اتلاف نیمی از انرژی در ساختمان‌ها/ چگونه مصرف گاز را ۲۰ درصد کاهش دهیم؟
باشگاه خبرنگاران جوان - جواد نوفرستی، کارشناس ارشد حوزه انرژی با اشاره به در پیش بودن فصل سرما و راهکار‌های موجود بویژه در بخش خانگی برای مدیریت ناترازی گاز در کشور اظهار داشت: در حوزه بهینه‌سازی، راهکار‌های متعددی وجود دارد که از ده‌ها مورد آغاز می‌شود و تا بیش از ۱۰۰ اقدام عملیاتی قابل گسترش است و البته بخش عمده‌ای از این اقدامات هزینه‌ای برای دولت یا شهروندان ندارند یا بسیار کم‌هزینه‌اند.
وی افزود: نباید خود را فقط درگیر اثبات درصد‌های صرفه‌جویی ۱۰ یا ۱۵ درصدی کنیم؛ تجارب ملموس نشان می‌دهد اختلاف در تنظیم دمای پکیج و سامانه‌های گرمایشی میان روز و شب تاثیر بسزایی در کاهش مصرف دارد.
نوفرستی یادآورشد: کم‌کردن درجه حرارت بخاری یا پکیج در آغاز روز اقدامی موثر است، اما گام ساده‌تر، بستن اصولی دریچه‌های کولر است. کانال‌های پرقدرت کولر تا پشت‌بام کشیده شده‌اند و بخش بزرگی از گرمای محیط را تخلیه می‌کنند. متاسفانه میلیون‌ها کانال کولر در فصل سرما باز می‌ماند؛ در حالی که فقط نباید به بستن زبانه فلزی بسنده کرد، بلکه باید با پوشش‌های نایلونی و پلاستیکی به‌صورت کامل مسدود و درزبندی شوند.
این کارشناس انرژی با اشاره به ابعاد ناترازی گاز در کشور اعلام کرد: کشور امروز با کسری ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در روز مواجه است که در صورت همراهی عمومی در بخش مشترکان خانگی می‌توان تا ۸۰ میلیون مترمکعب کاهش داد.
وی ادامه داد: برای دستیابی به این بازدهی، هدف‌گذاری صرفه‌جویی باید آگاهانه روی عدد ۲۰ درصد تنظیم شود تا تحقق ۱۰ تا ۱۵ درصدی آن تضمین شده باشد، زیرا دستیابی کامل به هدف ۲۰ درصدی به دلایل ساختاری ممکن نیست.
نوفرستی با یادآوری این نکته که همه مشترکان گاز توان و امکان مشارکت یکسان ندارند، اظهار داشت: مشترکی که منزلش در کل گرم نمی‌شود یا بر اساس شاخص‌های مصرفی کمتر از ۱۰۰ مترمکعب گاز در ماه می‌سوزاند، ظرفیتی برای صرفه‌جویی مضاعف ندارد. مشابه این موضوع در طرح برق امید نیز وجود داشت که هشت میلیون مشترک با مصرف زیر ۱۰ کیلووات‌ساعت افتخار محسوب می‌شد، در حالی که این گروه امکان کاهش بیشتر مصرف را ندارند.
این کارشناس انرژی تاکید کرد: بنابراین بار اصلی صرفه‌جویی باید بر دوش بخش‌هایی باشد که پتانسیل دارند؛ ضمن آنکه اجرای برخی راهکار‌ها مانند نصب ترموستات نیازمند هزینه‌هایی است که تامین آن در توان همه خانوار‌ها نیست.
ریشه ناترازی در سه دهه ترک‌فعل و غفلت نظارتی
نوفرستی ریشه اصلی چالش‌های امروز را در اجرا نشدن قوانین مصوب دانست و اضافه کرد: بر اساس بررسی‌ها و گزارش‌های کارشناسی، کشور در بخش مقررات کمبودی ندارد، بلکه چالش اصلی در عدم تمکین به قوانین از سوی دستگاه‌های اجرایی، مجالس ادوار مختلف و غفلت نهاد‌های نظارتی و دادستانی در ورود به‌موقع به موارد ترک‌فعل است.
