خط اعتباری صنایع خلاق ۱۰ برابر شد/ هشدار درباره تداوم افت رتبه نوآوری ایران + فیلم
باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی - حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در حاشیه رویداد ملی «مانوین» و در جمع خبرنگاران، با تشریح برنامه‌های دولت برای تقویت صنایع خلاق اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۱۰ خانه خلاق و ۲ هزار و ۳۵۰ شرکت خلاق در کشور فعالیت دارند و اولویت اصلی، تبدیل ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و فکری این مجموعه‌ها به ارزش اقتصادی و اجتماعی است.
وی با تأکید بر ضرورت حرکت از خلاقیت به نوآوری افزود: برخورداری از ایده و استعداد به‌تنهایی کافی نیست و باید شرایطی فراهم شود که این ظرفیت‌ها به محصولات و خدماتی با آثار ماندگار اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی تبدیل شوند.
افزایش خط اعتباری صنایع خلاق از ۱۰۰ میلیارد تومان به یک همت
افشین با اعلام افزایش منابع مالی پیش‌بینی‌شده برای حمایت از صنایع خلاق گفت: در ابتدا قرار بود خط اعتباری حمایت از این حوزه در رویداد مانوین ۱۰۰ میلیارد تومان باشد، اما پس از بررسی ظرفیت‌های تأمین مالی و هماهنگی‌های صورت‌گرفته با صندوق، تصمیم گرفتیم این اعتبار را به یک همت، معادل هزار میلیارد تومان، افزایش دهیم.
وی با اشاره به امکان توسعه حمایت‌های مالی در آینده افزود: این رقم پایان حمایت‌ها نخواهد بود و با توجه به برنامه‌های دولت، امکان افزایش منابع در مراحل بعدی نیز وجود دارد.
معاون علمی رئیس‌جمهور با بیان اینکه مانوین باید زمینه‌ساز تحولی پایدار در صنایع خلاق باشد، تصریح کرد: این رویداد را نقطه پایان نمی‌دانیم، بلکه آن را آغازی برای جان‌گرفتن دوباره صنایع خلاق و به‌روزرسانی فعالیت‌های این حوزه می‌بینیم.
وی ادامه داد: اگرچه در پایان رویدد از برگزیدگان تقدیر می‌شود و حمایت‌هایی نیز صورت می‌گیرد، اما هدف اصلی، شکل‌گیری زنجیره ارزش و ایجاد بستری برای رشد و توسعه کسب‌وکار‌های خلاق است.
احتمال افت دوباره رتبه ایران در شاخص جهانی نوآوری
افشین در پاسخ به پرسشی درباره کاهش جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری، با تأکید بر ضرورت تفکیک شاخص‌های ورودی و خروجی اظهار کرد: در بخش نهاده‌های نوآوری که به عوامل ورودی مربوط می‌شود، رتبه ایران حدود ۱۳۵ تا ۱۳۸ است و همین ضعف بر جایگاه کلی کشور تأثیر قابل‌توجهی می‌گذارد.
وی توضیح داد: شاخص نهاده‌ها مجموعه‌ای از عوامل از جمله تسهیل فعالیت‌های اقتصادی، وضعیت زیرساخت‌های ارتباطی، پایداری اینترنت و دسترسی به فناوری‌های نسل پنجم و ششم ارتباطات را در بر می‌گیرد.
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به شرایط کشور در سال گذشته افزود: قطعی اینترنت، کندشدن فعالیت‌های اقتصادی و تعطیلی بسیاری از اداره‌ها موجب شد بخشی از زیرساخت‌ها و سازوکار‌های موردنیاز زیست‌بوم نوآوری با اختلال مواجه شوند و عملکرد کشور در شاخص‌های ورودی تحت تأثیر قرار گیرد.
افشین همچنین محدودیت ارتباط با اقتصاد جهانی را از دیگر عوامل مؤثر بر جایگاه ایران دانست و گفت: اتصال به بازار‌های بین‌المللی یکی از مؤلفه‌های مهم این ارزیابی است، اما تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از محاصره دریایی، امکان حضور و تعامل گسترده‌تر در بازار‌های جهانی را کاهش داده است.
