نشانه بهبود روابط سیاسی با ایران دانست؛ چراکه بخشی از این تلاش‌ها ناشی از نگرانی آنها نسبت به گسترش دامنه بحران است.
مشیری افزود: ایران در دوره پس از جنگ به نفوذ دیپلماتیک و تقویت روابط منطقه‌ای نیاز جدی دارد؛ زیرا دستیابی به هرگونه توافق پایدار، بدون اعتمادسازی و گسترش تعاملات خارجی، می‌تواند با دشواری‌های بیشتری همراه شود.
زمان در تصمیم‌گیری‌های راهبردی به نفع کشور عمل نمی‌کند
وی در ادامه با اشاره به موضوع محاصره اقتصادی ایران اظهار کرد: محاصره صددرصدی ایران به دلیل گستردگی مرز‌های کشور و همسایگی با چندین کشور در شمال، شرق و جنوب با دشواری‌های جدی روبه‌روست؛ با این حال، نباید از پیامد‌های اقتصادی و هزینه‌های ناشی از محدودیت‌های تجاری و وارداتی غافل شد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی با بیان اینکه دور زدن تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری هزینه تأمین کالا‌های اساسی را افزایش می‌دهد، گفت: دولت برای تأمین نیاز‌های کشور ناچار خواهد بود هزینه‌های بیشتری را در مسیر‌های زمینی، ریلی و دریایی متحمل شود. همچنین در موضوعاتی مانند تأمین بنزین و سایر نیاز‌های انرژی، باید ظرفیت‌های واقعی کشور و میزان تاب‌آوری اقتصادی در برابر فشار‌های طولانی‌مدت مورد توجه قرار گیرد.
مشیری با یادآوری تجربه پذیرش قطعنامه ۵۹۸ تأکید کرد: ایران در سال ۱۳۶۶ می‌توانست در شرایط مناسب‌تری قطعنامه را بپذیرد، اما پذیرش آن به سال ۱۳۶۷ موکول شد؛ زمانی که فشار‌های نظامی، فرسودگی نیرو‌ها و هزینه‌های اجتماعی افزایش یافته بود و شرایط دشوارتری بر کشور تحمیل می‌شد. این تجربه نشان می‌دهد هر تصمیم راهبردی باید در زمان مناسب خود اتخاذ شود و نباید اجازه داد فشار‌های بیرونی، هزینه تصمیم‌گیری را برای کشور افزایش دهد.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت پرهیز از محاسبات خوش‌بینانه درباره عقب‌نشینی طرف مقابل تصریح کرد: نباید صرفاً با تکیه بر ظرفیت‌های نظامی یا اهرم‌هایی مانند تنگه هرمز تصور کرد که آمریکا الزاماً از مواضع خود عقب‌نشینی خواهد کرد؛ قدرت دفاعی ایران یک واقعیت مهم است، اما در کنار آن باید واقعیت‌های اقتصادی، اجتماعی و دیپلماتیک نیز دیده شود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: افکار عمومی باید نسبت به پیامد‌های تصمیمات راهبردی حساس باشد و مسئولان تصمیم‌گیر نیز نباید منتظر بمانند تا طرف مقابل برای ایران تعیین تکلیف کند. حفظ منافع ملی مستلزم تصمیم‌گیری به‌موقع، محاسبه دقیق هزینه‌ها و توجه هم‌زمان به توان دفاعی، تاب‌آوری اقتصادی و ظرفیت دیپلماسی کشور است.