وی ادامه داد: اجرای مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان که بیش از ۳۰ سال از ابلاغ آن می‌گذرد، همچنان روی زمین مانده است. در نشست‌های مشترک در شرکت ملی گاز بار‌ها اجرای این قانون و بررسی عدم اجرای آن مطالبه شده است. اکنون نیز ویرایش پنجم این مقررات تدوین شده که با ابهامات و ایرادات جدی همراه است و وزیر مربوطه ناچار شده تیمی را مامور بررسی موانع اجرایی ویرایش‌های چهارم و پنجم کند، در حالی که اجرای همان الزامات اولیه کافی بود.
این کارشناس انرژی با اشاره به پیامد‌های سیاست‌گذاری‌های نادرست گذشته اذعان داشت: بخش عمده اتلاف انرژی در ساختمان‌ها حاصل حداقل سه دهه تصمیم‌گیری اشتباه و کمبود مطالبه‌گری است. از زمان تصویب طرح تثبیت قیمت‌ها در مجلس هفتم تحت عنوان عیدی به مردم که بعد‌ها طراحان آن به اشتباه‌بودنش اذعان کردند و هرگز خسارات آن جبران نشد، سیاست‌ها در حوزه انرژی به بیراهه رفت.
به عقیده وی معضل امروز فقط با دستکاری نرخ حل‌شدنی نیست؛ ساختمان‌ها از الفبای عایق کاری محروم‌اند و دیوار‌های عایق کاری نشده، گرمای گران‌بهای زمستان را هدر داده و بار حرارتی تابستان را به درون بنا منتقل می‌کنند.
نوفرستی تاکید کرد: برای اجرای قانون نیاز به ضمانت اجرایی واقعی است؛ اگر به جای ارجاع به کمیسیون‌ها و پرداخت جریمه، برای ساختمانی که الزامات مبحث ۱۹ را نقض کرده حکم تخریب صادر می‌شد یا حداقل از صدور پایان‌کار جلوگیری به عمل می‌آمد، رویه سازندگان تغییر می‌کرد. اجرای این مهم البته مشروط به آن است که ناظران و کارشناسان فنی در شهرداری‌ها و دستگاه‌های متولی، خود اشراف کاملی بر الزامات فنی مبحث ۱۹ پیدا کنند.
اتلاف ۵۰ درصدی انرژی در ساختمان‌ها
این کارشناس انرژی ضعف ساخت‌وساز را متوجه مرحله طراحی دانست و گفت: مصداق عینی این بیت که خشت اول گر نهد معمار کج - تا ثریا می‌رود دیوار کج در مهندسی ساختمان کشور رخ داده است. مهندسان طراح و معمار به نمای ظاهری توجه کامل نشان می‌دهند، اما تاسیسات و بهره‌وری انرژی در نقطه طراحی لحاظ نمی‌شود؛ دردی که سه دهه در سمینار‌ها تکرار شده، اما پاسخی نگرفته است.
وی هشدار داد: امروز مدیریت انرژی از مدار درایت و دوراندیشی خارج شده و از سر ناچاری اداره می‌شود. شرایط امروز کشور بر اثر اضطرار است و ابعاد ناترازی به طور مستقیم با امنیت ملی پیوند خورده است. اکنون نیروگاه‌ها به مصرف سوخت دوم روی آورده‌اند، زمستان سال گذشته ۱۳ مجتمع پتروشیمی ارزآور کشور با درآمد روزانه میلیون‌دلاری به دلیل قطع گاز و کمبود خوراک دچار توقف شدند و امسال نیز شاید ناچار به تعطیلی هفتگی صنایع شویم.