وی با اشاره به عملکرد بهتر ایران در شاخص‌های خروجی نوآوری اظهار کرد: رتبه کشور در بخش‌های مختلف خروجی حدود ۵۲ تا ۵۴ و در مجموع در محدوده ۵۰ تا ۶۰ قرار دارد. این تفاوت نشان می‌دهد که عملکرد کشور در تولید خروجی‌های نوآورانه به‌مراتب بهتر از وضعیت نهاده‌ها و زیرساخت‌های پشتیبان است.
معاون علمی رئیس‌جمهور هشدار داد: چنانچه شرایط موجود ادامه پیدا کند، احتمال کاهش دوباره رتبه ایران در سال آینده وجود دارد، زیرا شاخص جهانی نوآوری تنها بر مبنای صادرات، واردات یا تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان محاسبه نمی‌شود و مجموعه‌ای از متغیر‌های اقتصادی، نهادی و فناورانه در آن نقش دارند.
وی ابراز امیدواری کرد با بهبود شرایط کشور، جایگاه ایران در این رتبه‌بندی نیز ترمیم شود و افزود: بخشی از افت اخیر ناشی از شرایط گذراست و با بازگشت وضعیت به حالت عادی، امکان بهبود سریع‌تر رتبه کشور وجود خواهد داشت.
افشین بر ضرورت تقویت شبکه ارتباطی و توسعه زیرساخت‌های نسل پنجم و ششم تأکید کرد و گفت: امیدواریم با عبور از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» و بهبود شرایط عمومی کشور، شاهد بازگشت جایگاه ایران به سطوح پیشین باشیم.
بهره‌گیری از ظرفیت کنسولگری‌های ایران برای صادرات محصولات خلاق
معاون علمی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، توسعه بازار‌های صادراتی را یکی از محور‌های حمایت از صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: محصولات فرهنگی و خلاق ایرانی این ظرفیت را دارند که از مسیر دیپلماسی خارجی و تعامل با کشور‌های دیگر، بدون مواجهه با برخی محدودیت‌های تحریمی، به بازار‌های بین‌المللی راه پیدا کنند.
وی با اشاره به ضرورت فعال‌سازی ظرفیت نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور افزود: یکی از برنامه‌های مهم، استفاده از امکانات کنسولگری‌های ایران برای معرفی و عرضه آثار هنرمندان است؛ به‌گونه‌ای که فعالان صنایع خلاق بتوانند بدون پرداخت هزینه، نمایشگاه‌هایی در محل کنسولگری‌های کشور برگزار کنند.
افشین با بیان اینکه این ظرفیت می‌تواند زمینه‌ساز تحول اقتصادی در صنایع خلاق باشد، اظهار کرد: کشور‌های حوزه خلیج فارس، حاشیه دریای خزر، منطقه اوراسیا و همسایگان شرقی ایران از جمله بازار‌هایی هستند که می‌توان برای توسعه حضور محصولات خلاق ایرانی در آنها برنامه‌ریزی کرد.
وی تأکید کرد: در زمینه اتصال هنرمندان و تولیدکنندگان محصولات خلاق به بازار‌های خارجی ضعف‌هایی وجود دارد که باید برطرف شود. اگر نتوانیم این ارتباط را به‌موقع برقرار کنیم، ممکن است ایده و خلاقیت در ایران شکل بگیرد، اما منافع اقتصادی آن نصیب کشور‌های دیگر شود.
معاون علمی رئیس‌جمهور حفاظت از حقوق مالکیت فکری و هنری را نیز ضروری دانست و افزود: هم‌زمان با ورود محصولات به بازار‌های داخلی و خارجی، باید سازوکار‌های لازم برای صیانت از مالکیت فکری آنها فراهم شود تا ارزش اقتصادی آثار به خالقانشان بازگردد.
