نسل عجول؛ کودکانی که همهچیز را فوری میخواهند!

باشگاه خبرنگاران جوان - «الان میخوام»، «پس کی میرسیم؟» و «چقدر دیگه مونده؟»؛ این جملهها برای بسیاری از والدین آشناست. اما پشت بیقراریهای کودکان امروز، فقط کمحوصلگی نیست؛ سبک زندگی پرسرعتی است که فرصت صبر کردن را از آنها گرفته است. دکتر علیرضا تبریزی، روانشناس کودک و نوجوان، از دلایل این بیقراریها میگوید و راهکارهایی برای پرورش کودکانی صبورتر و تقویت تابآوری آنها ارائه میکند.
گاهی کافی است چند دقیقه برای آمادهشدن غذا منتظر بمانند، در صفی بایستند یا پای انجام تکالیف بنشینند تا بیقراریشان شروع شود؛ مدام میپرسند «پس کی تمام میشود؟»، سراغ گوشی میروند یا از کاری که هنوز به نیمه نرسیده دست میکشند. برای بسیاری از والدین، این صحنهها به تجربهای آشنا تبدیل شده است؛ کودکانی که میخواهند خواستههایشان زودتر برآورده شود و برای رسیدن به نتیجه، کمتر حاضرند زمان بگذارند. اما آیا بچههای امروز واقعاً کمحوصلهتر شدهاند یا جهان اطرافشان آنقدر سریع تغییر کرده که فرصت تمرین صبر و انتظار از آنها گرفته شده است؟
معتقد است تغییر سبک زندگی و حرکت دنیا به سمت سرعت بیشتر، در کنار ناآشنایی برخی والدین با روشهای تربیتی متناسب با شرایط جدید، در شکلگیری این وضعیت نقش دارد. او در گفتوگو درباره دلایل کمحوصلگی کودکان، بر اهمیت آموزش تابآوری، تقویت تمرکز و فراهمکردن فرصت کافی برای بازی تأکید میکند.
دنیای فستفودی و کودکانی که باید صبرکردن را یاد بگیرند
تبریزی با اشاره به تغییرات سبک زندگی در سالهای اخیر میگوید: واقعیت این است که دنیا تغییر کرده و ساختار آن به نوعی فستفودی شده است؛ همهچیز باید سریع فراهم شود. دیگر مادرها مانند گذشته غذا را در قابلمه نمیپزند و از زودپز استفاده میکنند تا غذا سریعتر آماده شود؛ زودپزها هم برقی شدهاند تا این فرایند باز هم سرعت بیشتری بگیرد.
او برای توضیح این تغییر، به دگرگونی سلیقه موسیقایی مردم نیز اشاره میکند و میافزاید: زمانی موسیقی سنتی به معنایی که میشناختیم، زمانبر بود و ممکن بود اجرای یک تصنیف توسط خواننده سنتی در یک قطعه موسیقی ۴۰ دقیقه طول بکشد، اما امروز به سمت آهنگهایی رفتهایم که برای مثال در سبک رپ، محتوای خود را در یک یا دو دقیقه به مخاطب منتقل میکنند. بنابراین دنیا تغییر کرده و به سمت سرعت بیشتر پیش میرود.
این روانشناس کودک و نوجوان ادامه میدهد: با وجود این تغییرات، سبکهای تربیتی و انتظاراتی که والدین از فرزندانشان دارند، در بسیاری از موارد به همان شکل گذشته باقی مانده است. البته کودکان در هر شرایطی باید صبرکردن را یاد بگیرند، حتی اگر روال دنیا تغییر کرده باشد.
ناآشنایی یا تسلطنداشتن والدین بر روشهای تربیتی باعث شده است کودکان نتوانند خود را با این شرایط جدید تطبیق دهند و از ساختار سریع زندگی امروز به سمت یادگیری صبر و انتظار حرکت کنند. او در همین زمینه بر ضرورت آموزش تابآوری به کودکان تأکید میکند تا یاد بگیرند برای رسیدن به خواستههایشان باید صبر کنند.
وقتی بازیهای کودکی تغییر میکنند، تمرکز هم آسیب میبیند
یکی از موقعیتهایی که کمحوصلگی کودکان را بهخوبی نشان میدهد، نشستن پای تکالیف درسی است؛ جایی که کودک باید برای مدتی توجه خود را روی یک موضوع نگه دارد. تبریزی در این باره میگوید: در روانشناسی شناختی، تمرکز به معنای نگهداری توجه است؛ یعنی کودک بتواند به موضوعی توجه کند و این توجه را به شکل مستمر ادامه دهد.
او با اشاره به انتظارات متناسب با سن کودکان در زمینه تمرکز ادامه میدهد: انتظار داریم کودکان در دوره ابتدایی نزدیک به ۴۰ دقیقه بتوانند پای یک موضوع بنشینند و نهایتاً یک استراحت یکی دو دقیقهای در میان آن داشته باشند. با ورود به سنین بالاتر، این انتظارات نیز بیشتر میشود؛ بهگونهای که گاهی از دانشآموزان کنکوری انتظار داریم تا یک ساعت و نیم روی یک موضوع تمرکز کنند.
