آیا ایران توانایی فنی ساخت قاره‌پیما را دارد؟
باشگاه خبرنگاران جوان - «تحول در راهبرد موشکی ایران» از محوری‌ترین بازتاب‌های دیدار اخیر فرماندهان نظامی ارشد کشور با رهبرمعظم‌انقلاب بود که در کانون توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفت و به‌عنوان نشانه‌ای برای ورود تهران به سطح تازه و بدیعی از بازدارندگی قلمداد شد.
آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای درآن دیدار تأکید کردند که «هر سطح و نوعی از تهدید باید با پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی مواجه شود»؛ دستورکاری راهبردی که در چارچوب بازنگری در «تداوم محدودیت‌های خودخواسته در برد موشک‌های ایران» مورد بررسی قرار گرفته است.
نکته اینجاست که ایران طی دهه‌های گذشته با تکیه بر دانش بومی، توان موشکی و فناوری فضایی خود را توسعه داده و اکنون موضوع عبور از سقف ۲ هزار کیلومتر و بررسی افق‌های دورتر، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. حتی ارزیابی نهاد‌های آمریکایی از ظرفیت بالقوه فناوری فضایی ایران برای دستیابی به موشک‌های قاره‌پیما، نشان می‌دهد این موضوع در محاسبات امنیتی غرب نیز جدی گرفته می‌شود.
از برد ۲ هزار کیلومتر تا افق‌های دورتر
ایران طی چند دهه گذشته برنامه موشکی خود را توسعه داده و به مجموعه‌ای از موشک‌های بالستیک «کوتاه‌برد» و «میان‌برد» (براساس شاخص‌های بین‌المللی) دست یافته است.
مهمترین ویژگی‌ها
- توسعه موشک‌های بالستیک با سوخت مایع و جامد
- افزایش تنوع سامانه‌های پرتاب
- توسعه فناوری‌های هدایت و کنترل
- افزایش ظرفیت حمل محموله در برخی خانواده‌های موشکی
- توسعه زیرساخت‌های تولید، آزمایش و نگهداری
- دستیابی به فناوری پرتاب ماهواره و توسعه ماهواره‌بر‌های بومی
نکات راهبردی
محدودیت خودخواسته برد موشک‌ها درحدود ۲ هزارکیلومتر با وجود برخورداری ایران از توانایی‌های فنی اعمال می‌شد.
کارشناسان غربی اذعان دارند که توان فنی اثبات‌شده در آزمایش‌ها در ایران بسیار فراتر از برد ۲ هزار کیلومتری است.
فرمان «پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی برای پاسخ به دشمن»، به مثابه عبور از «ملاحظه راهبردی» محدود نگه‌داشتن برد موشک‌های ایران از ۲ هزار کیلومتر است.
توان فنی ایران برای افزایش برد موشک‌ها
مهمترین ویژگی‌ها
- نوع: موشک بالستیک سوخت مایع
- طبقه‌بندی برد: میان‌برد
- برد اعلام‌شده: حدود ۲ هزار کیلومتر
- توان حمل محموله: در برخی نسخه‌ها تا حدود هزارو۵۰۰ تا هزارو۸۰۰ کیلوگرم
- اهمیت راهبردی: برخورداری از ظرفیت حمل محموله سنگین و نقش آن در توان بازدارندگی منطقه‌ای ایران
نکات راهبردی
- نوع: موشک بالستیک سوخت مایع
- طبقه‌بندی برد: میان‌برد
- برد اعلام‌شده: حدود ۲ هزار کیلومتر
- توان حمل محموله: در برخی نسخه‌ها تا حدود هزارو۵۰۰ تا هزارو۸۰۰ کیلوگرم
- اهمیت راهبردی: برخورداری از ظرفیت حمل محموله سنگین و نقش آن در توان بازدارندگی منطقه‌ای ایران
نکات ویژه
مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا (CSIS)، موشک بالستیک خرمشهر را در گروه موشک‌های بالستیک میان‌برد ایران قرار داده که گزارش‌هایی نیز درباره «نسخه‌ای از این موشک با برد بیشتر» نیز وجود دارد.
کارشناسان نظامی جهان معتقدند ایران با موشک ۲ هزار کیلومتری «خرمشهر»، بخش بزرگی از خاورمیانه و مناطق پیرامونی را در محدوده جغرافیایی خود قرار می‌دهد، از جمله: اسرائیل و بخش عمده‌ای از منطقه شام کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس بخش‌هایی از ترکیه و قفقاز بخش‌هایی از شمال آفریقا و جنوب‌شرقی اروپا.