نوفرستی با بیان اینکه از سوی دیگر وجود اتلاف انرژی می‌تواند یک فرصت راهبردی قلمداد شود و تصریح کرد: بر پایه مقالات علمی و بررسی‌های کارشناسی، ساختمان‌های کشور دست‌کم ۵۰ درصد اتلاف انرژی دارند. این عدد اگرچه منفی به نظر می‌رسد، اما به معنای لزوم یافتن صرفه جویی برای ۵۰ درصد ظرفیت در حال هدررفت است که فضایی بی‌نظیر برای نخبگان، مخترعان، کارآفرینان و شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم می‌آورد.
این کارشناس انرژی توضیح داد: اگر برای کاهش مصرف بخش خانگی از ۴۰۰ میلیون مترمکعب به ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز هدف‌گذاری کنیم باید بدانیم که، بخش عمده‌ای از این ناترازی متوجه عایق نبودن سازه‌هاست و بخشی دیگر مربوط به استفاده از وسایل انرژی‌بر غیراستاندارد می‌شود.
وی اضافه کرد: وسایل برقی نیز مصرف‌کننده نامحسوس گاز به شمار می‌روند، با این وجود در فروشگاه‌ها و نمایشگاه‌های رسمی، بخاری‌هایی با نازل‌ترین رتبه انرژی (رده G) به نمایش و عرضه گذاشته می‌شوند و محصولاتی، چون بخاری‌ها و آبگرمکن‌های مخزنی فاقد هرگونه برچسب انرژی همچنان آزادانه تولید و عرضه می‌شوند.
تجهیزات فرسوده خانگی و ناترازی موتورخانه‌های قدیمی
نوفرستی وضعیت تولید وسایل سرمایشی را نگران‌کننده دانست و اعلام کرد: در حالی که تولید کولر‌های آبی با رتبه کمتر از A از سه سال پیش ممنوع شده است، همچنان بیش از ۹۰ درصد کولر‌های آبی تولیدی در کشور رتبه‌ای پایین‌تر از A داشته و حتی در رده‌های مردود F و G یا در کارگاه‌های زیرپله‌ای ساخته می‌شوند. حتی ضوابط استاندارد ایمنی سال ۱۳۹۴ مانند الزام نصب کلید محافظ جان و کلید قطع ۲ قطب رعایت نمی‌شود و بدیهی است کارگاه زیرپله‌ای که ایمنی را نادیده می‌گیرد، هیچ تعهدی به مصرف بهینه انرژی ندارد.
این کارشناس انرژی اظهارداشت: شرایط امروز کشور ناشی از انباشت تجهیزات غیراستاندارد است؛ ما با ۳۰ میلیون واحد ساختمانی مسکونی، اداری و تجاری فاقد عایق، ۲۰ میلیون دستگاه بخاری فرسوده، ۲۰ میلیون کولر آبی کم‌بازده و حدود ۱.۵ میلیون موتورخانه فعال در ۲.۵ میلیون واحد ساختمانی مواجه هستیم که تا ۵۰ درصد گاز مصرفی آنها در درون فضای موتورخانه تلف می‌شود.
وی با اشاره به سابقه ناهماهنگی قطعات تاسیساتی در کشور اذعان کرد: تا پیش از دهه ۱۳۹۰، دیگ و مشعل موتورخانه‌ها از سوی کارخانه‌های مجزا تولید می‌شد و به دلیل عدم تطابق فنی، اتلاف حرارتی بالایی رخ می‌داد. با پیگیری‌های انجام‌شده در سازمان ملی استاندارد و کمیته‌های فنی، الزام شد که شرکت‌ها دیگ و مشعل را به‌صورت پکیج هماهنگ و یکپارچه عرضه کنند.
به گفته نوفرستی امروز راندمان سامانه‌های نوین تولید داخل نسبت به تولیدات دهه ۸۰ حداقل ۱۵ تا ۲۰ درصد ارتقا یافته است و در صورت اجرای طرح‌های تعویض و جایگزینی موتورخانه‌های فرسوده ۳۰ تا ۴۰ ساله با تجهیزات یکپارچه امروزی، کاهش تضمین‌شده ۱۵ تا ۲۰ درصدی مصرف گاز در این بخش حتمی خواهد بود.
منبع: ایرنا