اختصاص تسهیلات متناسب با سهم ۵۰ درصدی زنان در صنایع خلاق
افشین در پاسخ به پرسشی درباره مشارکت زنان در زیست‌بوم فناوری و صنایع خلاق، با اشاره به جایگاه زنان در مدیریت شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: وضعیت حضور زنان ایرانی در جایگاه مدیرعاملی شرکت‌های دانش‌بنیان، در مقایسه با شاخص‌های بین‌المللی، بالاتر است و این موضوع از ظرفیت قابل‌توجه زنان مستعد در زیست‌بوم نوآوری کشور حکایت دارد.
وی افزود: در برنامه‌های توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع خلاق، با توجه به اینکه سهم زنان در برخی بخش‌ها به ۵۰ درصد می‌رسد، تخصیص تسهیلات نیز متناسب با میزان مشارکت آنان انجام خواهد شد.
تبدیل خلاقیت به نوآوری؛ مأموریت اصلی مانوین
معاون علمی رئیس‌جمهور با تشریح مفهوم صنایع خلاق اظهار کرد: صنایع خلاق مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی هستند که منشأ شکل‌گیری محصولات و خدمات آنها، خلاقیت انسانی، اندیشه، طراحی، هنر و مالکیت فکری و هنری است.
وی افزود: اگرچه در مجامع بین‌المللی تعاریف متفاوتی برای صنایع خلاق ارائه شده، اما درباره نقش محوری اندیشه و خلاقیت انسان در ایجاد ارزش اقتصادی، اجماع نسبتاً گسترده‌ای وجود دارد.
افشین با اشاره به پیشینه تمدنی و هنری ایران گفت: کشور ما از ظرفیت گسترده‌ای در زمینه هنر، فرهنگ و ایده‌های نو برخوردار است، اما باید بتوانیم این توانمندی‌ها را به قابلیت‌هایی تبدیل کنیم که آثار ماندگاری برای جامعه و اقتصاد کشور به همراه داشته باشند.
وی با اشاره به معماری تاریخی اصفهان اظهار کرد: مشاهده میدان نقش‌جهان و مسجد شیخ لطف‌الله نشان می‌دهد چگونه دانش ریاضیات و هندسه در پیوند با هنر، میراثی ارزشمند و ماندگار برای ایران خلق کرده است.
معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: امروز نیز باید از خود بپرسیم چه میراثی برای نسل‌های آینده باقی خواهیم گذاشت. صنایع خلاق می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین، زمینه خلق آثاری را فراهم کنند که علاوه بر ارزش فرهنگی، از آثار اقتصادی و اجتماعی پایدار برخوردار باشند.
وی با اشاره به نقش فناوری‌های نوظهور ادامه داد: خلاقیت در جهان امروز به شیوه‌های سنتی محدود نیست و استفاده از داده، الگوریتم و هوش مصنوعی می‌تواند ظرفیت جوانان خلاق را برای تولید محصولات نوآورانه و ماندگار افزایش دهد.
دولت باید حامی صنایع خلاق باشد، نه تعیین‌کننده مسیر خلاقیت
افشین با تأکید بر ضرورت پرهیز از مداخله مستقیم دولت در فعالیت‌های هنری و خلاقانه گفت: حمایت از صنایع خلاق نباید به معنای تعیین تکلیف برای هنرمندان و نویسندگان باشد. دولت قرار نیست به هنرمند بگوید چه اثری خلق کند یا به نویسنده دستور دهد درباره چه موضوعی بنویسد.
وی تصریح کرد: رویکرد دولت باید حمایت و تسهیلگری باشد؛ به این معنا که ضمن فراهم‌کردن منابع مالی و زیرساخت‌های لازم، موانع فعالیت هنرمندان و شرکت‌های خلاق را کاهش دهد و از مداخله در فرایند آفرینش هنری خودداری کند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در پایان با تأکید بر ضرورت ایجاد پیوند میان خلاقیت، فناوری و بازار خاطرنشان کرد: آنچه در توسعه صنایع خلاق اهمیت دارد، تبدیل استعداد‌ها و ایده‌های موجود به نوآوری و ایجاد ارزش پایدار است. رویداد مانوین می‌تواند آغاز مسیری باشد که در آن، خلاقیت ایرانی با بهره‌گیری از فناوری‌های روز، علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، به خلق فرصت‌های تازه اقتصادی و اجتماعی برای کشور منجر شود.
