فرهنگی‌هنری 09:58 - 10 مهر 1401

وجه خیامی شعر و شخصیت شهریار

به گزارش خبرنگار مهر، محمد زارع شیرین کندی در تازه‌ترین یادداشت خود از زاویه‌ای به بررسی شعر و شخصیت مرحوم استاد شهریار پرداخته که پیشتر کمتر مورد توجه منتقدان قرار گرفته بود. زارع دکترای فلسفه از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران دارد. به قلم او کتاب‌هایی چون «تفسیر هایدگر از فلسفه هگل»، «هایدگر و مکتب فرانکفورت» و «پدیدارشناسی نخستین مراحل خودآگاهی فلسفی ما: مقالاتی درباره برخی اندیشمندان و روشنفکران کنونی ایران» منتشر شده‌اند.

او همچنین مترجم کتاب‌هایی چون «لوکاچ و هایدگر: به سوی فلسفه‌ای جدید» اثر لوسین گلدمن و «نظریه اجتماعی و عمل سیاسی: بررسی رویکردهای پوزیتیویستی، تفسیری و انتقادی» نوشته برایان فی است.

مشروح این یادداشت را در ادامه بخوانید:

امسال روز شعر و ادب در حالی رسید که «سایه جانِ» شهریار نیز در پی‌اش رفت و این رویداد بار دیگر پیوند عمیق شهریار و سایه و دوستیِ کم نظیر دو غزلسرای معاصر را در یادها و قلم‌ها و زبان‌ها زنده کرد. در این فرصت کوتاه به وجهی از وجوه شعر شهریار اشارتی خواهد شد که شاید تاکنون چندان مورد توجه واقع نشده و آن عبارت است از نحوه زیستنِ تراژیک او، نگرش خاص او به عمق تراژیک زندگی و بیان آن در شعرش. غالباً شهریار را از پیروان مکتب حافظ به شمارمی آورند، شاعری که با عشق زمینی آغازید و به عشق معنوی و متعالی رسید.

با توجه به اذعانِ خود شهریار به وام گرفتن‌های متعدد و مختلف از حافظ در موارد و حوزه‌های گسترده ادبی، این رأی و نظر مشهور تا حدودی بدیهی به نظر می‌آید. اما همان طور که شعر حافظ ساحت خیامی بسیار برجسته‌ای را دربرگرفته است شعر شهریار نیز بعدی خیامی دارد که خاص خودش است. شهریار نوستالژی و تراژدی را نه تنها سرود بل زیست و گریست. چرا آنچه باید، نیست و چرا آنچه هست نباید می‌بود؛ چرا انسان‌ها روزبه روز دگرگون و خسته و پیر می‌شوند، درد و رنج می‌کشند، می‌کوچند و هیچگاه برنمی‌گردند؛ اینان از کجا می‌آیند و به کجا سفرمی کنند؛ تاچشم کار می‌کند کاروانِ رفته است و «رفتگان بی برگشت». «کمان چرخ فلک شهریار در کف کیست / که روزگار چو تیر شهاب می‌گذرد». چرا زمانه این قدر غدار است و ستمگر؟ بی عدالتی‌ها، نابرابری‌ها، ناملایمات، نابسامانی‌ها، تبعیض‌ها و بیدادها از کجایند و منبع و منشأ آنها کجاست؟

شهریار مانند هر شاعر باریک بین، نازک طبع، دردمند و رنج دیده‌ای عمری در گیر و دل‌مشغولِ این وجه تراژیک زندگی بود. او در پاره‌ای از اشعار فارسی و ترکی‌اش خیام‌وار شکوه و شکایت می‌کند و اعتراض و انتقاد. او با دهر و فلک و چرخ گردون و دنیا و روزگار محاجه و مناظره می‌کند و آنان را مورد خطاب و عتاب قرار می‌دهد و تمام درد دلش را با آنها در میان می‌گذارد گویی آنها مبدا و سببِ این همه شر و فلاکت و ناکامی و بیماری و جنگ و فاجعه و مرگ‌اند. دنیا دروغ و فریبنده و تهی است. فلک ذره‌ای رحم و شفقت ندارد. آسمان با تمام کبر و نخوت و قساوت با ما رفتار می‌کند. «آنچه گردون می‌کند با ما نهانی می‌کند». پس شهریار صرفاً شاعری مذهبی و آئینی نیست، او صرفاً شاعری عارف پیشه و درویش مسلک و جبری نیست، او صرفاً شاگرد و مرید غزلسرایان پیشین نیست. شهریار نیز گاه روح خیام را در کالبدش احساس می‌کند.

