زندگی و فرجام گذشتگان؛ هشداری برای ستمگران امروز

باشگاه خبرنگاران جوان - قرآن کریم با دعوت صریح «سیروا فی الارض فانظروا کیف کان عاقبة الذین من قبل»، انسان را به تأمل در زندگی و فرجام گذشتگان فرا می‌خواند تا روشن شود که تاریخ، صرفاً روایت اتفاقات گذشته نیست، بلکه هشداری زنده برای ستمگران امروز و معیاری برای سنجش راه و سرنوشت انسان‌هاست.

آیات ۱۵ تا ۲۳ سوره عنکبوت در ادامه مباحث مربوط به سنت‌های الهی در تاریخ بشر و نحوه مواجهه انسان‌ها با پیامبران الهی قرار دارد.این بخش، هم به سرگذشت حضرت نوح و هم به نمونه‌هایی از اقوام گذشته اشاره می‌کند و سپس به مسئله ایمان، معاد و مسئولیت انسان در برابر دعوت الهی می‌پردازد. محور اصلی آیات، عبرت‌گیری از تاریخ و تبیین رابطه عمل انسان با سرنوشت فردی و اجتماعی اوست.

نجات نوح و هلاکت تکذیب‌کنندگان

آیه ۱۵ به داستان حضرت نوح اشاره دارد؛ جایی که خداوند او و همراهانش را در کشتی نجات می‌دهد و در مقابل، کسانی که آیات الهی را تکذیب کردند دچار غرقاب می‌شوند.این آیه، نجات را نتیجه ایمان و اطاعت و هلاکت را پیامد تکذیب و لجاجت معرفی می‌کند. تعبیر آیه برای ماجرای نوح نشان می‌دهد که این حادثه صرفاً یک رویداد تاریخی نیست، بلکه نشانه‌ای همیشگی برای آیندگان است تا سنت تغییرناپذیر الهی را بشناسند.

تداوم دعوت توحیدی در تاریخ

در آیات بعدی، قرآن از ابراهیم سخن می‌گوید که قوم خود را به عبادت خدا و پرهیز از شرک دعوت می‌کند. تأکید ابراهیم بر پرستش خداوند و طلب روزی از او، نشان می‌دهد که توحید تنها یک باور ذهنی نیست، بلکه اساس نظام زندگی انسان است. او یادآور می‌شود که روزی حقیقی از سوی خداست و بازگشت نهایی انسان نیز به سوی او خواهد بود. این بیان، پیوند عمیقی میان توحید، اقتصاد، اخلاق و معاد برقرار می‌کند.

تکذیب پیامبران و مسئولیت فردی

آیه ۱۸ به واکنش منفی اقوام نسبت به پیامبران اشاره دارد. قرآن تصریح می‌کند که اگر مردم پیامبر را تکذیب کنند، این رفتار سابقه‌دار است و اقوام پیشین نیز چنین کردند.در عین حال، مسئولیت پیامبر تنها ابلاغ آشکار پیام الهی است. این آیه، اصل مهمی را بیان می‌کند، هیچ پیامبری مسئول پذیرش یا عدم پذیرش مردم نیست، بلکه هر انسان مسئول انتخاب خود است.

دعوت به سیر و مشاهده آثار گذشتگان

در آیه ۲۰، خداوند انسان‌ها را به سیر در زمین و مشاهده آغاز آفرینش دعوت می‌کند. این آیه نوعی دعوت به تفکر تجربی و تاریخی است، یعنی انسان با دیدن آثار اقوام گذشته و نظم آفرینش، می‌تواند به قدرت و حکمت خدا پی ببرد.اشاره به اینکه خداوند آفرینش را دوباره بازمی‌گرداند، مقدمه‌ای برای اثبات معاد است و نشان می‌دهد کسی که آغازگر خلقت است، در احیای دوباره ناتوان نخواهد بود.

قدرت مطلق الهی و محدودیت انسان

آیات ۲۱ و ۲۲ به حاکمیت مطلق خداوند بر عذاب و رحمت اشاره می‌کنند. خداوند هر که را بخواهد عذاب می‌کند و هر که را بخواهد مشمول رحمت قرار می‌دهد. در ادامه تأکید می‌شود که انسان نه در زمین و نه در آسمان، راه گریزی از قدرت الهی ندارد.این بیان، توهم استقلال مطلق انسان را از بین می‌برد و او را متوجه وابستگی کاملش به خدا می‌کند.

انکار معاد و پیامدهای آن

آیه ۲۳ کسانی را توصیف می‌کند که به آیات خدا و دیدار او کفر می‌ورزند. نتیجه چنین انکاری، ناامیدی از رحمت الهی و گرفتار شدن در عذابی دردناک است.این آیه نشان می‌دهد که انکار معاد، صرفاً یک خطای اعتقادی نیست، بلکه تأثیر مستقیم بر روحیه و رفتار انسان دارد و او را از افق رحمت الهی دور می‌سازد.مجموعه آیات ۱۵ تا ۲۳ سوره عنکبوت، تصویری منسجم از سنت‌های الهی ارائه می‌دهد، ایمان و اطاعت، نجات و رحمت را به دنبال دارد و تکذیب و انکار، زمینه‌ساز هلاکت و عذاب است. تاریخ اقوام گذشته، آینه‌ای برای انسان امروز است تا جایگاه خود را در مسیر ایمان، عمل و مسئولیت بشناسد و بداند که بازگشت نهایی همه به سوی خداوند است.

منبع: فارس