ورود به فاز موشک‌های قاره‌پیما
طبقه‌بندی برد تقریبی
- کوتاه‌برد (SRBM): کمتر از هزارکیلومتر
- میان‌برد (MRBM): هزار تا ۳ هزارکیلومتر
- برد متوسطِ بیشتر (IRBM): ۳ هزار تا ۵هزارو۵۰۰ کیلومتر
- قاره‌پیما (ICBM): بیش از ۵۵۰۰ کیلومتر
نکته ویژه
برای مورد اصابت قراردادن خاک آمریکا، به موشک‌های «قاره‌پیما» نیاز است؛ موشک‌هایی که از آنها به‌عنوان «نقطه اتصال» صنعت «فضایی» و «موشکی» یاد می‌شود.
اعتراف بین‌المللی به توان علمی و فنی ایران
در سال‌های اخیر مقام‌ها، رسانه‌ها و کارشناسان غربی بار‌ها بر توانمندی‌های فنی ایران، به‌ویژه در حوزه فضایی اعتراف کرده‌اند.
گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA): خبرگزاری آکسیوس ۵ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۴ آبان‌ماه) با انتشار ارزیابی این نهاد اطلاعاتی اذعان کرد: ارزیابی‌های جدید آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA) با صراحتی کم‌نظیر نشان می‌دهد ایران، با وجود همه فشار‌های همه‌جانبه نظامی و اقتصادی، نه‌تنها دچار فروپاشی ساختاری نشده، بلکه امروز رسما به‌عنوان یک «قدرت فضایی در حال ظهور» در جهان شناخته می‌شود.
گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA): این آژانس اطلاعاتی آمریکا در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۷ خردادماه ۱۴۰۴) نیز در گزارشی به ظرفیت بالقوه برنامه فضایی ایران برای توسعه موشک‌های دوربرد اشاره کرده بود. براساس این ارزیابی، ایران درصورت تصمیم سیاسی برای دنبال کردن این مسیر، می‌تواند با استفاده از ظرفیت فناوری ماهواره‌بر‌های خود تا سال ۲۰۳۵ به یک موشک قاره‌پیمای دارای قابلیت نظامی دست پیدا کند.
سرویس تحقیقات کنگره آمریکا (CRS): این نهاد آمریکایی نیز در خردادماه ۱۴۰۴ طی گزارشی، برنامه فضایی ایران را یکی از موضوعات مورد توجه کارشناسان آمریکایی و اروپایی از منظر کاربرد‌های دوگانه فضایی و موشکی معرفی می‌کند.
ایران توانایی فنی ساخت قاره‌پیما را دارد؟
در سال‌های اخیر مقام‌ها و رسانه‌های غربی بار‌ها «صنعت‌فضایی» ایران را در چارچوب «تلاش ایران برای دستیابی به موشک‌های قاره‌پیما» ارزیابی کرده‌اند؛ ادعا‌هایی که اگرچه بیش از هر چیز، جنبه فضاسازی علیه تهران دارد، اما نشان می‌دهد جمهوری‌اسلامی درصورت «تصمیم‌گیری‌سیاسی»، از توان فنی لازم برای توسعه «موشک‌های قاره‌پیما» برخوردار است.
محور: سپاه پاسداران در سال‌های اخیر دستاورد‌های قابل‌توجهی در حوزه «ماهوارهبرها» داشته است.
انواع
- قاصد ذوالجناح قائم-۱۰۰
- اهمیت: توسعه ماهوارهبرها نشان‌دهنده پیشرفت ایران در حوزه‌های مرتبط با فناوری فضایی است.
اهمیت راهبرد
- اثبات ظرفیت‌های ایران در توسعه سامانه‌های پرتاب فضایی
- کسب تجربه در زمینه فناوری‌های مرتبط با پرتاب و کنترل پرواز
- توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی و صنعتی
- ایجاد دانش فنی در حوزه‌های همپوشان با برخی جنبه‌های مشترک با فناوری موشک‌های بالستیک
نکته ویژه
توسعه ماهوارهبرها به معنی دستیابی به توان موشکی قاره‌پیما نیست، چراکه برای این نوع موشک‌ها باید الزام‌های متفاوتی در زمینه آمادگی عملیاتی، قابلیت بقا، هدایت و عملکرد محموله تدارک دیده شود. درمجموع، اما موفقیت در صنعت فضایی نشان‌دهنده قابلیت‌های فنی ایران برای دستیابی به موشک‌های قاره‌پیماست.
منبع: روزنامه همشهری