با وجود این، شهریار نیز مانند اسلافش به رغم تجربه تلخ تمام وجه تراژیک زندگی به زندگی آری گفت. به هر حال، شاید وظیفه شاعر دعوت به زندگی و تداوم زیستن است. شاعر روشن‌ترین آینه نمایاننده ضرباهنگ زندگی است و شاعران نمایندگان حیات و شعور و آگاهی جمعی اقوام‌اند. شاعر اگر تراژیک می‌بیند و تراژیک می‌زید و تراژیک می‌گوید و می‌سراید خودِ جریان زندگی را در بیانش عیان می‌سازد. اما شاعر از آن حیث که شاعر است هرگز نمی‌تواند به نکبت، سستی، انفعال، جمود، خمود، تباهی، زوال، ویرانی و مرگ فراخواند. شهریار عمری در درون فاجعه دست و پا زد اما هرگز از زیستن نگریخت و به هر صورت، در برابر طوفان‌های مهیب زندگی ایستاد.

در شعرهایی که او برای پدر و مادر و مادربزرگ و همسر و دوستان و آشنایان‌اش سروده، جنبه تراژیک حیات فرد آدمی را در این جهان به رساترین و نیرومندترین شکل به بیان درآورده است. کدام انسان است که احساس نکند بعد از مرگ عزیزانش همه چیز بی معنا می‌گردد، تمام هستی به نیستی بدل می‌شود و صاحب عزا روزها و ماه‌ها و سال‌ها نیست انگارانه به عالم و آدم می‌نگرد. همگان به طور نسبی قادر به احساس و ادراکِ فجایع زندگی هستند اما فقط شاعران می‌توانند آنها را به لفظ و کلمه (لوگوس) در بیاورند و به آنها شمولیت و کلیت بخشند. شاعران با این عمل به انسان‌های آینده هشدار می‌دهند که خود را برای زیستن در دهانه دوزخ آماده کنند و بدانند که زندگی صرفاً خور و خواب و خشم و شهوت نیست. آیندگان بدانند که زندگی و آری گویی به آن سخت تراژیک است.


11700483
 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار فرهنگی‌هنری

فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی نمایشگاه، نمایشگاه آثار هنری دختران بلوچ روز گذشته ۸ آذرماه افتتاح شد. این نمایشگاه شامل ۲۵ تابلو نقاشی و عکاسی از نوجوانان دختر بلوچ ساکن کوره‌های آجرپزی شهرری است که در چند سال گذشته توانسته‌اند با موضو...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» مسعود شریعت نیا تهیه‌کننده رئالیتی شوی «چهار شگفت‌انگیز» که از شبکه نسیم پخش می‌شود درباره این برنامه و ویژگی‌های آن به خبرنگار مهر بیان کرد: این مجموعه یک رئالیتی شو بین چهار دوست است که در شغل‌های مختلف با هم رقابت کرده و برای یکدیگر چالش درست می‌ک...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از مشاور رسانه‌ای پروژه، فیلم کوتاه «یک آغوش کوتاه» به کارگردانی امیرمهدی صادقی و علی شیخی و تهیه‌کنندگی حمید انجوی آماده نمایش و حضور در جشنواره‌های بین‌المللی شد. همچنین همزمان با آماده شدن نمایش «یک آغوش کوتاه»، پوست...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی خانه مستند، مستند کوتاه «روزهای بی‌خبری» به سه جشنواره بین‌المللی فیلم باخیو در مکزیک، جشنواره Black Cat Awards (جوایز گربه سیاه) بولیوی و ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم فولکلور هند در شهر کرالا راه یافت. ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی سازمان سینمایی و سمعی بصری، شورای پروانه ساخت فیلم‌های سینمایی در آخرین جلسه با صدور پروانه ساخت ۲ عنوان فیلم «دروغ‌های زیبا» به تهیه‌کنندگی، کارگردانی و نویسندگی مرتضی آتش‌زمزم و «استعفا» به تهیه‌کنندگی غل...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی فیلم، فیلم «حرف آخر» داستان قاضی دادگاهی است که حکم اعدام یک متهم را صادر کرده است اما بعد از صدور حکم به رای خود شک می‌کند و این مسئله باعث اتفاقات جدیدی می‌شود. فیلم سینمایی «حرف آخر» از روز چهارشنبه ۱۶...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی دفتر موسیقی، دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در آبان ماه ۱۴۰۱، مجوز ۱۸۶ تک آهنگ، ۲۵ آلبوم موسیقی و ۷ نماهنگ و ۵ کتاب صوتی را صادر کرده است. در بازه زمانی مذکور تائیدیه ۳۷۸ قطعه شعر صادر شده و برای ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ورایتی، برخلاف سال پیش که اهدای جایزه به برندگان ۸ شاخه از جوایز اسکار به صورت مستقیم از تلویزیون پخش نشد و در حالی که تماشاگران در حال تماشای آگهی‌های بازرگانی بودند این ۸ شاخه برندگان خود را شناختند، امسال همه مراسم ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، نشست «مبانی نظری معرفتی دفاع مقدس» امروز چهارشنبه نهم آذر توسط خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار می‌شود. در این نشست محمدرضا سنگری و اسماعیل منصوری لاریجانی درباره مبانی دفاع مقدس به بحث و گفتگو می‌پردازند. نشست «مبانی نظری م...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری فارس» بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس به مناسبت روز پرستار بیانیه داد.

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی




































صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است