این روانشناس کودک و نوجوان معتقد است: ضعف تمرکز در کودکان افزایش پیدا کرده و یکی از دلایل احتمالی آن، تغییر مدل بازیهای کودکان است. او توضیح میدهد: مفاهیمی مانند کوچه و حیاط که کودکان در گذشته در آنها بازی میکردند، کمرنگتر شده است. بسیاری از بازیهای آنها بازیهای تعادلی بود؛ مانند بالا بلندی، گردو شکستن و دوچرخهسواری. این بازیها بهتدریج کمتر شدهاند، در حالی که بازیهای تعادلی تأثیر زیادی بر تمرکز دارند.
تبریزی استفاده زیاد کودکان از فضای مجازی، تلفن همراه و رسانههای دیجیتال را نیز از عوامل مؤثر در کاهش تمرکز میداند و میگوید: کمرنگشدن بازیهای تعادلی و استفاده از رسانههای دیجیتال باعث شده است تمرکز کودکان کاهش پیدا کند. همین مسئله موجب میشود وقتی قرار است پای تکالیفشان بنشینند، به اندازه کافی حوصله نداشته باشند و زود خسته شوند.
سه نوع بازی که نباید از زندگی کودک حذف شوند
این روانشناس کودک و نوجوان با تأکید بر اینکه بازی یکی از نیازهای اساسی کودکان است، میگوید: همه کودکان به بازی نیاز دارند. شاید بازی مانند آب، هوا و غذا یک نیاز فوری برای زندهماندن نباشد، اما برآوردهنشدن آن در درازمدت میتواند به کودک آسیب بزند.
او با اشاره به سه نوع بازی مورد نیاز کودکان توضیح میدهد: یکی از این بازیها، بازیهایی است که کودک بهتنهایی انجام میدهد؛ یعنی اسباببازیها یا بازیهایی دارد که متناسب با سنش میتواند با آنها سرگرم شود و یاد بگیرد چگونه بهتنهایی بازی کند.
تبریزی نوع دوم را بازی با همسالان میداند و میافزاید: پدر و مادر باید شرایطی فراهم کنند تا کودکان همسن بتوانند با یکدیگر وقت بگذرانند. این فضا میتواند در آپارتمان، حیاط یا کوچه باشد و اگر چنین امکانی وجود ندارد، والدین میتوانند کودک را به پارک ببرند تا در محیطی با حضور همسالان خود بازی کند. مهم این است که کودکان بتوانند خارج از زمان مدرسه نیز با یکدیگر وقت بگذرانند.
او درباره سومین نوع بازی نیز میگوید: کودکان به بازی با پدر و مادرشان هم نیاز دارند. شاید به نوعی میزان دوست داشتهشدنشان را با بازیکردن والدین با خودشان مرتبط میدانند. قانونی در دنیای کودکان وجود دارد که میگوید: «مامان و بابا، چقدر با من بازی میکنید؟ همینقدر من را دوست دارید.» بنابراین احساس دوست داشتهشدن آنها با میزان بازیهایی که والدین با آنها انجام میدهند، ارتباط پیدا میکند.
این روانشناس کودک و نوجوان تأکید میکند که هرکدام از این سه نوع بازی اگر به اندازه کافی در زندگی کودک وجود نداشته باشد، میتواند به بیحوصلگی او منجر شود.
او در پایان این بحث یادآور میشود: کودکان خودشان نخواستهاند وارد این دنیا شوند و این پدر و مادرها بودهاند که آنها را به دنیا آوردهاند؛ بنابراین مسئولیت فراهمکردن شرایط مناسب نیز بر عهده والدین است.
صبرکردن را میتوان با یک جدول ستارهای تمرین کرد
تبریزی در پاسخ به این پرسش که والدین برای پرورش کودکانی صبورتر و مقاومتر در برابر دشواریها چه تغییری باید در شیوه تربیتی خود ایجاد کنند، بر استفاده از روشهای درست رفتاردرمانی تأکید میکند. او با اشاره به کتاب خود با عنوان « روشهایی برای تغییر سریع رفتار در کودکان»، بر اهمیت آشنایی والدین با اصول رفتاردرمانی تأکید میکند و میگوید: بهکارگیری درست این اصول میتواند به کودکان کمک کند صبرکردن را بیاموزند.
کودکان باید متوجه شوند برای بهدستآوردن بسیاری از خواستههایی که جزو نیازهایشان نیستند و در واقع میل و خواسته آنها محسوب میشوند، باید زحمت بکشند و برای رسیدن به آنها زمان صرف کنند.
او برای توضیح این روش به جدول ستارهای اشاره میکند و میافزاید: در این جدول، والدین چند جایزه با ارزشهای متفاوت برای کودک تعریف میکنند و در طول روز نیز تعداد محدودی ستاره به او میدهند؛ ستارههایی که در قبال انجام کارهای مشخص به دست میآیند. به این ترتیب، کودک برای بهدستآوردن یک جایزه ممکن است مجبور باشد روزها و گاهی حتی ماهها صبر کند.
تبریزی در پایان تأکید میکند که در کنار این فرایند، کودک باید برای رسیدن به خواستهاش تلاش و زحمت هم بکشد؛ چراکه قرار است یاد بگیرد رسیدن به بسیاری از خواستهها نه فوری است و نه بدون تلاش و زمانگذاشتن امکانپذیر خواهد بود.
منبع: ایرنا











